Bij een echtscheiding moeten partners niet alleen afspraken maken over de woning en kinderen. Ze moeten ook hun pensioen goed regelen.
Veel stellen vergeten deze stap of regelen het niet goed. Dat kan later flinke financiële problemen opleveren.
Ben je na 30 april 1995 gescheiden? Dan hebben beide partners automatisch recht op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Dit heet pensioenverevening.
Zo krijgt ieder een eerlijk deel van de gezamenlijke oudedagsvoorziening.
Gescheiden partners hebben verschillende opties om hun pensioen te verdelen. Je kunt kiezen voor de standaardverdeling, of juist voor een andere afspraak die beter past.
Van verevening tot conversie en verrekening—elke optie heeft eigen voor- en nadelen. Het is slim om die eerst goed te begrijpen.
Wat is pensioenverevening bij echtscheiding?
Pensioenverevening betekent dat het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt verdeeld tussen beide ex-partners. De Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding regelt dit proces.
Deze wet geldt voor zowel ouderdomspensioen als partnerpensioen.
Definitie van pensioenverevening
Pensioenverevening is het verdelen van pensioenrechten die zijn opgebouwd tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap. Beide ex-partners hebben recht op de helft van elkaars pensioen.
Alleen het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd telt mee. Pensioen van voor of na het huwelijk valt erbuiten.
Bij verevening krijgt elke ex-partner een eigen pensioenrecht. Later ontvangen ze een uitkering van het pensioenfonds van de andere partner.
De verdeling vindt pas plaats als de pensioengerechtigde leeftijd is bereikt. Tot die tijd blijft het pensioenrecht gewoon bestaan.
Juridische basis en toepasselijke wetgeving
De Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding (WVPS) regelt in Nederland hoe pensioen bij echtscheiding wordt verdeeld. Deze wet geldt als het huwelijk na 30 april 1995 is beëindigd.
Voor scheidingen tussen 27 november 1981 en 1 mei 1995 gelden andere regels. Je moet dan in gemeenschap van goederen getrouwd zijn geweest om recht te hebben op pensioenverdeling.
Bij scheidingen vóór 27 november 1981 bestaat geen recht op pensioenverdeling. De WVPS geldt dan niet.
Ex-partners moeten het pensioenfonds binnen twee jaar na de scheiding informeren. Anders kunnen ze hun recht op verevening kwijtraken.
Verschil tussen ouderdomspensioen en partnerpensioen
Ouderdomspensioen is het pensioen dat je ontvangt als je de pensioenleeftijd bereikt. Dit bouw je op tijdens je loopbaan en het komt in aanmerking voor verevening.
Partnerpensioen is het pensioen dat de partner ontvangt als de pensioendeelnemer overlijdt. Dit bouw je op voor de zekerheid van je partner.
Na een echtscheiding verandert het partnerpensioen. Je ex-partner heeft alleen nog recht op partnerpensioen als dat expliciet is afgesproken in het scheidingsconvenant.
Beide soorten pensioen vallen onder de pensioenwetgeving en kunnen worden verdeeld bij echtscheiding. De verdeling geldt alleen voor pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd.
Wettelijke en contractuele regelingen
Bij echtscheiding bepalen verschillende wetten en contracten hoe het pensioen wordt verdeeld. De vorm van het huwelijk, eventuele voorwaarden en het type relatie spelen hierbij een grote rol.
Gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden
Ben je in gemeenschap van goederen getrouwd? Dan heb je automatisch recht op pensioenverdeling. Beide partners krijgen de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen.
Bij huwelijkse voorwaarden kun je andere afspraken maken over pensioenverdeling. Die afspraken gaan dan voor op de wettelijke regeling.
Veel voorkomende afspraken in huwelijkse voorwaarden zijn:
- Uitsluiting van pensioenverdeling
- Andere verdelingspercentages dan 50/50
- Verdeling alleen van bepaalde pensioensoorten
Partners die voor 1995 onder huwelijkse voorwaarden zijn getrouwd, hebben vaak geen recht op pensioenverdeling. De Wet verevening pensioenrechten geldt alleen voor scheidingen na 30 april 1995.
Registratie van afspraken in het echtscheidingsconvenant
Het echtscheidingsconvenant bevat alle afspraken die je maakt bij de scheiding. Hierin kun je de wettelijke pensioenverdeling aanpassen of uitsluiten.
Je kunt in het convenant afspreken om:
- Af te zien van pensioenverdeling
- Een andere verdeling dan 50/50 te kiezen
- Alleen bepaalde pensioenen te verdelen
Deze afspraken moet je duidelijk vastleggen. Onduidelijkheid zorgt later voor gedoe bij de uitvoering.
Het pensioenfonds moet binnen twee jaar na de scheiding worden geïnformeerd. Anders vervallen de rechten op pensioenverdeling.
Gevolgen van het samenlevingscontract en geregistreerd partnerschap
Een geregistreerd partnerschap heeft dezelfde gevolgen als een huwelijk voor pensioenverdeling. Je hebt recht op de helft van het pensioen dat tijdens het partnerschap is opgebouwd.
Bij een geregistreerd partnerschap kun je partnerschapsvoorwaarden opstellen. Die werken net als huwelijkse voorwaarden en kunnen pensioenverdeling uitsluiten of wijzigen.
Een samenlevingscontract geeft geen recht op automatische pensioenverdeling. Samenwonenden moeten expliciet afspreken of ze elkaars pensioen willen delen als het misgaat.
Belangrijke punten bij samenlevingscontracten:
- Geen wettelijke pensioenaanspraken
- Je moet afspraken specifiek vastleggen
- De uitvoering is vaak lastiger dan bij gehuwden
Standaardregels en afwijkende keuzes bij pensioenverdeling
De wet regelt dat pensioenrechten bij scheiding standaard worden gedeeld. Ex-partners mogen ook andere keuzes maken.
Deze afspraken moet je wel op tijd melden bij de pensioenuitvoerder.
Standaardverdeling volgens de wet
De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding zorgt voor een gelijke verdeling van het pensioen. Beide partners krijgen recht op de helft van elkaars pensioenaanspraak die tijdens het huwelijk is opgebouwd.
Deze regel geldt voor:
- Huwelijken die na 30 april 1995 eindigden
- Geregistreerde partnerschappen die na 30 april 1995 stopten
- Scheidingen van tafel en bed die definitief werden na 30 april 1995
Bij oudere scheidingen gelden andere regels. Voor scheidingen tussen 27 november 1981 en 1 mei 1995 hangt het af van het huwelijksregime.
Partners die voor 27 november 1981 scheidden, hebben geen recht op pensioenverdeling.
Het pensioenfonds berekent hoeveel pensioen elk persoon opbouwde tijdens de relatie. Daarna wordt dat bedrag gelijk verdeeld.
Afzien van pensioenverevening
Ex-partners kunnen ervoor kiezen om geen pensioen te verdelen. Dit gebeurt vaak als beide partners ongeveer evenveel pensioen hebben opgebouwd.
Je moet deze keuze schriftelijk vastleggen in:
- Huwelijkse voorwaarden
- Partnerschapsvoorwaarden
- Het scheidingsconvenant
Afzien van verevening kan handig zijn als de pensioenbedragen niet veel verschillen. Je bespaart dan administratieve rompslomp en blijft eigenaar van je eigen pensioenaanspraak.
Let op: deze keuze kun je niet meer terugdraaien als de scheiding eenmaal rond is. Denk dus goed na over de gevolgen.
Andere verdelingen en perioden
Partners kunnen afspreken om het pensioen anders te verdelen dan fifty-fifty. Bijvoorbeeld 60-40, of een vast bedrag per maand.
Mogelijke afspraken:
- Een ander percentage dan 50%
- Verdeling over bepaalde perioden
- Compensatie in andere vermogensbestanddelen
- Combinaties van bovenstaande opties
Deze verdeling moet je altijd opnemen in het scheidingsconvenant. Een rechter moet de afspraken goedkeuren voordat ze geldig zijn.
Sommige partners kiezen ervoor om alleen pensioen uit bepaalde jaren te verdelen. Bijvoorbeeld als één partner later in het huwelijk veel meer is gaan verdienen.
Melden bij de pensioenuitvoerder
Je moet de scheiding binnen twee jaar melden bij alle betrokken pensioenfondsen. Beide ex-partners zijn hiervoor verantwoordelijk.
Benodigde documenten:
- Scheidingsvonnis of beschikking
- Uittreksel GBA/BRP
- Scheidingsconvenant (als dat er is)
De pensioenuitvoerder regelt daarna de praktische uitvoering van de pensioenverdeling. Dit duurt meestal een paar maanden, want administratie gaat nu eenmaal niet snel.
Als je te laat meldt, kun je in de problemen komen. Je loopt het risico dat sommige rechten vervallen of dat de verdeling een stuk lastiger wordt.
Houd die termijn dus goed in de gaten.
Opties voor pensioenverevening: verevening, conversie en verrekening
Bij een scheiding zijn er drie hoofdopties voor het verdelen van pensioenaanspraken. Je kunt kiezen voor automatische verevening volgens de wet, conversie naar eigen pensioenen, of verrekening via andere bezittingen.
Verevening van het pensioen
Verevening is eigenlijk de standaard. Het pensioen dat je tijdens het huwelijk opbouwde, wordt netjes in tweeën gedeeld.
Elke ex-partner krijgt recht op 50% van het ouderdomspensioen dat de ander tijdens het huwelijk heeft opgebouwd. Dit gebeurt automatisch via de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (WVPS).
De uitbetaling start pas als degene die het pensioen heeft opgebouwd met pensioen gaat. De ex-partner blijft dus afhankelijk van de keuzes van de ander, wat soms best lastig kan zijn.
Belangrijk: Meld de scheiding binnen twee jaar bij het pensioenfonds. Doe je dat niet, dan moet de pensioengerechtigde later zelf elke maand het deel van de ex-partner overmaken.
Verevening geldt alleen voor het ouderdomspensioen. Andere pensioenregelingen, zoals arbeidsongeschiktheidspensioen, vallen erbuiten.
Conversie naar eigen pensioenaanspraak
Conversie betekent dat de ex-partner een volledig eigen pensioenaanspraak krijgt. Het te verevenen deel wordt dan omgezet naar een zelfstandig pensioen bij hetzelfde fonds.
Het pensioenfonds moet schriftelijk toestemming geven voor conversie. Niet elk fonds biedt deze optie, dus je moet het echt even navragen.
Voordelen van conversie:
- Je bent volledig onafhankelijk van je ex-partner
- Je bepaalt zelf wanneer je pensioen ingaat (binnen de regels)
- Geen gedoe met maandelijkse betalingen tussen ex-partners
Bij conversie krijgt de ex-partner een eigen pensioenregeling. Diegene kan zelf het moment van uitkeren kiezen, zolang het binnen de wettelijke kaders blijft.
De pensioenwaarde verandert niet, maar je verdeelt het over twee losse aanspraken in plaats van één gezamenlijke.
Pensioenverrekening en alternatieve afspraken
Verrekening houdt in dat het verschil in pensioen wordt gecompenseerd via andere bezittingen of afspraken. Het pensioen zelf blijft gewoon bij de oorspronkelijke eigenaar.
Je kunt ook samen afspreken om het pensioen helemaal niet te verdelen. Zet dat dan wel duidelijk in het echtscheidingsconvenant.
Veelvoorkomende alternatieven:
- Compensatie via de woning of andere bezittingen
- Eenmalige afkoopsom
- Gedeeltelijk afstand doen van pensioenrechten
Bij verrekening blijft elk zijn eigen pensioen houden. Het verschil in waarde compenseer je op een andere manier.
Dit vraagt om goede financiële planning en juridische hulp. Leg alles duidelijk vast, anders krijg je later misschien gedoe.
Nabestaandenpensioen en bijzonder partnerpensioen na scheiding
Na een scheiding kun je in sommige gevallen recht houden op het nabestaandenpensioen van je ex. Dit heet bijzonder nabestaandenpensioen en is vaak 70% van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen.
Bijzonder nabestaandenpensioen na echtscheiding
Ben je gescheiden, dan kun je recht houden op bijzonder nabestaandenpensioen als je ex overlijdt. Dit geldt voor zowel gehuwde als geregistreerd samenwonende partners.
Het pensioenfonds krijgt automatisch bericht van overlijden via de gemeente. Daarna ontvang je info over het bijzonder partnerpensioen.
Meestal is het bedrag 70% van het pensioen dat tijdens het huwelijk of partnerschap is opgebouwd. Dat percentage kan trouwens verschillen per pensioenregeling.
Ongehuwde samenwoners kunnen soms ook recht hebben op bijzonder nabestaandenpensioen. Vaak moet je dan wel een samenlevingscontract hebben.
Toekenning en inhoud van bijzonder partnerpensioen
De toekenning hangt af van de pensioenopbouw: opbouwbasis of risicobasis.
Bij opbouwbasis houd je als gescheiden partner altijd recht op nabestaandenpensioen. Het opgebouwde pensioen tijdens het huwelijk blijft gegarandeerd.
Bij risicobasis vervalt het recht op partnerpensioen bij scheiding. Dan heb je dus geen aanspraak op bijzonder nabestaandenpensioen.
Vraag altijd bij je pensioenfonds na welke basis geldt voor jouw situatie.
Beëindiging van rechten op nabestaandenpensioen
Je kunt het bijzonder nabestaandenpensioen uitsluiten via specifieke afspraken. Het echtscheidingsconvenant kan hierover bepalingen bevatten.
Ook huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden kunnen het recht beperken of zelfs helemaal schrappen.
Soms besluiten partners samen afstand te doen van het bijzonder partnerpensioen. Dat doe je als er geen behoefte is aan een uitkering na overlijden.
Leg zulke afspraken altijd duidelijk vast in juridische documenten.
Bijzondere situaties en praktische aandachtspunten
Sommige pensioensituaties vragen om extra aandacht bij scheiding. Ondernemerspensioenen werken weer anders dan werknemerspensioenen, de nieuwe pensioenwet verandert het nodige, en kleine pensioenen kun je soms afkopen.
Zelf gespaarde pensioenen en ondernemerspensioen
Lijfrentes en individuele pensioenen vallen onder andere regels dan collectieve pensioenen. Heb je die tijdens het huwelijk opgebouwd, dan moet je ze ook verdelen.
Ondernemers bouwen pensioen op via verschillende manieren:
- Lijfrenteverzekeringen
- Pensioenstichtingen voor ondernemers
- FOR-regelingen (fiscale oudedagsreserve)
De FOR-regeling is best ingewikkeld bij scheiding. De fiscale oudedagsreserve telt als vermogen in de huwelijkse gemeenschap. Dit kan zorgen voor flinke belasting als je de reserve moet uitbetalen.
Freelancers en zzp’ers hebben vaak geen pensioen via een werkgever. Hun pensioen bestaat uit eigen spaargeld en lijfrentes. Die moet je apart beoordelen voor verdeling.
Veranderingen door de nieuwe pensioenwet
De Wet toekomst pensioenen verandert veel. Vanaf 2027 stappen pensioenfondsen over op het nieuwe systeem. Dat heeft gevolgen voor scheidingen.
Belangrijkste veranderingen:
- Pensioen wordt persoonlijker eigendom
- Minder solidariteit tussen deelnemers
- De berekening van pensioenrechten verandert
Bij scheiding onder de nieuwe pensioenwet blijven de verdelingsregels hetzelfde. Je krijgt recht op de helft van het pensioen dat je partner opbouwde tijdens het huwelijk.
Let op de overgangsperiode: Niet alle fondsen stappen tegelijk over. Sommige fondsen beginnen eerder met het nieuwe systeem. Dat kan invloed hebben op je pensioenaanspraak en de verdeling.
Kleine pensioenen en afkoopgrenzen
Kleine pensioenen kun je soms afkopen. De afkoopgrens ligt op een bepaald bedrag per jaar. Voor 2025 is dat ongeveer €500 per jaar.
Wanneer mag je afkopen:
- Het jaarlijkse pensioen is lager dan de afkoopgrens
- Beide ex-partners zijn akkoord
- Het pensioenfonds staat afkoop toe
Bij afkoop krijg je het pensioen in één keer uitbetaald. Je betaalt hierover wel belasting, soms best veel.
Voordelen van afkoop:
- Je krijgt direct een eenmalige uitkering
- Geen verdere administratie
- Je hebt meteen beschikking over het geld
Nadelen:
- Je betaalt vaak veel belasting
- Je bouwt geen pensioen meer op
- Geen maandelijks inkomen op latere leeftijd
Veelgestelde Vragen
Bij echtscheiding komen veel vragen over pensioenverdeling naar boven.
Hoe wordt het pensioen verdeeld bij een echtscheiding?
Bij een echtscheiding krijgt elke ex-partner recht op de helft van het pensioen dat de ander tijdens het huwelijk heeft opgebouwd. Dat is wettelijk zo geregeld.
Het maakt niet uit hoeveel je zelf hebt opgebouwd. Beide partners krijgen gelijke rechten op de pensioenopbouw tijdens het huwelijk.
De verdeling geldt alleen voor pensioen dat je tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap hebt opgebouwd. Pensioen van vóór het huwelijk blijft van de oorspronkelijke eigenaar.
Welke wet reguleert de verdeling van pensioenrechten na scheiding?
De Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding (WVPS) regelt de pensioenverdeling. Deze wet geldt voor scheidingen na 30 april 1995.
Voor huwelijken die eindigden tussen 27 november 1981 en 1 mei 1995 gelden andere regels. Partners moesten dan in gemeenschap van goederen getrouwd zijn.
Scheidingen van vóór 27 november 1981? Daar bestaat geen recht op pensioenverdeling. Die partners vallen gewoon buiten de wet.
Wat is de procedure voor het aanvragen van pensioenverevening na een echtscheiding?
Ex-partners moeten binnen twee jaar na de scheiding het pensioenfonds op de hoogte brengen. Vergeet dat vooral niet, want het is wettelijk verplicht.
Het pensioenfonds heeft eigen formulieren en procedures voor de verdeling. Beide partners leveren de benodigde documenten aan.
Na de melding voert het pensioenfonds de verdeling uit. Je hoeft zelf niets te berekenen.
Kunnen ex-partners afwijkende afspraken maken over de pensioenverevening?
Je mag samen afspreken om van pensioenverdeling af te zien. Leg dat dan wel goed vast in officiële documenten.
Andere afspraken kun je opnemen in huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of het scheidingsconvenant. Een notaris of advocaat kan je daar prima bij helpen.
Misschien wil je een andere verdeling dan 50-50. Ook dat moet je juridisch juist vastleggen.
Welke invloed heeft de duur van het huwelijk op de pensioenverevening?
De duur van het huwelijk bepaalt hoeveel pensioen verdeeld wordt. Alleen het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd telt mee.
Bij een kort huwelijk valt er minder te verdelen dan bij een lang huwelijk. De berekening gebeurt op basis van de exacte huwelijksperiode.
Het pensioenfonds rekent automatisch uit welk deel tijdens het huwelijk is opgebouwd. Je hoeft dat niet zelf uit te zoeken.
Hoe wordt omgegaan met pensioenopbouw tijdens het huwelijk in geval van ondernemers?
Ondernemers regelen hun pensioen vaak zelf, bijvoorbeeld via een eigen pensioenverzekering of een lijfrente. Bij een scheiding vallen deze voorzieningen ook gewoon onder de verdelingsregels.
Pensioen voor ondernemers is meestal een stuk ingewikkelder dan bij werknemers. Je hebt vaak echt een expert nodig om te bepalen wat het allemaal waard is.
Heb je als ondernemer meerdere pensioenregelingen? Dan moet je ze stuk voor stuk bekijken, want elke regeling werkt weer net even anders als het om verdeling gaat.
