Noodweer bij een inbreker: mag u geweld gebruiken als iemand uw woning binnendringt?

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

U mag geweld gebruiken tegen iemand die uw woning binnendringt als dat nodig is om een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanval op uzelf, een ander of uw spullen af te weren, en het geweld niet buiten verhouding staat tot die aanval (noodweer, art. 41 Wetboek van Strafrecht). Het enkele feit dat iemand ongevraagd in uw huis is, geeft u nog geen recht om geweld te gebruiken; het gaat erom of er een aanval op uw lijf, eerbaarheid of goed is of direct dreigt.

Gaat u te ver door hevige schrik of woede die door de aanval is veroorzaakt, dan kunt u een beroep doen op noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr). Hieronder leest u wat de rechter toetst en wat u na een incident doet.

Wanneer dringt iemand juridisch uw woning binnen?

Wie wederrechtelijk een woning binnendringt of daar blijft nadat de bewoner hem heeft gevraagd te vertrekken, pleegt huisvredebreuk (art. 138 Sr). Dat geldt ook voor een besloten lokaal of erf dat bij een ander in gebruik is.

Binnendringen kan door een deur of raam zonder toestemming, maar ook door eerst welkom te zijn en daarna te weigeren te vertrekken. Een leegstaand gebouw in bezit nemen valt onder kraken (art. 138a Sr); zie ons artikel over kraken van een gebouw.

Wat is het verschil tussen huisvredebreuk en inbraak?

Huisvredebreuk gaat alleen over het ongewenst binnendringen of blijven. Inbraak is in de wet diefstal met braak, verbreking, inklimming, valse sleutels of een valse order (art. 311 lid 1 sub 5 Sr), waarop een hogere straf staat.

Ook wie door een open raam naar binnen klimt om te stelen, pleegt dus diefstal met inklimming. Gebeurt de diefstal ’s nachts in een woning, dan is ook dat een strafverzwarende omstandigheid (art. 311 lid 1 sub 3 Sr).

Wanneer is geweld tegen een inbreker noodweer?

Noodweer vereist een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van lijf, eerbaarheid of goed, en een verdediging die noodzakelijk en proportioneel is. Zijn die voorwaarden vervuld, dan bent u niet strafbaar.

1. Ogenblikkelijke aanranding: de aanval is bezig of dreigt direct. Louter angst dat er iets kan gebeuren is niet genoeg.
2. Wederrechtelijk: de aanval is onrechtmatig. Tegen een rechtmatig optredende politieagent is geen noodweer mogelijk.
3. Lijf, eerbaarheid of goed: u verdedigt uzelf, een ander of spullen. Het huisrecht als zodanig hoort daar niet bij.
4. Noodzakelijk en proportioneel: er was geen redelijk alternatief en het geweld staat niet in onredelijke verhouding tot de aanval.

Wat zegt de Hoge Raad?

In het overzichtsarrest van 22 maart 2016 (ECLI:NL:HR:2016:456) zette de Hoge Raad de regels op een rij. Een onmiddellijk dreigend gevaar telt als ogenblikkelijke aanranding, maar louter vrees niet. Het enkele huisrecht valt niet onder lijf, eerbaarheid of goed; een wederrechtelijke beperking van uw bewegingsvrijheid kan wel een aanranding van het lijf zijn.

Moet u eerst vluchten of de politie bellen?

Niet altijd. Volgens de Hoge Raad mag een beroep op noodweer alleen worden afgewezen omdat u had kunnen vluchten, als er een reële en redelijke mogelijkheid was om u aan de aanval te onttrekken en dat redelijkerwijs van u kon worden gevergd.

Staat u in uw eigen huis tegenover een indringer, met uw gezin boven of zonder veilige uitweg, dan zal die mogelijkheid vaak ontbreken. Kunt u veilig een kamer afsluiten en 112 bellen, dan weegt dat wel mee.

Hoeveel geweld mag u gebruiken?

De rechter kijkt vooral naar het middel dat u gebruikte en hoe u het gebruikte, en toetst terughoudend of dat in onredelijke verhouding stond tot de aanval. Een potentieel dodelijke steekwond staat volgens de Hoge Raad in beginsel niet in verhouding tot een aanval met blote handen.

Een indringer vastpakken, wegduwen of tegen de grond werken is in de regel eerder proportioneel dan slaan met een zwaar voorwerp. Het gebruik van een (vuur)wapen is zelden proportioneel en kan daarnaast strafbaar zijn volgens de Wet wapens en munitie; zie ook wapenbezit en strafrecht.

Mag u een vluchtende dief met uw spullen tegenhouden?

Zolang de dief er met uw spullen vandoor gaat, duurt de aanranding van uw goed voort en mag u uw eigendom met proportioneel geweld terugnemen. Daarnaast mag iedereen een verdachte die op heterdaad wordt betrapt aanhouden (art. 53 Wetboek van Strafvordering) en moet u hem dan direct aan de politie overdragen. Achter een vluchtende inbreker zonder buit aanslaan is geen noodweer meer.

Wat is noodweerexces?

Noodweerexces betekent dat u de grenzen van noodweer overschrijdt als direct gevolg van een hevige gemoedsbeweging, zoals paniek of woede, die door de aanval is veroorzaakt (art. 41 lid 2 Sr). U handelt dan wederrechtelijk, maar bent niet strafbaar.

Volgens de Hoge Raad kan dit zowel tijdens de aanval als kort daarna, als uw handelen nog het directe gevolg is van de emotie door die aanval. Die emotie moet van doorslaggevend belang zijn geweest; woede die u al eerder tegen de ander had, telt niet mee. De rechter let op de mate van overschrijding, de aard van de emotie en het tijdsverloop.

Wat doet u na een incident met een inbreker?

• Bel direct 112 en verleen zo nodig eerste hulp aan de gewonde.
• Laat sporen en voorwerpen liggen; maak zo mogelijk foto’s van de situatie.
• Noteer of laat namen noteren van getuigen, en bewaar camerabeelden.
• Wordt u als verdachte gehoord, maak dan gebruik van uw recht op een advocaat vóór het verhoor (art. 28c Sv) en overweeg uw zwijgrecht (art. 29 Sv) tot u advies heeft gehad.

Een beroep op noodweer wordt beoordeeld aan de hand van uw eerste verklaring. Een onzorgvuldige of tegenstrijdige verklaring is later moeilijk te herstellen. Komt de politie bij u aan de deur na het incident, lees dan ook als de politie aan uw deur staat.

Wat als het de politie is die binnenkomt?

Tegen rechtmatig politieoptreden is geen noodweer mogelijk. Of de politie zonder uw toestemming uw huis mag binnengaan, leest u in ons artikel wanneer mag de politie uw huis doorzoeken zonder toestemming.

Wat kunnen wij voor u doen bij een beroep op noodweer?

• U bijstaan bij het eerste politieverhoor, vóór u een verklaring aflegt.
• Het dossier beoordelen op de vier noodweervoorwaarden en mogelijk noodweerexces.
• Met de officier van justitie overleggen over seponering.
• Een onderbouwd verweer voeren op zitting, als advocaat strafrecht.

Samengevat

• Noodweer (art. 41 Sr) vereist een directe, onrechtmatige aanval op lijf, eerbaarheid of goed.
• Het enkele binnendringen van uw huis is nog geen aanval die geweld rechtvaardigt.
• U hoeft niet te vluchten als dat niet reëel en redelijk mogelijk is.
• Het geweld mag niet in onredelijke verhouding staan tot de aanval.
• Overschrijding door hevige emotie kan noodweerexces zijn (art. 41 lid 2 Sr).

Veelgestelde vragen

Word ik altijd aangehouden als ik een inbreker verwond?

Dat kan. De politie onderzoekt elk geweld met letsel; het OM beslist daarna of het noodweer aanneemt en seponeert, of de rechter laat oordelen.

Mag ik een ander in mijn huis verdedigen?

Ja. Art. 41 Sr spreekt van eigen of andermans lijf, eerbaarheid of goed. U mag dus ook uw partner, kinderen of een gast verdedigen.

Kan een inbreker mij aansprakelijk stellen voor zijn letsel?

Bij noodweer is uw handelen rechtmatig en is er geen onrechtmatige daad (art. 6:162 lid 2 BW). Ging u te ver, dan kan dat anders liggen; de eigen schuld van de inbreker weegt dan wel zwaar mee.

Lees ook: rechtsbijstand voor slachtoffers van geweldsmisdrijven.