Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
U mag geweld gebruiken tegen iemand die uw woning binnendringt als dat nodig is om een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanval op uzelf, een ander of uw spullen af te weren, en het geweld niet buiten verhouding staat tot die aanval (noodweer, artikel 41 Wetboek van Strafrecht). Het enkele feit dat iemand ongevraagd in uw huis is, geeft u nog geen recht op geweld; het gaat erom of er een aanval op lijf, eerbaarheid of goed is of direct dreigt.
Gaat u te ver door hevige schrik of woede die door de aanval is veroorzaakt, dan kunt u een beroep doen op noodweerexces (artikel 41 lid 2 Sr). Hieronder leest u wat de rechter toetst, hoe dat in een recente zaak uitpakte en wat u na een incident doet.
Inhoudsopgave
Wanneer dringt iemand juridisch uw woning binnen?
Wie wederrechtelijk een woning binnendringt of daar blijft nadat de bewoner hem heeft gevraagd te vertrekken, pleegt huisvredebreuk (artikel 138 Sr). Dat geldt ook voor een besloten lokaal of erf dat bij een ander in gebruik is.
Binnendringen kan door een deur of raam zonder toestemming, maar ook door eerst welkom te zijn en daarna te weigeren te vertrekken. Een leegstaand gebouw in bezit nemen valt onder kraken (artikel 138a Sr); zie ons artikel over kraken van een gebouw.
Wat is het verschil tussen huisvredebreuk en inbraak?
Huisvredebreuk gaat alleen over het ongewenst binnendringen of blijven. Inbraak is in de wet diefstal met braak, verbreking, inklimming, valse sleutels of een valse order (artikel 311 lid 1 sub 5 Sr), waarop een hogere straf staat.
Ook wie door een open raam naar binnen klimt om te stelen, pleegt dus diefstal met inklimming. Gebeurt de diefstal ’s nachts in een woning, dan is ook dat een strafverzwarende omstandigheid (artikel 311 lid 1 sub 3 Sr).
Wanneer is geweld tegen een inbreker noodweer?
Noodweer vereist vier dingen. Zijn ze alle vier aanwezig, dan bent u niet strafbaar en volgt ontslag van alle rechtsvervolging.
| Voorwaarde | Wat de rechter toetst | Wat niet genoeg is |
|---|---|---|
| Ogenblikkelijke aanranding | De aanval is bezig of dreigt direct | Louter angst dat er iets kan gebeuren |
| Wederrechtelijk | De aanval is onrechtmatig | Rechtmatig optreden van de politie |
| Lijf, eerbaarheid of goed | U verdedigt uzelf, een ander of spullen | Het huisrecht als zodanig |
| Noodzakelijk en proportioneel | Er was geen redelijk alternatief en het middel staat niet in onredelijke verhouding tot de aanval | Een zwaarder middel dan nodig, als u tijd had om te kiezen |
Wat zegt de Hoge Raad?
In het overzichtsarrest van 22 maart 2016 (ECLI:NL:HR:2016:456) zette de Hoge Raad de regels op een rij. Een onmiddellijk dreigend gevaar telt als ogenblikkelijke aanranding, maar louter vrees niet. Het enkele huisrecht valt niet onder lijf, eerbaarheid of goed; een wederrechtelijke beperking van uw bewegingsvrijheid kan onder omstandigheden wel een aanranding van het lijf zijn.
Moet u eerst vluchten of de politie bellen?
Niet altijd. Volgens hetzelfde arrest mag een beroep op noodweer alleen worden afgewezen omdat u had kunnen vluchten, als er een reële en redelijke mogelijkheid was om u aan de aanval te onttrekken en dat redelijkerwijs van u kon worden gevergd.
Staat u in uw eigen huis tegenover een indringer, met uw gezin in huis of zonder veilige uitweg, dan zal die mogelijkheid vaak ontbreken. Kunt u veilig een kamer afsluiten en 112 bellen, dan weegt dat wel mee.
Hoeveel geweld mag u gebruiken?
De rechter kijkt naar het middel dat u gebruikte en hoe u het gebruikte, en toetst met enige terughoudendheid of dat in onredelijke verhouding stond tot de aanval. Een diepe, potentieel dodelijke steekwond staat volgens de Hoge Raad in beginsel niet in verhouding tot een aanval met blote handen of een vuist.
Een indringer vastpakken, wegduwen of tegen de grond werken is in de regel eerder proportioneel dan slaan met een zwaar voorwerp. Het gebruik van een vuurwapen is zelden proportioneel en kan daarnaast strafbaar zijn volgens de Wet wapens en munitie; zie ook wapenbezit en strafrecht.
Een zaak waarin een keukenmes toch proportioneel was
De Rechtbank Den Haag ontsloeg op 22 september 2025 een bewoner van rechtsvervolging voor poging tot doodslag (ECLI:NL:RBDHA:2025:17516). Twee mannen hadden de voordeur opengeduwd die hij probeerde te sluiten, en een van hen gedroeg zich dreigend tegenover zijn vrouw en zoontje. De bewoner pakte een keukenmes; bij het duwen en trekken raakte een van de mannen gewond.
De rechtbank woog mee dat hij er alleen voor stond, dat vrouw en kind niet konden vluchten en dat alles zich binnen een minuut afspeelde. Er was dus weinig tijd om een lichter middel te kiezen. Een keukenmes blijft een zwaar middel; in een andere situatie kan het oordeel anders uitvallen.
Mag u een vluchtende dief met uw spullen tegenhouden?
Zolang de dief er met uw spullen vandoor gaat, kan de aanranding van uw goed nog voortduren en mag u uw eigendom met proportioneel geweld terugnemen. Daarnaast mag iedereen een verdachte die op heterdaad wordt betrapt aanhouden (artikel 53 Wetboek van Strafvordering); u moet hem dan direct aan de politie overdragen. Achter een vluchtende inbreker zonder buit aanslaan is geen noodweer meer.
Wat is noodweerexces?
Noodweerexces betekent dat u de grenzen van noodweer overschrijdt als onmiddellijk gevolg van een hevige gemoedsbeweging, zoals paniek of woede, die door de aanval is veroorzaakt (artikel 41 lid 2 Sr). U handelt dan wederrechtelijk, maar bent niet strafbaar.
Volgens de Hoge Raad (arrest van 22 maart 2016) kan dit zowel tijdens de aanval als wanneer die al voorbij is, zolang uw handelen het onmiddellijke gevolg is van de emotie door die aanval. Die emotie moet van doorslaggevend belang zijn geweest. Kwaadheid die u al eerder tegen de ander had, telt niet. De rechter let op de mate van overschrijding, de aard van de emotie en het tijdsverloop.
Wat doet u na een incident met een inbreker?
- Bel direct 112 en verleen zo nodig eerste hulp aan de gewonde.
- Laat sporen en voorwerpen liggen; maak zo mogelijk foto’s van de situatie.
- Noteer of laat namen noteren van getuigen, en bewaar camerabeelden.
- Wordt u als verdachte gehoord, maak dan gebruik van uw recht om vóór het verhoor een advocaat te raadplegen (artikel 28c Sv) en overweeg uw zwijgrecht (artikel 29 Sv) tot u advies heeft gehad.
Uw eerste verklaring weegt zwaar bij de beoordeling van een beroep op noodweer. Een onzorgvuldige of tegenstrijdige verklaring is later moeilijk te herstellen. Komt de politie na het incident bij u aan de deur, lees dan ook als de politie aan uw deur staat.
Wat als het de politie is die binnenkomt?
Tegen rechtmatig politieoptreden is geen noodweer mogelijk. Of de politie zonder uw toestemming uw huis mag binnengaan, leest u in ons artikel wanneer mag de politie uw huis doorzoeken zonder toestemming.
Wat doen wij bij een beroep op noodweer?
- U bijstaan bij het eerste politieverhoor, vóór u een verklaring aflegt.
- Het dossier beoordelen op de vier noodweervoorwaarden en mogelijk noodweerexces.
- Met de officier van justitie overleggen over een sepot.
- Een onderbouwd verweer voeren op de zitting, als advocaat strafrecht.
Veelgestelde vragen
Word ik altijd aangehouden als ik een inbreker verwond?
Dat kan. De politie onderzoekt geweld met letsel; het OM beslist daarna of het noodweer aanneemt en de zaak seponeert, of de rechter laat oordelen.
Mag ik een ander in mijn huis verdedigen?
Ja. Artikel 41 Sr spreekt van eigen of andermans lijf, eerbaarheid of goed. U mag dus ook uw partner, kinderen of een gast verdedigen, zoals in de zaak van de Rechtbank Den Haag hierboven.
Kan een inbreker mij aansprakelijk stellen voor zijn letsel?
Noodweer is een rechtvaardigingsgrond; dan is er geen onrechtmatige daad (artikel 6:162 lid 2 Burgerlijk Wetboek). Ging u te ver, dan kan dat anders liggen; de eigen schuld van de inbreker weegt dan wel mee.
Lees ook: rechtsbijstand voor slachtoffers van geweldsmisdrijven.