Dark patterns: welke online verkooptrucs verboden zijn en wat u kunt doen

Telefoon met een leeg scherm op een tafel naast een kopje

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Dark patterns zijn ontwerptrucs op websites en in apps die consumenten ongemerkt naar een keuze sturen. Veel daarvan zijn in Nederland al verboden als oneerlijke handelspraktijk (artikel 6:193a en verder BW), ook zonder aparte wet tegen dark patterns.

Niet elke verleidende vormgeving is verboden. Het gaat erom of de truc de gemiddelde consument misleidt of onder druk zet, zodat hij een besluit neemt dat hij anders niet had genomen. In dit artikel leest u welke regels nu gelden, welke trucs altijd verboden zijn, hoe u kortingen juist weergeeft en wat een consument kan doen.

Een groep mensen bespreekt consumentenbescherming in een kantooromgeving met een laptop waarop misleidende ontwerpkenmerken te zien zijn.

Welke dark patterns komen het meest voor, en welke regel raakt ze?

Dark patterns maken gebruik van tijdsdruk, verwarring of gemakzucht. De tabel laat zien welke regel bij de bekendste trucs speelt.

TrucVoorbeeldRegel die ermee in strijd kan zijn
Nep-schaarste of nep-tijdsdruk“Nog 2 op voorraad” of een afteltimer die steeds opnieuw begintZwarte lijst misleidende praktijken (artikel 6:193g BW)
Verborgen kostenExtra kosten die pas in de laatste stap van het bestelproces verschijnenMisleidende omissie (artikelen 6:193d en 6:193e BW)
Vooraf aangevinkte vakjesEen verzekering die standaard in het winkelmandje zitRegels over consumentenovereenkomsten: een extra betaling vraagt uitdrukkelijke instemming
Moeilijk opzeggenMet één klik afsluiten, alleen per brief opzeggenAgressieve praktijk of strijd met professionele toewijding (artikelen 6:193h en 6:193b BW)
ConfirmshamingWeigerknop met “Nee, ik betaal liever de volle prijs”Kan agressief zijn als het de keuzevrijheid aanzienlijk beperkt (artikel 6:193h BW)
Misleidende interface op een platformWeigerknop die veel kleiner of grijs isArtikel 25 Digital Services Act (online platforms)

Welke wetten verbieden dark patterns?

De belangrijkste regels staan in de afdeling over oneerlijke handelspraktijken in Boek 6 BW (artikelen 6:193a tot en met 6:193j). Een handelspraktijk is oneerlijk als zij misleidend of agressief is, of in strijd met de professionele toewijding van de ondernemer en het economisch gedrag van de consument wezenlijk verstoort.

Voor online platforms verbiedt artikel 25 van de Digital Services Act daarnaast interfaces die gebruikers misleiden of manipuleren. Gaat het om toestemming voor cookies of persoonsgegevens, dan gelden ook de AVG en de Telecommunicatiewet. Meer daarover leest u in ons artikel AVG en cookies.

Welke trucs staan op de zwarte lijst?

Sommige praktijken zijn altijd verboden, zonder dat de gevolgen voor de consument hoeven te worden aangetoond. Die staan op de zwarte lijsten van artikel 6:193g BW (misleidend) en artikel 6:193i BW (agressief).

Voorbeelden zijn valselijk beweren dat een product maar heel kort of in beperkte hoeveelheid beschikbaar is, een product als gratis aanprijzen terwijl de consument toch moet betalen, en nep-reviews plaatsen of laten plaatsen. Ook het voortdurend blijven aandringen bij een consument die al heeft geweigerd, kan op de zwarte lijst vallen.

Een persoon wijst naar een computerscherm met een verwarrende en misleidende gebruikersinterface, in een kantooromgeving met symbolen voor consumentenbescherming.

Hoe geeft u kortingen en prijzen juist weer?

Bij een prijsverlaging moet u als vorige prijs de laagste prijs vermelden die u in ten minste de dertig dagen daarvoor hanteerde. Die regel komt uit Europese Richtlijn 2019/2161 en staat in artikel 5a van het Besluit prijsaanduiding producten; de Raad van State adviseerde over die wijziging in een advies dat in Staatscourant 2023, 1556 is gepubliceerd. Een “van-voor”-prijs met een kunstmatig opgehoogde vanprijs is dus niet toegestaan. Is de vanprijs een adviesprijs van de leverancier, dan moet u dat duidelijk vermelden, zo schrijft de ACM op ConsuWijzer.

De prijs die u toont, moet de totaalprijs zijn, inclusief btw en onvermijdbare kosten. Kosten die pas aan het eind van het bestelproces verschijnen, gelden als misleidend omdat de consument de prijs niet goed kan vergelijken. Past u de prijs aan op basis van geautomatiseerde besluitvorming over de individuele klant, dan moet u dat vooraf melden.

Wie houdt toezicht en wat zijn de sancties?

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op oneerlijke handelspraktijken tegenover consumenten. De ACM kan bindende aanwijzingen geven, een last onder dwangsom opleggen en boetes opleggen.

Ook consumenten zelf hebben rechten. In een geschil moet de ondernemer bewijzen dat zijn informatie juist en volledig was (artikel 6:193j lid 1 BW). Een overeenkomst die tot stand kwam door een oneerlijke handelspraktijk, kan de consument vernietigen (artikel 6:193j lid 3 BW). Daarnaast kan een consument schadevergoeding vorderen op grond van onrechtmatige daad.

Wat kan een consument doen die door een dark pattern is misleid?

De ACM noemt op ConsuWijzer drie routes. Welke het beste past, hangt af van de aankoop en het bewijs dat u heeft.

  • Ontbinden: bij een aankoop online heeft u meestal veertien dagen bedenktijd, zonder dat u een reden hoeft te geven.
  • Vernietigen: u draait de koop helemaal terug, inclusief verzendkosten. U moet de misleiding dan wel kunnen aantonen; bespreek het eerst met de verkoper en vraag anders schriftelijk om terugbetaling.
  • Melden: misleidende reclame kunt u voorleggen aan de Reclame Code Commissie; houdt het bedrijf zich niet aan het advies, dan kunt u het melden bij ACM ConsuWijzer.

Maak schermafbeeldingen van het bestelproces, de prijs en eventuele meldingen over voorraad of tijd. Controleer in het winkelmandje of er extra producten of diensten zijn toegevoegd.

Wat verandert er met de Digital Fairness Act?

De Digital Fairness Act is een plan van de Europese Commissie om consumenten beter te beschermen tegen dark patterns, verslavende ontwerpen en lastig opzegbare abonnementen. Het is nog geen geldend recht: het wetgevingsproces moet nog worden doorlopen.

Voor nu blijven de regels uit het Burgerlijk Wetboek, het Besluit prijsaanduiding producten en de Digital Services Act de maatstaf. Meer over abonnementen leest u in ons artikel dark patterns en online abonnementen.

Hoe toetst een webwinkel zijn eigen bestelproces?

  • Controleer bij elke korting of de vanprijs de laagste prijs van de afgelopen dertig dagen is, en bewaar uw prijshistorie.
  • Toon vanaf de eerste stap de totaalprijs met btw en alle onvermijdbare kosten.
  • Verwijder vooraf aangevinkte vakjes voor extra betalingen en laat de klant zelf kiezen.
  • Gebruik alleen voorraad- en tijdsmeldingen die echt kloppen, en bewaar het bewijs daarvan; bij een geschil ligt de bewijslast bij u.
  • Maak opzeggen van een abonnement net zo eenvoudig als afsluiten.
Een groep mensen bespreekt consumentenbescherming en juridische kwesties in een moderne kantooromgeving met een digitaal scherm waarop abstracte symbolen van misleidende online praktijken te zien zijn.

Hulp bij dark patterns en oneerlijke handelspraktijken

Wij adviseren ondernemers over de inrichting van hun webwinkel en staan consumenten bij in geschillen; meer over onze aanpak leest u op de pagina’s civiel recht en ICT-recht.

  • Wij toetsen uw bestelproces, prijsweergave en kortingsacties aan artikel 6:193a tot en met 6:193j BW en het Besluit prijsaanduiding producten.
  • Wij beoordelen of uw platform onder artikel 25 van de Digital Services Act valt en wat dat voor uw ontwerp betekent.
  • Wij staan u bij als de ACM vragen stelt of een onderzoek start.
  • Wij beoordelen voor consumenten of een overeenkomst vernietigd kan worden op grond van artikel 6:193j lid 3 BW.

Vragen die vaak terugkomen

Is een afteltimer op mijn website verboden?

Niet als de actie echt afloopt op het getoonde moment. Een timer die steeds opnieuw begint of een nep-deadline geeft, is misleidend en kan op de zwarte lijst vallen.

Mag ik de adviesprijs van de fabrikant als vanprijs tonen?

Alleen als u duidelijk vermeldt dat het om een adviesprijs gaat. Anders moet de vanprijs uw eigen laagste prijs van de afgelopen dertig dagen zijn.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.