Omgangsregeling niet nageleefd: dwangsom, maatregelen en rechter

Gepubliceerd op 1 februari 2026 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Houdt de andere ouder zich niet aan een omgangsregeling die de rechter heeft vastgesteld, dan kunt u de rechter vragen de regeling af te dwingen, bijvoorbeeld met een dwangsom, of haar aan te passen. Een dwangsom komt er alleen als u daar zelf om vraagt (Hoge Raad, 13 oktober 2023), en de rechter weegt altijd eerst wat het beste is voor uw kind.

Als ouders uit elkaar gaan, gaat het in de praktijk vaak mis: de omgang wordt niet nagekomen, kinderalimentatie blijft uit of de communicatie loopt steeds vast. Dit artikel gaat niet over het opstellen van een eerste regeling, maar over wat u kunt doen als het misgaat. Wij bespreken handhaving, de rol van de rechter en deskundigen, en de grenzen van het recht op omgang, aan de hand van zes uitspraken van de Hoge Raad.

Een omgangsregeling van de rechter is bindend

Een omgangsregeling die de rechter heeft vastgesteld, is een beslissing en geen advies. Volgens artikel 1:377a lid 1 BW heeft het kind recht op omgang met de ouder bij wie het niet woont, en die ouder heeft het recht en de plicht tot omgang. De ouder met gezag moet bovendien de band van het kind met de andere ouder bevorderen (artikel 1:247 lid 3 BW). Een ouder die de regeling niet nakomt, handelt dus in strijd met de beschikking en met het recht van het kind.

Dat een ouder de regeling niet volgt, heeft niet altijd dezelfde oorzaak. Soms gebeurt het bewust, soms door ziekte, werk of andere omstandigheden. Voor uw volgende stap maakt dat verschil. De ouder bij wie het kind woont, mag de omgang in elk geval niet zelf stopzetten. Alleen de rechter kan omgang ontzeggen.

De middelen op een rij

Afdwingen met een dwangsom: alleen op uw verzoek

Het bekendste middel is de dwangsom: een geldbedrag dat de andere ouder verschuldigd wordt als hij of zij de regeling niet nakomt. De grondslag staat in artikel 611a Rv. Bij gezamenlijk gezag kan de rechter daarnaast maatregelen treffen op grond van artikel 1:253a lid 5 BW.

Hoge Raad, 13 oktober 2023

In ECLI:NL:HR:2023:1459 had het hof uit zichzelf een dwangsom van € 50 per keer, tot maximaal € 1.000, aan een omgangsregeling verbonden. De Hoge Raad oordeelde dat dit niet mag: een dwangsom kan alleen worden opgelegd als een partij daarom vraagt (artikel 611a lid 1 Rv). Dat geldt ook voor de dwangmiddelen van artikel 1:253a lid 5 BW, ook al staat daar dat de rechter ze ambtshalve kan opleggen. Ook artikel 8 EVRM verplicht de rechter niet om ambtshalve een dwangsom op te leggen.

U moet het verzoek dus zelf doen en onderbouwen dat de andere ouder de beschikking niet nakomt. Leg daarom elke gemiste overdracht vast: de datum, wat was afgesproken en wat er gebeurde.

Wanneer een dwangsom het kind schaadt

Een dwangsom is niet altijd de beste oplossing. De Hoge Raad wees er in 2014 op dat dwangmiddelen onder bijzondere omstandigheden zo ingrijpend kunnen zijn dat zij het kind ernstig schaden. De rechter kijkt daarom naar het effect op het kind. In zeer uitzonderlijke gevallen kan de rechter bepalen dat een beschikking met hulp van de sterke arm wordt uitgevoerd (artikel 812 Rv). Dat komt zelden voor, omdat inzet van de politie voor een kind heel ingrijpend is.

Als de communicatie vastloopt: de rechter moet actief optreden

Hoge Raad, 17 januari 2014

In ECLI:NL:HR:2014:91 weigerde de moeder met gezag herhaaldelijk en zonder deugdelijke grond mee te werken aan omgang. Het hof ontzegde de vader daarop de omgang. De Hoge Raad vernietigde dat. Heeft de ouder met gezag onvoldoende gronden om niet mee te werken, dan moet de rechter op korte termijn alle passende maatregelen nemen, mede op grond van artikel 8 EVRM. Denk aan verwijzing naar mediation, onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming of een voorlopige omgangsregeling. Hoe minder goede gronden de weigerende ouder heeft, hoe actiever de rechter moet zijn. Bezwaren van de ouder met gezag zijn op zichzelf geen reden om omgang te ontzeggen.

De rechter kan ook afspraken maken over hoe en via welk kanaal de ouders met elkaar communiceren, bijvoorbeeld via een ouderschapsapp. Als berichten gestructureerd verlopen en worden bewaard, is de kans op escalatie kleiner. En bij onenigheid over wat is afgesproken, is er een overzicht voor u, de andere ouder en de rechter.

Omgang ontzeggen: alleen op wettelijke gronden

Alleen de rechter kan omgang ontzeggen, en alleen op de gronden die artikel 1:377a lid 3 BW limitatief opsomt:

• omgang levert ernstig nadeel op voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind;
• de ouder is kennelijk ongeschikt of niet in staat tot omgang;
• het kind van twaalf jaar of ouder heeft ernstige bezwaren tegen omgang;
• omgang is anderszins in strijd met zwaarwegende belangen van het kind.

Ontzegging is een uiterste maatregel. De rechter kijkt eerst of een mildere oplossing mogelijk is, zoals begeleide omgang, een aangepaste regeling of een tijdelijke pauze. Een vaag gevoel van onrust of alleen het conflict tussen de ouders is niet genoeg. Volgens de Hoge Raad in 2014 moet er concreet dreigen dat het kind klem komt te zitten of verloren raakt tussen de ouders als de omgang wordt afgedwongen.

Verhuizen om de omgang te ontlopen

Verhuist de ouder bij wie het kind woont zonder toestemming ver weg, dan kan de rechter ingrijpen.

Hoge Raad, 15 oktober 2021

In ECLI:NL:HR:2021:1513 oordeelde de Hoge Raad dat de rechter bij gezamenlijk gezag op grond van artikel 1:253a BW de ouder bij wie het kind woont, kan opdragen terug te verhuizen, of kan verbieden ver weg te verhuizen. Ook een ouder met eenhoofdig gezag moet de band met de andere ouder bevorderen (artikel 1:247 lid 3 BW). Schiet die ouder daarin tekort, dan kan de rechter zijn vrijheid om de woonplaats van het kind te kiezen beperken. Zo’n maatregel is minder ingrijpend dan het gezag overdragen aan de andere ouder.

Andersom kan een ouder die wil verhuizen de rechter om vervangende toestemming vragen. In ECLI:NL:HR:2016:2709 kreeg een moeder toestemming om met haar dochter naar Israël te verhuizen. De Hoge Raad oordeelde dat de rechter daarvoor niet eerst de zorgregeling na de verhuizing hoeft vast te stellen, als een snelle beslissing in het belang van het kind is en voldoende zeker is dat er op korte termijn een gelijkwaardige regeling komt. Vertrekt een ouder zonder toestemming naar het buitenland, dan kan de achterblijvende ouder op grond van het Haags Kinderontvoeringsverdrag om teruggeleiding vragen.

Een onafhankelijke deskundige vragen

Dat hangt af van het soort procedure. In een zaak over ondertoezichtstelling, beëindiging van het gezag of voogdij benoemt de rechter op verzoek van een ouder een deskundige, als dat kan bijdragen aan de beslissing en het belang van het kind zich er niet tegen verzet (artikel 810a lid 2 Rv). Die deskundige kan bijvoorbeeld een psycholoog zijn die de situatie van het kind onderzoekt.

Hoge Raad, 5 september 2014 en 29 mei 2020

In ECLI:NL:HR:2014:2632, een zaak over ondertoezichtstelling, oordeelde de Hoge Raad dat de rechter zo’n verzoek niet mag afwijzen alleen omdat hij zich al voldoende voorgelicht acht, of omdat het rapport van de Raad voor de Kinderbescherming goed is. Een voldoende concreet verzoek moet in beginsel worden toegewezen, tenzij het belang van het kind zich ertegen verzet.

In ECLI:NL:HR:2020:961 verduidelijkte de Hoge Raad dat het verzoek niet beperkt is tot een tegenonderzoek tegenover een bestaand rapport. Een ouder kan het standpunt van de Raad of de gecertificeerde instelling ook weerspreken als er geen rapport ligt. Maar zolang een onderzoek dat de Raad of de instelling nodig vindt nog niet is gedaan of nog loopt, kan het verzoek nog niet worden gedaan. In die zaak was het onderzoek blijven liggen doordat de moeder niet meewerkte; het hof mocht haar verzoek afwijzen.

In een gewone omgangszaak kan de rechter de Raad voor de Kinderbescherming om advies vragen. De rechter weegt dat advies zelf en legt uit waarom hij het wel of niet volgt.

Ondertoezichtstelling en bijzondere curator

Sommige situaties gaan verder dan gewone tegenwerking. Zit een kind klem tussen twee ouders die voortdurend strijd voeren, dan kan de kinderrechter zwaardere middelen inzetten.

De belangrijkste maatregel is de ondertoezichtstelling. Een jeugdbeschermer van een gecertificeerde instelling begeleidt dan het gezin en bewaakt de situatie van het kind. De grondslag is artikel 1:255 BW: de ontwikkeling van het kind moet ernstig worden bedreigd en vrijwillige hulp is niet genoeg. Een ondertoezichtstelling is geen straf voor een ouder, maar een beschermingsmaatregel voor het kind.

Een andere mogelijkheid is een bijzondere curator (artikel 1:250 BW). Dat is een onafhankelijke persoon die het kind vertegenwoordigt als de belangen van het kind en die van de ouders tegenover elkaar staan. De curator heeft geen belang bij de uitkomst voor vader of moeder, alleen bij wat goed is voor het kind. De rechter kan een bijzondere curator uit zichzelf of op verzoek benoemen.

De mening van het kind

Kinderen van twaalf jaar en ouder krijgen in zaken over omgang de gelegenheid hun mening te geven (artikel 809 Rv). In de praktijk nodigt de rechtbank kinderen vanaf acht jaar uit voor een kindgesprek; het kind mag ook een brief of e-mail sturen. De rechter hoeft de wens van het kind niet te volgen, maar moet haar serieus meewegen en uitleggen waarom hij ervan afwijkt.

Kinderalimentatie en omgang: twee aparte zaken

Omgangsproblemen en alimentatie gaan vaak samen, maar juridisch zijn het aparte kwesties. U mag het een niet inhouden om het ander af te dwingen: wie alimentatie inhoudt omdat de omgang niet loopt, staat zelf in het ongelijk. Is uw financiële situatie wezenlijk veranderd, bijvoorbeeld door ontslag of een andere verdeling van de zorg, dan kunt u de rechter vragen de kinderalimentatie te wijzigen (artikel 1:401 BW). Dat kan ook als de bijdrage eerder in onderling overleg is vastgelegd. De rechter beoordeelt dan opnieuw de draagkracht van beide ouders en de behoefte van het kind.

Wat u als ouder concreet doet

• Leg alles vast. Bewaar berichten en e-mails en noteer elke keer dat de regeling niet wordt nagekomen: de datum, het tijdstip, wat was afgesproken en wat er gebeurde.
• Communiceer via een vast kanaal, zoals een ouderschapsapp of één e-mailadres, en houd het zakelijk.
• Doe het verzoek om een dwangsom zelf: de rechter legt die niet uit zichzelf op.
• Neem geen eigen maatregelen, zoals alimentatie inhouden of het kind niet meegeven; dat werkt tegen u.
• Wacht niet te lang. Wordt de regeling structureel niet nagekomen, zet dan tijdig een volgende stap.

Afspraken die u eerder samen maakte in het ouderschapsplan of het echtscheidingsconvenant zijn het vertrekpunt voor de rechter.

Kosten en termijnen

Een verzoek tot nakoming of wijziging van een omgangsregeling is een verzoekschriftprocedure met een onbepaalde waarde. Het griffierecht bij de rechtbank bedraagt per 1 januari 2026 € 341 voor een natuurlijk persoon en € 93 bij een inkomen onder de wettelijke grens (bron: rechtspraak.nl). Tegen de beslissing staat hoger beroep open bij het gerechtshof, binnen drie maanden (artikel 358 Rv). Daarna is in sommige gevallen cassatie bij de Hoge Raad mogelijk.

Wat wij doen als de omgang vastloopt

Wij staan ouders bij in omgangszaken vanuit onze praktijk familierecht.

• Wij beoordelen uw aantekeningen en berichten en bepalen of de andere ouder de beschikking werkelijk niet nakomt.
• Wij stellen een verzoek op om nakoming, met een dwangsom (artikel 611a Rv).
• Wij vragen de rechter om maatregelen, zoals afspraken over de communicatie, of om aanpassing van de regeling.
• Wij verzoeken in zaken over ondertoezichtstelling of gezag om een deskundigenonderzoek (artikel 810a lid 2 Rv).

Omgangsregeling niet nageleefd in vijf punten

• Een omgangsregeling van de rechter is bindend; alleen de rechter kan omgang ontzeggen, op de gronden van artikel 1:377a lid 3 BW.
• Een dwangsom komt er alleen op uw verzoek (HR 13 oktober 2023).
• Werkt een ouder zonder goede grond niet mee, dan moet de rechter actief passende maatregelen nemen (HR 17 januari 2014).
• Een ouder die ver weg verhuist, kan worden opgedragen terug te verhuizen (HR 15 oktober 2021).
• Houd alimentatie en omgang gescheiden; inhouden van het een om het ander af te dwingen werkt tegen u.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.