Schijnzelfstandigheid is de situatie waarin iemand formeel als zelfstandige werkt, maar de feitelijke verhouding voldoet aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst. De kwalificatie volgt uit de feiten en niet uit wat partijen op papier hebben gezet.
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 7:610 BW omschrijft de arbeidsovereenkomst met drie elementen: arbeid, loon en een gezagsverhouding. De Hoge Raad bepaalde in het arrest X/Gemeente Amsterdam van 6 november 2020 dat eerst wordt vastgesteld welke rechten en plichten partijen zijn overeengekomen, en pas daarna of die overeenkomst voldoet aan de wettelijke omschrijving; de bedoeling van partijen speelt bij die tweede stap geen rol. In het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 gaf de Hoge Raad negen gezichtspunten, waaronder de aard van het werk, de inbedding in de organisatie, de vrijheid zich te laten vervangen en de vraag of iemand zich als ondernemer gedraagt. De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer volledig op de loonheffingen. Het wetsvoorstel VBAR is in maart 2026 op het punt van de verduidelijking ingetrokken; het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief bleef in het wetgevingstraject overeind en het kabinet werkt aan een Zelfstandigenwet.
Hoe het in de praktijk werkt
De beoordeling is een weging, geen afvinklijst. Werkt de opdrachtnemer in het rooster mee met eigen personeel, gebruikt hij bedrijfsmiddelen van de opdrachtgever, draagt hij geen ondernemersrisico en heeft hij nauwelijks andere opdrachtgevers, dan wijst dat sterk richting dienstverband. Modelovereenkomsten helpen alleen als er ook feitelijk naar wordt gehandeld.
Waar het misgaat
Opdrachtgevers vertrouwen op de tekst van de overeenkomst en op een inschrijving bij de Kamer van Koophandel; beide zeggen weinig. De gevolgen zijn breed: naheffing van loonheffingen met boete, pensioenaanspraken, en een werknemer die met terugwerkende kracht ontslagbescherming inroept.
Verwante begrippen
Het onderwerp raakt aan payrolling, aan de oproepovereenkomst en aan de ketenregeling.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: Schijnzelfstandigheid bij platformwerk: bent u echt zzp’er of werknemer?, Platformwerkers en schijnzelfstandigheid: wat zegt de EU?, Werken als zelfstandig ondernemer: schijnzelfstandigheid en handhaving in 2026.
Wilt u uw zzp-inhuur toetsen voordat de Belastingdienst dat doet? Onze arbeidsrecht advocaten beoordelen contract en praktijk.
