Medeplichtigheid: wanneer bent u medeplichtig en welke straf geldt?

Gepubliceerd op 12 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 16 oktober 2026

U bent medeplichtig als u opzettelijk helpt bij een misdrijf dat een ander pleegt, of vooraf opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen geeft om dat misdrijf te plegen (artikel 48 van het Wetboek van Strafrecht). Medeplichtigheid is alleen strafbaar bij misdrijven, niet bij overtredingen, en het strafmaximum is een derde lager dan voor de dader zelf.

Of iemand medeplichtig is, medepleger of helemaal niet strafbaar, hangt af van drie dingen: wat de bijdrage precies was, op welk moment die werd geleverd en wat de betrokkene wist en wilde. Dat onderscheid bepaalt niet alleen het strafmaximum, maar ook welke verdediging kansrijk is.

Wat zegt de wet over medeplichtigheid?

Artikel 48 Sr kent twee vormen: hulp tijdens het misdrijf en hulp vooraf. Hulp tijdens het misdrijf mag elke vorm hebben; hulp vooraf telt alleen als het gaat om gelegenheid, middelen of inlichtingen.

De eerste vorm is gelijktijdige medeplichtigheid: opzettelijk behulpzaam zijn bij het plegen van het misdrijf. Denk aan iemand die tijdens een inbraak op de uitkijk staat of het slachtoffer afleidt. De wet stelt geen eisen aan de vorm van de hulp; elke opzettelijke ondersteuning tijdens de uitvoering kan volstaan.

De tweede vorm is voorafgaande medeplichtigheid: opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen om het misdrijf te plegen. Hier is de wet strikter. Alleen deze drie vormen van hulp tellen, bijvoorbeeld een sleutel of toegangscode geven, gereedschap of een auto ter beschikking stellen, of vertellen wanneer een pand onbewaakt is.

Artikel 52 Sr bepaalt uitdrukkelijk dat medeplichtigheid aan een overtreding niet strafbaar is. Het gaat dus altijd om hulp bij een misdrijf.

Aan welke voorwaarden moet zijn voldaan?

Er moet sprake zijn van dubbel opzet, van een bijdrage die het misdrijf werkelijk heeft bevorderd, en het misdrijf moet ook echt zijn gepleegd of in elk geval zijn geprobeerd. Ontbreekt een van die voorwaarden, dan bent u niet medeplichtig.

Wat betekent dubbel opzet?

U moet opzet hebben op uw eigen hulp én op het misdrijf dat de ander pleegt. U hoeft niet alle details te kennen, maar wel te weten om welk soort misdrijf het ging.

Wie een auto uitleent in de veronderstelling dat die voor een verhuizing wordt gebruikt, is niet medeplichtig aan de overval die ermee wordt gepleegd. Voorwaardelijk opzet kan wel voldoende zijn. Wist u dat er een aanmerkelijke kans was dat uw hulp voor een misdrijf zou worden gebruikt, en hebt u die kans bewust aanvaard, dan kan de rechter opzet aannemen. Hoe dat opzet wordt bewezen, hangt sterk af van chatberichten, verklaringen en de omstandigheden; zie ook ons artikel over bewijs in strafzaken.

Hoe groot moet uw bijdrage zijn?

Uw hulp moet het misdrijf feitelijk hebben bevorderd of vergemakkelijkt. Het is niet nodig dat het misdrijf zonder uw hulp onmogelijk was geweest.

Een hulpaanbod dat in het verloop van het misdrijf geen enkele rol speelde, levert geen medeplichtigheid op. Dat geldt bijvoorbeeld voor gereedschap dat u leverde maar dat niet is gebruikt, of voor inlichtingen die de dader al had.

Moet het misdrijf echt zijn gepleegd?

Ja. Medeplichtigheid hangt af van het feit van de ander: wordt het misdrijf niet gepleegd en blijft het ook niet steken in een strafbare poging, dan bent u niet strafbaar als medeplichtige.

Blijft het bij een poging, dan kunt u wel medeplichtig zijn aan die poging.

Wanneer bent u niet medeplichtig?

Als u pas na het misdrijf hielp, of als u alleen aanwezig was of niets deed. In die gevallen is er geen medeplichtigheid, al kan hulp achteraf wel een ander misdrijf zijn.

Is hulp achteraf medeplichtigheid?

Hulp die pas na het misdrijf wordt gegeven, is geen medeplichtigheid. Wie gestolen goederen opslaat of verkoopt, kan zich wel schuldig maken aan heling, en wie een dader verbergt of bewijs laat verdwijnen, aan begunstiging. Dat zijn zelfstandige misdrijven met een eigen strafmaximum.

Anders ligt het als de hulp achteraf vooraf is toegezegd. De toezegging dat u de daders na afloop komt ophalen, kan de uitvoering al bevorderen, omdat de daders daarop rekenen. Dan kan wel sprake zijn van medeplichtigheid.

Bent u medeplichtig als u alleen aanwezig was?

Enkel aanwezig zijn bij een misdrijf is niet genoeg, en ook nalaten om in te grijpen of de politie te waarschuwen maakt u in de regel niet medeplichtig. Dat is anders als u een wettelijke of vergelijkbare plicht had om op te treden, bijvoorbeeld vanuit een toezichthoudende functie. Meer hierover leest u in ons artikel over strafbare nalatigheid.

Wat is het verschil tussen medeplichtigheid en medeplegen?

Een medepleger werkt nauw en bewust samen met de andere daders en wordt als dader gestraft. Een medeplichtige ondersteunt alleen en riskeert een strafmaximum dat een derde lager ligt.

Medeplegen staat in artikel 47 Sr. De Hoge Raad heeft in zijn overzichtsarrest van 2 december 2014 (ECLI:NL:HR:2014:3474) bepaald dat de intellectuele of materiële bijdrage van de verdachte van voldoende gewicht moet zijn. Ligt die bijdrage vooral buiten de uitvoering, zoals bij de voorbereiding of het op afstand geven van instructies, dan moet de rechter extra zorgvuldig motiveren waarom toch sprake is van medeplegen. Alleen aanwezig zijn en zich niet distantiëren is niet genoeg.

Het verschil zit dus niet in de vraag of iemand op de plaats van het misdrijf was, maar in het gewicht van de bijdrage en de mate van samenwerking. Uitkijk staan kan medeplichtigheid zijn, maar ook medeplegen als de uitkijk deel uitmaakte van een vooraf besproken taakverdeling. In veel strafzaken is precies die kwalificatie het belangrijkste verweerpunt.

Naast medeplegen kent artikel 47 Sr ook het doen plegen en het uitlokken. De uitlokker brengt een ander er bijvoorbeeld met giften, beloften of bedreiging opzettelijk toe het feit te plegen, en wordt eveneens als dader gestraft.

Welke straf staat op medeplichtigheid?

Volgens artikel 49 Sr is het maximum van de hoofdstraffen voor een medeplichtige een derde lager dan voor het misdrijf zelf. Staat op het misdrijf levenslang, dan is het maximum voor de medeplichtige twintig jaar.

De bijkomende straffen, zoals een rijontzegging of een beroepsverbod, zijn dezelfde als voor het misdrijf zelf. Bij het bepalen van de straf tellen alleen de handelingen die de medeplichtige opzettelijk heeft vergemakkelijkt of bevorderd, met hun gevolgen. Enkele voorbeelden van het wettelijk maximum:

• diefstal (artikel 310 Sr, maximaal 4 jaar): medeplichtige maximaal 2 jaar en 8 maanden;
• diefstal met braak (artikel 311 Sr, maximaal 6 jaar): medeplichtige maximaal 4 jaar;
• diefstal met geweld (artikel 312 Sr, maximaal 9 jaar): medeplichtige maximaal 6 jaar;
• moord (artikel 289 Sr, levenslang of 30 jaar): medeplichtige maximaal 20 jaar.

Dit zijn wettelijke maxima. De rechter bepaalt de straf binnen dat kader en kijkt naar de ernst van het misdrijf, het gewicht van de bijdrage, eventueel financieel voordeel, de rol in de voorbereiding en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Hoe die afweging verloopt, leest u in ons artikel over de factoren die de rechter meeweegt.

Wat doet u als u wordt verdacht van medeplichtigheid?

Maak gebruik van uw zwijgrecht en uw recht op een advocaat, al voor het eerste verhoor. Wat u verklaart over wat u wist, is later vaak het belangrijkste bewijs voor opzet.

Een verdachte die de politie wil helpen door uit te leggen dat hij de auto alleen uitleende, vertelt in hetzelfde verhoor soms ook dat hij wel vermoedde waarvoor die bedoeld was. Daarmee levert hij zelf het voorwaardelijk opzet aan. Bespreek daarom eerst met uw advocaat wat u wel en niet verklaart. Lees vooraf ook ons artikel over een uitnodiging voor een politieverhoor.

Inhoudelijk zijn er meestal drie verweerlijnen. Ontbrak het opzet op het misdrijf, dan volgt vrijspraak. Was de hulp van zo weinig betekenis dat zij het misdrijf niet bevorderde, of werd zij pas achteraf gegeven, dan is er geen medeplichtigheid. En stelt het Openbaar Ministerie medeplegen ten laste, dan kan de verdediging betogen dat de samenwerking niet nauw genoeg of de bijdrage niet zwaar genoeg was, zodat hooguit medeplichtigheid kan worden bewezen.

Wat kunnen wij voor u doen bij een verdenking van medeplichtigheid?

Bij een verdenking van medeplichtigheid hangt veel af van wat u wist en wanneer u hielp. Daar richten wij ons werk op.

• Wij staan u bij vóór en tijdens het politieverhoor en bespreken vooraf of en wat u verklaart.
• Wij vragen het procesdossier op en beoordelen of het Openbaar Ministerie het dubbel opzet uit artikel 48 Sr kan bewijzen.
• Wij toetsen of een verwijt van medeplegen (artikel 47 Sr) terecht is, of dat hooguit medeplichtigheid kan worden bewezen.
• Wij onderzoeken of uw hulp het misdrijf werkelijk heeft bevorderd of pas achteraf kwam, zodat er geen medeplichtigheid is.
• Wij bereiden de zitting voor, voeren het verweer en wijzen de rechter op het lagere strafmaximum van artikel 49 Sr en op uw persoonlijke omstandigheden.

Samengevat

• Medeplichtig bent u als u opzettelijk helpt tijdens een misdrijf, of vooraf gelegenheid, middelen of inlichtingen geeft (artikel 48 Sr).
• U moet opzet hebben op uw hulp én op het misdrijf; voorwaardelijk opzet kan genoeg zijn.
• Medeplichtigheid aan een overtreding is niet strafbaar, en hulp achteraf is geen medeplichtigheid, al kan het heling of begunstiging zijn.
• Het strafmaximum is een derde lager dan voor de dader; bij levenslang twintig jaar (artikel 49 Sr).
• Het onderscheid met medeplegen is vaak het belangrijkste verweerpunt.

Veelgestelde vragen

Hulp bij een verdenking van medeplichtigheid

Of uw rol juridisch medeplichtigheid, medeplegen of geen strafbare deelneming is, hangt af van details in het dossier. Law & More beoordeelt het bewijs voor opzet en bijdrage, staat u bij tijdens het verhoor en voert het verweer op de kwalificatie. Meer over onze werkwijze leest u op de pagina van onze strafrechtadvocaat.

Twijfelt u over uw positie? Plan een gratis kennismaking. Daarin bespreken wij of wij u kunnen helpen en wat dat kost.