Wanneer je kind zakt voor het eindexamen, voelt dat vaak als een flinke klap. Toch is het goed om te weten dat het niet meteen game over is—er zijn echt nog stappen die je kunt zetten.
Je hebt meer juridische en praktische mogelijkheden dan je misschien denkt, van bezwaar maken tot herkansen. Begin altijd met rustig kijken wat er precies misging en welke opties er liggen.
Je kunt formeel bezwaar maken, kiezen voor een herkansing, het examenjaar opnieuw doen, of een alternatieve route nemen zoals vavo. Snel handelen en de juiste stappen volgen is wel belangrijk.
Vermeend onterecht gezakt: eerste stappen
Denk je dat je onterecht bent gezakt? Ga dan gestructureerd aan de slag.
Controleer eerst je cijfers en beoordelingen, praat met de school en overweeg formeel bezwaar als dat nodig is.
Controleren van uitslagen en beoordelingscriteria
Pak je examenuitslagen erbij en check alles grondig. Klopt het gemiddelde?
De school hoort alle cijfers duidelijk te laten zien, zowel van schoolexamens als centrale examens.
Belangrijke punten om te checken:
- Cijfers van elk vak
- Hoe het gemiddelde is berekend
- Of de slagingsregels zijn toegepast
- De juiste weging van vakken
Je hebt recht op inzage in je werk. Je mag je examens bekijken en vragen stellen over de beoordeling.
De school moet kunnen uitleggen hoe ze tot die cijfers zijn gekomen. Dit vind je terug in het onderwijsexamenreglement (OER).
Communicatie met de school en de decaan
Meestal praat je eerst met de decaan of mentor. Die kent jouw situatie en kan uitleg geven.
De decaan kan kijken of er fouten zijn gemaakt en waarom je bent gezakt.
Bespreek bijvoorbeeld:
- Hoe eindcijfers zijn berekend
- Of er bijzondere omstandigheden waren
- Mogelijke beoordelingsfouten
- Volgende stappen
Neem gerust je ouders mee naar het gesprek. Die kunnen je helpen om de juiste vragen te stellen.
De school moet alle info geven die je nodig hebt. Zo kun je beter bepalen of er echt iets niet klopt.
Bezwaar en beroep bij de examencommissie
Helpt het gesprek niet? Dan kun je bezwaar maken.
Dat doe je binnen zes weken na de uitslag. Je stuurt het bezwaar naar de examencommissie van de school.
Stappen voor bezwaar:
- Schrijf een brief of mail met je bezwaar
- Leg duidelijk uit wat er misging
- Voeg bewijs toe
- Zorg dat je op tijd bent
De examencommissie bekijkt je bezwaar en checkt de cijfers en regels.
Wijs de commissie je bezwaar af, dan kun je nog naar de rechtbank stappen. Dat is wel echt de allerlaatste optie.
Mogelijkheden na het zakken voor het eindexamen
Ben je gezakt? Dan zijn er nog manieren om alsnog je diploma te halen.
Je kunt herkansen, het examenjaar overdoen, of kiezen voor alternatieve onderwijsroutes.
Herkansing van examens
Je mag één vak herkansen in het tweede tijdvak in juni. Je kiest zelf welk vak.
Het maakt niet uit welk cijfer je eerst had. Je mag zelfs een vak herkansen waar je al een voldoende voor had.
Je hoogste cijfer telt. Haal je een lager cijfer bij de herkansing? Dan blijft het oude cijfer gewoon staan.
De herkansing is een paar weken na de eerste examens, dus je hebt nog tijd om te oefenen.
Examenjaar overdoen
Veel leerlingen kiezen ervoor om het hele examenjaar opnieuw te doen op dezelfde school.
Je doet dan alle centrale examens opnieuw in het nieuwe schooljaar.
De school kan advies geven over wat handig is voor het nieuwe jaar.
Vaak mag je de cijfers van je schoolexamens meenemen.
Let op: Je kunt niet in hetzelfde schooljaar een lager diploma halen. Dus wie zakt voor vwo, kan niet alsnog havo doen in datzelfde jaar.
Zak je twee keer? Dan beslist de school wat er gebeurt. Er is geen wet die zegt dat je dan weg moet.
Overstappen naar vavo
Het volwassenenonderwijs (vavo) is er voor wie gezakt is en wat meer vrijheid wil.
Je kunt alleen de vakken doen die je nog niet gehaald hebt.
Voordeel: Resultaten van de middelbare school neem je mee. Je hoeft dus niet alles opnieuw te doen.
Het vavo geeft advies over welke vakken je het beste opnieuw kunt doen.
Soms is het slim om een vak met een voldoende toch opnieuw te doen als je op het centrale examen een onvoldoende had.
De slagingseisen zijn hetzelfde als op de middelbare school. Je gemiddelde voor de centrale examens moet minimaal een 5,5 zijn.
Staatsexamen afleggen
Het staatsexamen is er voor iedereen vanaf 18 jaar.
Je mag behaalde resultaten meenemen, net als bij vavo.
Je kiest zelf welke vakken je opnieuw doet via het staatsexamen. Dat geeft veel vrijheid.
Belangrijk: De eisen zijn hetzelfde als bij het gewone examen. Je moet aan alle diploma-eisen voldoen.
Het staatsexamen is er meerdere keren per jaar. Dat geeft meer keuzemogelijkheden qua timing.
Herkansing: recht en procedure
Iedere leerling mag één herkansing doen bij het centraal examen.
De herkansingen zijn in het tweede tijdvak. Scholen helpen meestal met extra begeleiding.
Welke examens mag je herkansen
Centraal examen
Je mag één vak herkansen in het tweede tijdvak. Het maakt niet uit welk cijfer je eerder haalde.
Je kiest zelf welk vak je doet—of dat nou is om een onvoldoende op te halen of je cijfer te verbeteren.
Schoolexamens
Voor schoolexamens zijn de regels anders. De school bepaalt of en wanneer je mag herkansen.
Beste cijfer geldt
Het hoogste cijfer telt. Haal je bij de herkansing een lager cijfer, dan blijft het eerste cijfer gewoon staan.
Termijnen en planning van de herkansing
Tweede tijdvak
Herkansingen zijn in juni, meestal tussen half en eind juni.
Soms kan een herexamen in het derde tijdvak, maar dat gebeurt alleen bij bijzondere gevallen.
Aanmelding
Meld je op tijd aan voor de herkansing. De school laat weten wanneer en hoe dat moet.
Planning
Je hebt een paar weken tussen het eerste examen en de herkansing. Gebruik die tijd om goed te leren.
Begeleiding bij herkansingen
Rol van de decaan
De decaan helpt je bij het kiezen van het juiste vak voor de herkansing.
Vakdocenten
Vakdocenten geven extra uitleg als je ergens op vastloopt. Ze kijken samen met jou waar je kunt verbeteren.
Studieplanning
Vaak helpt de school bij het maken van een planning voor de herkansing. Dat maakt studeren een stuk overzichtelijker.
Extra lesuren
Veel scholen bieden extra lessen of bijlessen aan tussen het eerste examen en de herkansing. Die richten zich op veelgemaakte fouten.
Het examenjaar opnieuw doen
Ben je gezakt? Dan kun je het hele examenjaar opnieuw doen op je huidige school.
De school stelt daar wel voorwaarden aan en de decaan begeleidt je bij het proces.
Voorwaarden op de middelbare school
Het examenjaar overdoen kan als je bent gezakt na het eerste tijdvak en ook bij de herkansing in het tweede tijdvak. De school beslist uiteindelijk of je het jaar mag herhalen.
Belangrijke voorwaarden zijn:
- Je moet het hele centrale examen opnieuw maken.
- Alle vakken worden opnieuw geëxamineerd in het nieuwe schooljaar.
- Je kunt eerdere cijfers niet meenemen.
- De school mag eisen stellen aan je motivatie en inzet.
Als je twee keer zakt voor hetzelfde examen, geeft de school meestal geen toestemming meer. Ze kijken dan per persoon naar verdere begeleiding.
Sommige scholen raden dan andere routes aan, zoals volwassenenonderwijs.
De rol van de decaan in het begeleidingstraject
De decaan speelt een grote rol als je je examenjaar opnieuw wilt doen. Hij of zij begeleidt je van aanmelding tot het einde van het nieuwe examenjaar.
De decaan helpt met:
- Kijken of herhalen de beste optie is.
- Bespreken van alternatieven zoals vavo of staatsexamen.
- Samen een studieplan maken voor het nieuwe jaar.
- Je voortgang in de gaten houden tijdens het herhalingsjaar.
De decaan praat met jou en je ouders over verwachtingen. Ook geeft hij advies over studievaardigheden en omgaan met examenstress.
Bij twee keer zakken bespreekt de decaan mogelijke overstap naar andere vormen van onderwijs.
Voortgezet Algemeen Volwassenenonderwijs (vavo) als alternatief
Het vavo geeft gezakte studenten een tweede kans om hun diploma te halen. Je kunt hier losse vakken herkansen of een heel diploma halen op vmbo-tl, havo of vwo.
Specifieke vakken herkansen op het vavo
Als je bent gezakt voor je eindexamen, kun je op het vavo losse vakken opnieuw doen. Dit is fijn als je maar voor een paar vakken bent gezakt.
Vavo werkt met deelcertificaten. Voor elk vak dat je haalt, krijg je een certificaat.
Deze certificaten kun je later combineren tot een volledig diploma.
Voordelen van vakgerichte herkansing:
- Je hoeft alleen de vakken opnieuw te doen waarvoor je bent gezakt.
- Je kunt het tempo aanpassen aan je eigen situatie.
- Er is meer persoonlijke begeleiding dan op een gewone middelbare school.
De inschrijving bij vavo is vaak flexibel. Je kunt soms tussentijds beginnen en hoeft niet te wachten tot een nieuw schooljaar.
Voor- en nadelen van vavo
Voordelen:
- Flexibiliteit: Je kunt parttime studeren en werken combineren met school.
- Eigen tempo: Elk vak kun je op je eigen tempo afronden.
- Volwassener sfeer: De omgeving is meer zelfstandig en volwassen.
- Geen onnodige vertraging: Je hoeft niet per se een heel jaar opnieuw te doen.
Nadelen:
- Kosten: Je betaalt lesgeld voor de cursussen.
- Minder sociale contacten: De groepen zijn kleiner dan op een gewone school.
- Zelfdiscipline nodig: Je moet zelfstandig kunnen werken.
Het vavo is vooral geschikt voor gemotiveerde studenten die hun diploma willen halen, maar geen zin hebben om een heel jaar opnieuw te doen.
Staatsexamen: zelfstandig naar het diploma
Het staatsexamen biedt een alternatief als regulier onderwijs niet lukt. Het examen bestaat uit twee delen en heeft eigen regels en kosten.
Werkwijze en kosten van het staatsexamen
Het staatsexamen bestaat uit twee verplichte onderdelen.
Het centraal examen is schriftelijk en wordt afgenomen in mei en juni. Dit examen is hetzelfde als op reguliere scholen.
Het college-examen vervangt de schoolexamens. Dit bestaat meestal uit een schriftelijk deel en altijd uit een mondeling deel.
Voor sommige vakken moet je vóór 1 april een werkstuk of literatuurlijst inleveren. Ben je te laat, dan mag je niet meedoen aan het mondeling examen.
Je kunt per jaar examen doen in één of meer vakken. Je hebt maximaal 10 jaar om je diploma te halen.
Aanmeldingsprocedure:
- Je moet jezelf aanmelden voor het staatsexamen.
- Je kiest zelf de locatie voor je examen.
- VSO-scholen regelen de aanmelding voor hun eigen leerlingen.
Praktisch examen en specifieke aandachtspunten
Voor het staatsexamen gelden praktische voorschriften die je moet volgen.
Een geldig legitimatiebewijs is verplicht bij elk examen. Zonder legitimatie kun je niet deelnemen.
Het praktisch examen verschilt per vak. Soms zijn er praktische opdrachten of vaardigheidstesten.
Voorbereiding en ondersteuning:
- Oude examens kun je oefenen.
- Per vak is informatie beschikbaar.
- Je vindt online welke vakken je nodig hebt.
Als je nog op een gewone school zit, mag je alleen staatsexamen doen in vakken die je school niet aanbiedt.
Heb je vragen? Bel Examendiensten (050-599 89 33) of stuur een mail.
Andere vervolgopties na zakken
Als je zakt voor je eindexamen, zijn er verschillende manieren om toch een diploma te halen. Je kunt naar het mbo of certificaten en vrijstellingen gebruiken.
Instromen in een mbo-opleiding
Ben je gezakt op de middelbare school? Je kunt direct beginnen aan een mbo-opleiding.
Niveau 2 opleidingen zijn toegankelijk zonder diploma van de middelbare school. Deze opleidingen duren meestal 1 tot 2 jaar.
Voor niveau 3 en 4 opleidingen gelden andere eisen:
- Deelkwalificaties van je vorige opleiding.
- Werkervaring in het vakgebied.
- Toelatingstest van de school.
Veel mbo-scholen bieden schakelcursussen aan. Zo kun je het juiste niveau halen voor de opleiding die je wilt.
Je kunt ook kiezen voor een bbl-traject (beroepsbegeleidende leerweg). Hierbij werk je vier dagen en ga je één dag naar school.
Combineren van certificaten en vrijstellingen
Je kunt eerder behaalde vakken combineren met nieuwe certificaten. Zo behaal je sneller een volledig diploma.
Deelcertificaten blijven geldig. Scholen erkennen deze vaak voor nieuwe opleidingen.
Je kunt je aanmelden voor:
- Staatsexamens voor de vakken die je nog mist.
- Modulaire trajecten bij particuliere instituten.
- Avondonderwijs voor specifieke certificaten.
Vrijstellingen zijn mogelijk op basis van:
- Eerder behaalde vakken.
- Werkervaring.
- Cursussen van erkende instituten.
Deze route vraagt wat meer planning, maar biedt veel flexibiliteit. Je bepaalt zelf het tempo en kunt werken naast je studie.
Veelgestelde vragen
Studenten die onterecht gezakt zijn voor hun examen hebben bepaalde rechten en opties. Er gelden vaste procedures en termijnen voor het indienen van bezwaar.
Hoe kan ik bezwaar maken tegen mijn examenuitslag?
Je kunt bezwaar maken door een schriftelijke klacht in te dienen bij de examencommissie van je school. In je brief moet je duidelijk aangeven waarom je het niet eens bent met het resultaat.
De school heeft een officiële bezwaarprocedure. Die vind je meestal in de studentenhandleiding of het examenreglement.
Welke procedure moet ik volgen als ik denk onterecht gezakt te zijn?
Neem eerst contact op met je vakdocent om de beoordeling te bespreken. Kom je er niet uit, dan kun je praten met de examencommissie.
Levert dat niks op, dan kun je een formeel bezwaar indienen. Als laatste stap kun je naar de geschillencommissie.
Binnen welke termijn moet ik reageren als ik het niet eens ben met mijn examenresultaat?
Meestal heb je zes weken na de uitslag om bezwaar te maken. Die termijn kan verschillen per school.
Wacht niet te lang. Dien je bezwaar te laat in, dan behandelt de school het vaak niet meer.
Wat zijn mijn rechten bij een vermoeden van onjuiste beoordeling van mijn examen?
Je hebt recht op inzage in je examendossier en beoordelingen. Je mag uitleg vragen over je cijfers en feedback.
Twijfel je aan de beoordeling? Je mag een tweede corrector vragen. Je hebt recht op een eerlijke en transparante behandeling van je bezwaar.
Wie kan ik benaderen voor advies wanneer ik twijfels heb over de uitslag van mijn examen?
De studentenraad of studentenbegeleider kan je adviseren over de procedures. Ook kun je terecht bij het Juridisch Loket voor hulp.
Voor mbo-studenten is het Kennispunt MBO Onderwijs en Examinering handig. Je ouders of verzorgers kunnen je ook helpen bij het doorlopen van de stappen.
Welke bewijzen moet ik aanleveren om mijn zaak te ondersteunen bij een bezwaar tegen examenresultaten?
Je wilt kopieën van je examens en cijferlijsten verzamelen. Pak ook alle relevante e-mails of andere correspondentie erbij.
Feedback van docenten helpt vaak, net als beoordelingsformulieren. Vergeet die dus niet toe te voegen.
Soms zijn getuigenverklaringen van medestudenten handig. Voeg alles toe wat de onjuiste beoordeling kan aantonen aan je bezwaarschrift.
