Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een overeenkomst tussen een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer vakbonden over arbeidsvoorwaarden zoals loon, werktijden, vakantie en pensioen. Een cao werkt dwingend door: een afspraak in de arbeidsovereenkomst die in strijd is met de cao, is nietig en wordt vervangen door de cao-bepaling (artikel 12 Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst).
Inhoudsopgave
Wanneer is een cao op u van toepassing?
Dat kan op drie manieren:
- Lidmaatschap: de werkgever is lid van de werkgeversorganisatie die de cao sloot, of sloot zelf een ondernemingscao (artikel 9 Wet CAO). De gebonden werkgever moet de cao dan ook toepassen op werknemers die geen vakbondslid zijn (artikel 14 Wet CAO).
- Algemeen verbindendverklaring: de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kan een bedrijfstak-cao algemeen verbindend verklaren (Wet AVV). Dan zijn alle werkgevers binnen de werkingssfeer eraan gebonden, ook als zij geen lid zijn.
- Incorporatiebeding: de arbeidsovereenkomst verklaart de cao van toepassing.
De werkingssfeer wordt beoordeeld aan de hand van de werkelijke hoofdactiviteit van de onderneming, niet aan de hand van de inschrijving bij de Kamer van Koophandel.
Mag een cao afwijken van de wet?
Op sommige punten wel. De wet bepaalt zelf waar een cao mag afwijken, het zogenoemde driekwart dwingend recht. Een cao mag bijvoorbeeld afwijken van de ketenregeling voor bepaalde functies (artikel 7:668a lid 5 BW) en van de opzegtermijnen (artikel 7:672 lid 5 BW). Op andere punten, zoals het wettelijk minimumloon, is afwijken in het nadeel van de werknemer niet toegestaan.
Mag u gunstiger afspraken maken dan de cao?
Dat hangt af van het karakter van de cao. Bij een minimum-cao mogen werkgever en werknemer gunstiger afspraken maken. Bij een standaard-cao zijn de cao-voorwaarden zowel minimum als maximum, en zijn ook gunstiger afspraken in strijd met de cao.
Hoe wordt een cao uitgelegd?
Volgens de cao-norm: doorslaggevend is de objectieve betekenis van de tekst, omdat individuele werknemers niet bij de onderhandelingen betrokken waren. De rechter kijkt naar de bewoordingen, gelezen in het licht van de hele cao en eventuele toelichtingen, en naar de gevolgen van de verschillende uitleg.
Wat gebeurt er als een cao afloopt?
Een cao geldt voor maximaal 5 jaar (artikel 19 Wet CAO). Na afloop werken de normatieve bepalingen, zoals loon en werktijden, na in de individuele arbeidsovereenkomst totdat er een nieuwe cao is. Een algemeen verbindendverklaring vervalt wel op de einddatum.
Waar let u als werkgever op?
- Controleer of uw hoofdactiviteit onder een algemeen verbindend verklaarde cao valt; een naheffing van een bedrijfstakpensioenfonds kan jaren terug gaan.
- Werk een incorporatiebeding bij als de cao is vervangen of vervallen.
- Leg bij een standaard-cao geen gunstiger individuele afspraken vast zonder te toetsen of dat mag.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik welke cao voor mij geldt?
Kijk in uw arbeidsovereenkomst en op uw loonstrook. Twijfelt u, dan geeft de werkingssfeerbepaling van de cao uitsluitsel: die beschrijft voor welke ondernemingen de cao geldt.
Kan ik mijn werkgever aanspreken als hij de cao niet naleeft?
Ja. U kunt nakoming vorderen, zoals achterstallig loon met wettelijke verhoging en rente. Vakbonden kunnen ook zelf naleving vorderen en schadevergoeding eisen.
Geldt een cao ook voor uitzendkrachten?
Voor uitzendkrachten geldt in de regel de cao voor uitzendkrachten. Daarnaast hebben zij recht op dezelfde beloning als werknemers in gelijke functies bij de inlener (artikel 8 Waadi).
Verwante begrippen
De cao werkt door in payrolling, de ketenregeling, de loondoorbetaling bij ziekte en de rol van de ondernemingsraad.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: De collectieve arbeidsovereenkomst uitgelegd en Consequenties niet-naleving collectieve arbeidsovereenkomst.
Onze advocaten arbeidsrecht adviseren werknemers en werkgevers over dit onderwerp. Wilt u weten wat dit voor uw situatie betekent? Plan een gratis kennismakingsgesprek.