Laatst bijgewerkt op 27 oktober 2026
Medeplegen en medeplichtigheid zijn vormen van deelneming aan een strafbaar feit. Een medepleger pleegt het feit samen met een ander en wordt gestraft als dader (artikel 47 Wetboek van Strafrecht, Sr). Een medeplichtige helpt alleen. Voor hem is het strafmaximum een derde lager (artikelen 48 en 49 Sr).
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 47 lid 1 Sr noemt als daders: wie het feit pleegt, laat plegen (doen plegen) of medepleegt. Ook de uitlokker is dader. Dat is wie een ander opzettelijk tot het feit beweegt met giften, beloften, misbruik van gezag, geweld, bedreiging, misleiding of door gelegenheid, middelen of inlichtingen te geven. Medeplegers en uitlokkers riskeren dezelfde maximumstraf als de pleger.
Artikel 48 Sr regelt medeplichtigheid. Medeplichtig is wie opzettelijk helpt bij het plegen van een misdrijf. Medeplichtig is ook wie vooraf opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen geeft. Volgens artikel 49 Sr gaat het strafmaximum dan met een derde omlaag. Staat op het misdrijf levenslang, dan is het maximum twintig jaar. Medeplichtigheid aan een overtreding is niet strafbaar (artikel 52 Sr).
Hoe het in de praktijk werkt
Voor medeplegen eist de Hoge Raad een nauwe en bewuste samenwerking. Die samenwerking moet zo intensief zijn dat uw bijdrage voldoende gewicht heeft. Dat hoeft geen uitvoeringshandeling te zijn. Ook een belangrijke rol bij de planning kan genoeg zijn.
Is uw bijdrage kleiner, dan komt medeplichtigheid in beeld. Denk aan iemand die alleen een adres doorgeeft of op de uitkijk staat. Het Openbaar Ministerie legt deze vormen vaak naast elkaar ten laste. De rechter kiest dan wat bewezen is.
Het verschil is belangrijk voor de straf. Bij een diefstal met geweld of een overval kan dat jaren schelen. De officier van justitie onderbouwt in het requisitoir welke rol hij aanneemt.
Waar het misgaat
Verdachten denken vaak: “ik stond er alleen bij”. Alleen aanwezig zijn is niet genoeg voor medeplegen. Maar wie niet weggaat, de dader bijstaat of samen wegrijdt, kan toch als medepleger worden aangemerkt.
Chauffeurs en tipgevers onderschatten hun risico. Wie bewust iemand naar de plek van een overval rijdt, kan medepleger zijn. Het verschil tussen medeplegen en medeplichtigheid hangt af van alle feiten samen.
Wat medeverdachten verklaren, kan zwaar wegen. Zij hebben soms belang bij een kleinere eigen rol. Uw advocaat kan die verklaringen laten toetsen, bijvoorbeeld door getuigen te laten horen.
Opzet moet bewezen worden. De medeplichtige moet weten dat hij helpt bij een misdrijf. Volgens artikel 49 lid 4 Sr telt bij de straf alleen mee wat hij opzettelijk gemakkelijk maakte of bevorderde.
Verwante begrippen
Poging, Openlijke geweldpleging, Bewijs in strafzaken en Verdachte.
Onze strafrechtadvocaten staan verdachten en slachtoffers bij in zaken over medeplegen en medeplichtigheid.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: Medeplichtigheid: wanneer bent u medeplichtig en welke straf geldt?.