Gepubliceerd op 6 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 15 november 2026
Wordt uw leegstaande pand gekraakt, dan doet u aangifte; de officier van justitie kan dan bij de rechter-commissaris een machtiging tot ontruiming vragen, waarover die binnen 72 uur beslist. Treedt het Openbaar Ministerie niet op, dan vordert u zelf ontruiming in kort geding. Wat u niet mag, is de krakers eigenhandig uit het pand zetten: eigenrichting is verboden, ook al is kraken sinds 1 oktober 2010 strafbaar.
Kraken staat in artikel 138a van het Wetboek van Strafrecht. Dat kraken strafbaar is, betekent niet dat de politie het pand zonder meer mag ontruimen: de ontruiming loopt via een eigen procedure met een rechterlijke toets vooraf. Hieronder leest u welke routes er zijn, hoe snel ze werken en hoe u kraken voorkomt.
Inhoudsopgave
Wat verstaat de wet onder kraken?
Artikel 138a Sr stelt strafbaar wie wederrechtelijk binnendringt in, of wederrechtelijk verblijft in, een woning of gebouw waarvan het gebruik door de rechthebbende is beëindigd. Ook wie het pand niet zelf heeft opengebroken maar er wel verblijft, is dus strafbaar.
De eis dat het gebruik is beëindigd, onderscheidt kraken van huisvredebreuk. Wie een bewoonde woning binnendringt, valt onder artikel 138 Sr. Wie een leegstaand kantoorpand, een gesloten fabriek of een woning waarvan de bewoning is gestaakt binnendringt, valt onder artikel 138a Sr.
De wet kent geen leegstandstermijn waarna kraken is toegestaan. De vroegere praktijk waarbij een pand na twaalf maanden leegstand gekraakt kon worden, is met de Wet kraken en leegstand per 1 oktober 2010 vervallen. Omdat ook het verblijven strafbaar is, vallen bewoners van panden die al vóór 2010 werden gekraakt eveneens onder de strafbaarstelling.
Welke straf staat er op kraken?
| Situatie | Maximale straf | Artikel |
|---|---|---|
| Kraken (binnendringen of verblijven) | Gevangenisstraf tot één jaar of geldboete van de derde categorie | 138a lid 1 Sr |
| Met bedreiging of middelen om vrees aan te jagen | Gevangenisstraf tot twee jaar of geldboete van de vierde categorie | 138a lid 2 Sr |
| Door twee of meer personen samen | Gevangenisstraf met een derde verhoogd | 138a lid 3 Sr |
Kraken is daarmee een misdrijf, met gevolgen voor de justitiële documentatie en een latere aanvraag van een Verklaring Omtrent het Gedrag. Voor de eigenaar is de strafmaat meestal minder belangrijk dan de ontruiming zelf; daarop richt het Openbaar Ministerie zich ook in de eerste plaats.
Daarnaast kunt u uw schade verhalen: vernielingen, opengebroken deuren, verbruikte energie en de kosten van beveiliging en herstel. De grondslag is onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt zich als benadeelde partij voegen in de strafzaak of een aparte civiele procedure beginnen. Het praktische probleem is meestal niet de grondslag, maar of er bij de krakers iets te halen is.
Hoe verloopt de strafrechtelijke ontruiming?
De bevoegdheid tot ontruiming staat in artikel 551a van het Wetboek van Strafvordering. Die bepaling geeft opsporingsambtenaren bij verdenking van onder meer huisvredebreuk of kraken de bevoegdheid de plaats te betreden en te ontruimen.
De situatie tot 2022: het arrest van de Hoge Raad uit 2011
De Hoge Raad oordeelde op 28 oktober 2011 dat krakers zich op het huisrecht van artikel 8 EVRM kunnen beroepen, ook als hun verblijf onrechtmatig is (ECLI:NL:HR:2011:BQ9880). Een ontruiming moest daarom in beginsel vooraf aan een rechter kunnen worden voorgelegd. Het OM kondigde ontruimingen daarna aan en ontruimde niet in de eerste zeven dagen, zodat krakers een kort geding konden beginnen. Directe ontruiming bleef alleen mogelijk bij bijzondere omstandigheden, zoals gevaar voor de openbare veiligheid.
Sinds 1 juli 2022: machtiging van de rechter-commissaris
Actueel: met de Wet handhaving kraakverbod is de rechterlijke toets vooraf bij de rechter-commissaris gelegd. De officier van justitie vraagt een machtiging tot ontruiming; volgens de wetsgeschiedenis bij de Eerste Kamer beslist de rechter-commissaris daarover binnen 72 uur. Verleent hij de machtiging, dan kan de ontruiming snel volgen. Krakers kunnen in beroep, maar dat beroep houdt de ontruiming niet tegen.
Wat levert u aan bij de aangifte?
Doe zo snel mogelijk aangifte en lever een volledig dossier aan. Het Openbaar Ministerie beslist zelf of en wanneer het optreedt; een aangifte verplicht het OM niet tot ontruiming. Hoe een aangifte werkt, leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
- uw eigendomsbewijs (uittreksel Kadaster);
- een beschrijving van het laatste gebruik en de reden van de leegstand;
- foto’s van de situatie vóór en na de kraak;
- stukken die uw concrete plannen tonen: koopovereenkomst, omgevingsvergunning, aannemingsovereenkomst of huurtraject.
Wanneer kiest u voor een kort geding?
Een kort geding is zinvol als het Openbaar Ministerie niet of niet snel genoeg optreedt. U vordert dan zelf bij de voorzieningenrechter dat de bewoners het pand verlaten, en u houdt de regie.
De grondslag is uw eigendomsrecht: volgens artikel 5:2 BW mag de eigenaar zijn zaak opeisen van iedereen die haar zonder recht houdt. Daarnaast is het bezetten van een pand een onrechtmatige daad in de zin van artikel 6:162 BW. Op die gronden vordert u ontruiming, eventueel met een dwangsom, en een veroordeling in de proceskosten.
Het spoedeisend belang is bij een bezet pand meestal aanwezig: u kunt niet verkopen, verhuren of verbouwen, en het risico op schade loopt door. Hoe zo’n procedure verloopt, leest u in ons artikel over het kort geding en in onze vergelijking van kort geding en bodemprocedure.
Een praktisch punt: dagvaard ook de onbekende bewoners van het pand. Dan kan het vonnis worden gebruikt tegen iedereen die er op dat moment verblijft. De gerechtsdeurwaarder voert het vonnis uit, zo nodig met hulp van de politie.
Strafrechtelijke of civiele route: de verschillen
| Strafrechtelijke route | Civiele route (kort geding) | |
|---|---|---|
| Initiatief | Officier van justitie, na uw aangifte | U als eigenaar |
| Rechter | Rechter-commissaris (machtiging) | Voorzieningenrechter |
| Grondslag | Artikel 551a Sv | Artikel 5:2 BW en artikel 6:162 BW |
| Snelheid | Beslissing op de machtiging binnen 72 uur; daarna planning door OM en politie | Afhankelijk van de zittingsagenda |
| Uitvoering | Politie | Gerechtsdeurwaarder, zo nodig met politie |
| Uw invloed | Beperkt: het OM beslist | Groot: u bepaalt de vordering |
U kunt beide routes tegelijk voorbereiden. Treedt het OM niet op, dan verliest u zo geen tijd.
Welke rechten hebben krakers?
Krakers hebben huisrecht zodra zij het pand feitelijk bewonen, ook al is hun verblijf onrechtmatig. Dat recht wordt beschermd door artikel 12 van de Grondwet en artikel 8 EVRM, zoals de Hoge Raad in 2011 bevestigde. Een ontruiming is een inmenging in dat recht en moet een wettelijke basis hebben, een legitiem doel dienen en evenredig zijn.
Dat betekent niet dat krakers een procedure vaak winnen. De rechter weegt het huisrecht af tegen het eigendomsrecht. Kan de eigenaar concrete plannen aantonen, zoals een getekende koopovereenkomst, een omgevingsvergunning, een aannemingsovereenkomst of een verhuurtraject, dan weegt het eigendomsrecht zwaar. Staat een pand al jaren doelloos leeg, dan kan de afweging anders uitvallen, vooral bij de vraag hoeveel tijd de bewoners krijgen om te vertrekken.
Krakers hebben geen huurovereenkomst en dus geen huurbescherming, geen huurprijsbescherming en geen recht op vervangende woonruimte. Neem wel geen betalingen van hen aan. Wie een vergoeding aanneemt voor het gebruik van woonruimte, loopt het risico dat de rechter een huurovereenkomst aanneemt (artikel 7:201 BW).
Wat mag u als eigenaar zelf doen, en wat niet?
Eigenrichting is verboden. U mag het slot niet vervangen terwijl de bewoners binnen zijn, hun spullen niet op straat zetten, water en elektriciteit niet afsluiten en geen beveiligers inzetten om mensen naar buiten te werken. Doet u dat toch, dan pleegt u mogelijk zelf een strafbaar feit, zoals huisvredebreuk (artikel 138 Sr), en riskeert u een schadevergoedingsplicht. Uw positie in de ontruimingsprocedure wordt er ook zwakker door.
Wat u wel kunt doen, is snel handelen. Ontdekt u een kraak terwijl die nog plaatsvindt, waarschuw dan direct de politie: bij heterdaad kan zij anders optreden dan bij een pand dat al wordt bewoond. Leg de situatie met foto’s vast en houd het pand in de gaten zonder zelf naar binnen te gaan. Over de grenzen van wat u mag doen als iemand uw pand binnendringt, leest u in ons artikel over geweld bij het binnendringen van een woning.
Zorg dat uw dossier vanaf de eerste dag klopt. Bewaar het eigendomsbewijs, correspondentie met de gemeente, facturen van beveiliging en herstel, en een tijdlijn van wat u wanneer heeft gedaan. Zowel de rechter-commissaris als de voorzieningenrechter kijkt naar de stukken en naar de snelheid waarmee u heeft gehandeld.
Hoe voorkomt u dat uw pand wordt gekraakt?
Leegstand is het grootste risico, en dat is meestal te beheersen. De gangbare oplossingen zijn leegstandsbeheer via bruikleen, tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandwet en goede fysieke beveiliging.
Bij leegstandsbeheer gebruikt een bewaker-bewoner het pand op basis van een bruikleenovereenkomst (artikel 7A:1777 BW). Hij betaalt alleen een vergoeding voor de kosten, zodat er geen huurovereenkomst ontstaat. Dat werkt alleen als de constructie ook in de praktijk als bruikleen wordt uitgevoerd. Wordt er in feite betaald voor woongenot, dan kan de rechter alsnog huur aannemen, en wordt beëindiging veel lastiger.
Een tweede route is tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandwet. Met een vergunning van burgemeester en wethouders kunt u een leegstaande woning of een leegstaand gebouw tijdelijk verhuren, waarbij een deel van de huurbescherming niet geldt. De vergunning moet er zijn voordat de verhuur begint.
Blijft het pand onbewoond, dan resteren fysieke maatregelen: goed afsluiten, ramen op de begane grond dichtmaken, verlichting en alarmering, en vooral regelmatige controle. Meer over de juridische kant van beheer leest u in ons artikel over de juridische kant van vastgoedbeheer.
Welke rol speelt de gemeente bij leegstand?
Gemeenten kunnen op grond van de Leegstandwet een leegstandsverordening vaststellen. Daarin kan een meldplicht staan voor eigenaren van gebouwen die langer leegstaan, gevolgd door overleg over het gebruik. Duurt de leegstand voort, dan kan de gemeente een gebruiker voordragen. Wie niet meldt, riskeert een boete. Niet elke gemeente heeft zo’n verordening; controleer daarom de regels van uw gemeente.
Voor eigenaren is de verordening vaak eerder een kans dan een last. Een gemelde leegstand met een vastgelegd herbestemmingstraject versterkt uw positie als u om ontruiming vraagt, omdat u laat zien dat het pand niet doelloos leegstaat.
Veel gemeenten stimuleren ook de ombouw van kantoren en winkels tot woonruimte. Sinds 1 januari 2024 vraagt u daarvoor onder de Omgevingswet zo nodig een omgevingsvergunning aan voor afwijking van het omgevingsplan. Een lopende aanvraag is een concreet en aantoonbaar plan, en dat weegt zwaar in een ontruimingsprocedure.
Wat is het verschil met de ontruiming van een huurder?
Met krakers heeft u geen overeenkomst, dus u hoeft niets te beëindigen: u vordert direct ontruiming op grond van uw eigendom. Bij een huurder moet eerst de huurovereenkomst eindigen. Bij woonruimte kan dat in de regel alleen via de rechter, wegens een tekortkoming die ontbinding rechtvaardigt (artikel 7:231 BW). Die route beschrijven wij in ons artikel over ontbinding en ontruiming van woonruimte. Voor bedrijfsruimte gelden eigen regels, zie ons artikel over ontruiming van bedrijfsruimte.
Daarom is het zo belangrijk hoe de bewoners worden aangemerkt. Stellen zij dat zij een gebruiks- of huurovereenkomst hebben met een vorige eigenaar of een beheerder, dan verschuift de zaak naar het huurrecht en wordt ontruiming bewerkelijker. Ga bij een kraakmelding direct na of er ergens een contract in omloop is, en leg vast dat u geen gebruiksafspraak met de bewoners heeft gemaakt.
Hoe helpen wij bij een gekraakt pand?
- het aangiftedossier samenstellen: eigendomsbewijs, foto’s, de reden van de leegstand en uw plannen met het pand;
- contact houden met het Openbaar Ministerie over een vordering tot ontruiming op grond van artikel 551a Sv;
- het kort geding voorbereiden en ook de onbekende bewoners dagvaarden;
- nagaan of er een huur-, bruikleen- of gebruiksovereenkomst in omloop is;
- de uitvoering van het vonnis met de gerechtsdeurwaarder begeleiden en uw schade vastleggen voor verhaal.
Meer over onze werkzaamheden leest u op de pagina van onze vastgoedrechtadvocaten en in ons artikel over de rol van een advocaat bij vastgoedgeschillen.
Kraken in het kort
- Kraken is sinds 1 oktober 2010 strafbaar (artikel 138a Sr); er bestaat geen leegstandstermijn waarna kraken is toegestaan.
- Sinds 1 juli 2022 toetst de rechter-commissaris de ontruiming vooraf, met een beslissing binnen 72 uur.
- Treedt het OM niet op, dan vordert u zelf ontruiming in kort geding op grond van artikel 5:2 BW.
- Eigenrichting is verboden: vervang geen sloten, sluit geen nutsvoorzieningen af en zet geen spullen op straat.
- Bruikleen, tijdelijke verhuur met een vergunning en regelmatige controle verkleinen het risico op kraken.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina vastgoedrecht advocaat.