Medeplichtigheid: wanneer u strafbaar bent en welke straf geldt

Gepubliceerd op 12 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

U bent medeplichtig als u opzettelijk helpt bij een misdrijf dat een ander pleegt, of vooraf opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen geeft om dat misdrijf te plegen (artikel 48 van het Wetboek van Strafrecht). Medeplichtigheid is alleen strafbaar bij misdrijven, niet bij overtredingen, en het strafmaximum is een derde lager dan voor de dader zelf.

Of iemand medeplichtig is, medepleger of helemaal niet strafbaar, hangt af van drie dingen: wat de bijdrage precies was, op welk moment die werd geleverd en wat de betrokkene wist en wilde. Dat onderscheid bepaalt het strafmaximum en welke verdediging kansrijk is. Twee arresten van de Hoge Raad, uit 2014 en 2025, laten zien hoe de rechter die grenzen trekt.

Wat zegt artikel 48 Sr over medeplichtigheid?

Artikel 48 Sr kent twee vormen: hulp tijdens het misdrijf en hulp vooraf. Hulp tijdens het misdrijf mag elke vorm hebben; hulp vooraf telt alleen als het gaat om gelegenheid, middelen of inlichtingen.

De eerste vorm is gelijktijdige medeplichtigheid: opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van het misdrijf. Denk aan iemand die tijdens een inbraak op de uitkijk staat of het slachtoffer afleidt. De wet stelt geen eisen aan de vorm van de hulp; elke opzettelijke ondersteuning tijdens de uitvoering kan volstaan.

De tweede vorm is voorafgaande medeplichtigheid: opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen om het misdrijf te plegen. Hier is de wet strikter. Alleen deze drie vormen van hulp tellen, bijvoorbeeld een sleutel of toegangscode geven, gereedschap of een auto ter beschikking stellen, of vertellen wanneer een pand onbewaakt is.

Artikel 52 Sr bepaalt uitdrukkelijk dat medeplichtigheid aan een overtreding niet strafbaar is. Het gaat dus altijd om hulp bij een misdrijf.

Welke drie voorwaarden moet het OM bewijzen?

Er moet sprake zijn van dubbel opzet, van een bijdrage die het misdrijf werkelijk heeft bevorderd, en het misdrijf moet echt zijn gepleegd of in elk geval zijn geprobeerd. Ontbreekt een van die voorwaarden, dan bent u niet medeplichtig.

Wat betekent dubbel opzet?

U moet opzet hebben op uw eigen hulp én op het misdrijf dat de ander pleegt. U hoeft niet alle details te kennen, maar uw opzet moet wel gericht zijn op een misdrijf dat voldoende verband houdt met wat de dader deed.

Een voorbeeld ter illustratie: wie een auto uitleent in de veronderstelling dat die voor een verhuizing wordt gebruikt, is niet medeplichtig aan de overval die ermee wordt gepleegd. Voorwaardelijk opzet kan wel voldoende zijn. Wist u dat er een aanmerkelijke kans was dat uw hulp voor een misdrijf zou worden gebruikt, en hebt u die kans bewust aanvaard, dan kan de rechter opzet aannemen. Hoe dat wordt bewezen, hangt sterk af van chatberichten, verklaringen en de omstandigheden; zie ook ons artikel over bewijs in strafzaken.

Wat als de dader verder gaat dan u wilde?

Dan kunt u nog steeds medeplichtig zijn, maar alleen voor uw deel gestraft worden. In een arrest van 8 april 2025 ging het om een medeplichtige aan een diefstal waarbij de daders geweld gebruikten met dodelijk gevolg. De Hoge Raad oordeelde dat het opzet van de medeplichtige niet op het geweld gericht hoeft te zijn; het misdrijf waarop zijn opzet wel was gericht, moet voldoende verband houden met het misdrijf van de dader.

Bij de straf tellen volgens artikel 49 lid 4 Sr alleen de handelingen die de medeplichtige opzettelijk heeft gemakkelijk gemaakt of bevorderd, met hun gevolgen. In die zaak bleef de veroordeling voor medeplichtigheid aan diefstal daarom in stand.

Hoe groot moet uw bijdrage zijn?

Uw hulp moet het misdrijf feitelijk hebben bevorderd of vergemakkelijkt. Het is niet nodig dat het misdrijf zonder uw hulp onmogelijk was geweest. Een hulpaanbod dat in het verloop van het misdrijf geen rol speelde, levert geen medeplichtigheid op, bijvoorbeeld gereedschap dat niet is gebruikt of inlichtingen die de dader al had.

Moet het misdrijf echt zijn gepleegd?

Ja. Medeplichtigheid hangt af van het feit van de ander: wordt het misdrijf niet gepleegd en blijft het ook niet steken in een strafbare poging (artikel 45 Sr), dan bent u niet strafbaar als medeplichtige. Blijft het bij een poging, dan kunt u wel medeplichtig zijn aan die poging.

Wanneer bent u niet medeplichtig?

Als u pas na het misdrijf hielp, of als u alleen aanwezig was of niets deed. In die gevallen is er geen medeplichtigheid, al kan hulp achteraf wel een ander misdrijf zijn.

Is hulp achteraf medeplichtigheid?

Nee. Wie gestolen goederen opslaat of verkoopt, kan zich wel schuldig maken aan heling (artikel 416 Sr), en wie een dader verbergt of bewijs laat verdwijnen, aan begunstiging (artikel 189 Sr). Dat zijn zelfstandige misdrijven met een eigen strafmaximum.

Anders ligt het als de hulp achteraf vooraf is toegezegd. De toezegging dat u de daders na afloop komt ophalen, kan de uitvoering al bevorderen, omdat de daders daarop rekenen. Dan kan wel sprake zijn van medeplichtigheid.

Bent u medeplichtig als u alleen aanwezig was?

Enkel aanwezig zijn is niet genoeg, en ook nalaten om in te grijpen of de politie te waarschuwen maakt u in de regel niet medeplichtig. Dat is anders als u een wettelijke of vergelijkbare plicht had om op te treden, bijvoorbeeld vanuit een toezichthoudende functie. Meer hierover leest u in ons artikel over strafbare nalatigheid.

Wat is het verschil tussen medeplichtigheid en medeplegen?

Een medepleger werkt nauw en bewust samen met de andere daders en wordt als dader gestraft (artikel 47 Sr). Een medeplichtige ondersteunt alleen en riskeert een strafmaximum dat een derde lager ligt.

In het arrest van 2 december 2014 gaf de Hoge Raad aandachtspunten voor medeplegen. De bijdrage van de verdachte moet van voldoende gewicht zijn. Bestaat die bijdrage vooral uit handelingen die bij medeplichtigheid horen, zoals op de uitkijk staan of inlichtingen geven, dan moet de rechter extra zorgvuldig motiveren waarom toch sprake is van medeplegen. Alleen aanwezig zijn en zich niet distantiëren is niet genoeg. In die zaak vernietigde de Hoge Raad het arrest van het hof Amsterdam omdat het medeplegen onvoldoende was gemotiveerd.

Uit hetzelfde arrest volgt een punt dat in de praktijk zwaar weegt. Legt het Openbaar Ministerie alleen medeplegen ten laste, en kan dat niet worden bewezen, dan volgt vrijspraak, ook als medeplichtigheid wel vaststaat. De tenlastelegging bepaalt dus mede de uitkomst.

Naast medeplegen kent artikel 47 Sr ook het doen plegen en het uitlokken. De uitlokker brengt een ander bijvoorbeeld met giften, beloften of bedreiging opzettelijk tot het feit, en wordt eveneens als dader gestraft.

Welke straf staat op medeplichtigheid?

Volgens artikel 49 Sr is het maximum van de hoofdstraffen voor een medeplichtige een derde lager dan voor het misdrijf zelf. Staat op het misdrijf levenslang, dan is het maximum voor de medeplichtige twintig jaar. De bijkomende straffen, zoals een rijontzegging of een beroepsverbod, zijn dezelfde als voor het misdrijf zelf.

Bron: Wetboek van Strafrecht, tekst geldend op 29 oktober 2026. Dit zijn wettelijke maxima. De rechter bepaalt de straf binnen dat kader en kijkt naar de ernst van het misdrijf, het gewicht van de bijdrage, eventueel financieel voordeel en de persoonlijke omstandigheden. Hoe die afweging verloopt, leest u in ons artikel over de factoren die de rechter meeweegt.

Wat doet u als u wordt verdacht van medeplichtigheid?

Maak gebruik van uw zwijgrecht (artikel 29 Sv) en uw recht op een advocaat, al voor het eerste verhoor. Wat u verklaart over wat u wist, is later vaak het belangrijkste bewijs voor opzet.

Een verdachte die wil uitleggen dat hij de auto alleen uitleende, vertelt in hetzelfde verhoor soms ook dat hij wel vermoedde waarvoor die bedoeld was. Daarmee levert hij zelf het voorwaardelijk opzet aan. Bespreek daarom eerst met uw advocaat wat u wel en niet verklaart. Lees vooraf ook ons artikel over een uitnodiging voor een politieverhoor.

Welke verweren liggen voor de hand?

• Geen opzet op het misdrijf: dan volgt vrijspraak van medeplichtigheid (artikel 48 Sr).
• Geen bevorderende bijdrage, of hulp die pas achteraf kwam: dan is er geen medeplichtigheid.
• Medeplegen ten laste gelegd, maar de samenwerking was niet nauw genoeg of de bijdrage niet zwaar genoeg: dan kan hooguit medeplichtigheid worden bewezen, en alleen als die ook ten laste is gelegd.
• Bij de straf: alleen wat u opzettelijk bevorderde telt mee (artikel 49 lid 4 Sr).

Hoe wij u bijstaan bij een verdenking van medeplichtigheid

• Wij staan u bij vóór en tijdens het politieverhoor en bespreken vooraf of en wat u verklaart.
• Wij vragen het procesdossier op en beoordelen of het Openbaar Ministerie het dubbel opzet uit artikel 48 Sr kan bewijzen.
• Wij toetsen de tenlastelegging: is medeplegen (artikel 47 Sr) terecht verweten, en is medeplichtigheid subsidiair ten laste gelegd?
• Wij voeren het verweer op de zitting en wijzen de rechter op het lagere strafmaximum van artikel 49 Sr en op uw persoonlijke omstandigheden.

Meer over onze werkwijze leest u op de pagina van onze strafrechtadvocaat.

In het kort

• Medeplichtig bent u als u opzettelijk helpt tijdens een misdrijf, of vooraf gelegenheid, middelen of inlichtingen geeft (artikel 48 Sr); bij overtredingen is het niet strafbaar.
• Uw opzet hoeft niet alles te dekken wat de dader deed, maar u wordt alleen gestraft voor wat u opzettelijk bevorderde (Hoge Raad, 8 april 2025).
• Het strafmaximum is een derde lager dan voor de dader; bij levenslang twintig jaar.
• Is alleen medeplegen ten laste gelegd en niet bewezen, dan volgt vrijspraak, ook als medeplichtigheid vaststaat (Hoge Raad, 2 december 2014).