Laatst bijgewerkt op 3 november 2026
Een dwangsom is het bedrag dat een partij verbeurt als zij een veroordeling niet nakomt. Het is geen schadevergoeding maar een prikkel tot nakoming, en zij is de reden dat de meeste veroordelingen tot doen of nalaten überhaupt worden nagekomen.
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 611a Rv geeft de rechter de bevoegdheid om op vordering van een partij een dwangsom op te leggen voor het geval de hoofdveroordeling niet wordt nagekomen. Bij een veroordeling tot betaling van een geldsom kan dat niet: daarvoor bestaat de gewone executie via beslag.
De rechter bepaalt het bedrag, kan het per overtreding of per dag vaststellen en zal doorgaans een maximum bepalen. Artikel 611b Rv maakt het mogelijk de dwangsom pas na een bepaalde termijn te laten lopen, zodat de veroordeelde tijd heeft om na te komen.
Verbeuren en innen
Dwangsommen worden van rechtswege verbeurd zodra het vonnis is betekend en de veroordeelde niet nakomt. Daarvoor is geen nieuwe rechterlijke beslissing nodig, en de schuldeiser kan ze als iedere geldvordering executeren, ook met beslag. Of er daadwerkelijk is verbeurd, is vaak onderwerp van discussie, en die hoort bij de executierechter.
Artikel 611g Rv bevat een valkuil: dwangsommen verjaren zes maanden na de dag waarop zij zijn verbeurd. Wie een jaar wacht met innen, is het merendeel kwijt.
Aanpassing
Op grond van artikel 611d Rv kan de rechter die de dwangsom oplegde deze opheffen, opschorten of verminderen als nakoming blijvend of tijdelijk onmogelijk is geworden. Onmogelijkheid wordt streng beoordeeld: financieel onvermogen is niet genoeg.
Waar het misgaat
Veroordelingen worden vaak te vaag geformuleerd om te kunnen executeren. Een dwangsom op een gebod om volledige medewerking te verlenen levert een discussie op over wat volledig betekent; een dwangsom op een gebod om een genoemd document vóór een genoemde datum af te geven niet. De precisie van de vordering bepaalt of de dwangsom werkt.
Wat betekent dwangsom?
Een dwangsom is een geldbedrag dat een partij moet betalen als zij een bevel van de rechter niet opvolgt. Het geld gaat naar de partij die de dwangsom heeft gevraagd, niet naar de staat.
Een voorbeeld: de rechter beveelt een verhuurder een lekkage binnen 14 dagen te herstellen, op straffe van 250 euro per dag met een maximum van 10.000 euro. Herstelt de verhuurder niet op tijd, dan loopt dat bedrag per dag op tot het maximum. Hoe hoger de dwangsom, hoe sterker de prikkel om het bevel na te komen.
Wat is het verschil tussen een dwangsom, een last onder dwangsom en een boete?
- Dwangsom: legt de civiele rechter op in een zaak tussen burgers of bedrijven (art. 611a Rv).
- Last onder dwangsom: legt de overheid op bij een overtreding, bijvoorbeeld een gemeente bij een illegale verbouwing (art. 5:31d Awb). Verbeurde bedragen gaan naar de overheid en verjaren na 1 jaar (art. 5:35 Awb).
- Dwangsom bij niet tijdig beslissen: betaalt de overheid aan u als zij te laat beslist op uw aanvraag (art. 4:17 Awb).
- Boetebeding: een boete die partijen zelf in hun contract afspreken (art. 6:91 BW). Daar is geen rechter voor nodig.
Veelgestelde vragen
Kan ik een dwangsom vragen in een kort geding?
Ja. In een kort geding wordt een dwangsom vaak gekoppeld aan een gebod of verbod, zoals het afgeven van zaken of het staken van een publicatie.
Hoe hoog is een dwangsom?
Daarvoor geldt geen vast bedrag. U stelt een bedrag voor, maar de rechter bepaalt de hoogte en kan een maximum vaststellen.
Verwante begrippen
Zie ook kort geding, conservatoir beslag en ontbinding van de overeenkomst.
Onze advocaten civiel recht formuleren executeerbare vorderingen en procederen over executiegeschillen.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: Dwangsom: wat is het, hoe werkt het en hoe vraagt u die aan?, Last onder dwangsom: hoe en wanneer kunt u bezwaar maken?, Last onder dwangsom: wat kunt u doen bij een boete van de gemeente?.
Wilt u dieper op dit onderwerp ingaan? Lees ons uitgebreide artikel Dwangsom: wat is het, hoe werkt het en hoe vraagt u die aan?.