Sanctiewetgeving en Compliance: De impact op internationale transacties

Internationale transacties zijn tegenwoordig behoorlijk ingewikkeld geworden door steeds veranderende sanctiewetgeving en compliance-eisen.

Bedrijven die grensoverschrijdend handelen moeten nu meer dan ooit begrijpen hoe sanctieregels hun dagelijkse activiteiten beïnvloeden en welke stappen nodig zijn om boetes en reputatieschade te voorkomen.

De Nederlandse en Europese regelgeving rondom sancties verandert snel. Het nieuwe wetsvoorstel voor internationale sanctiemaatregelen gaat de huidige Sanctiewet vervangen.

De Europese AML-verordening legt vanaf juli 2027 strengere eisen op aan financiële instellingen.

Deze ontwikkelingen vragen om een andere aanpak van compliance binnen organisaties. Bedrijven moeten hun processen aanpassen om te voldoen aan de wet en hun bedrijfsvoering te beschermen tegen juridische en financiële risico’s.

Wat is sanctiewetgeving en waarom is het relevant voor internationale handel?

Sanctiewetgeving is een complex systeem van regels dat direct invloed heeft op bedrijven die internationaal zaken doen.

Deze wetgeving bepaalt hoe organisaties omgaan met landen, personen en entiteiten wereldwijd.

Definitie en doelstellingen van sancties

Sancties zijn juridische maatregelen die overheden opleggen aan landen, organisaties of personen. De Verenigde Naties en de Europese Unie gebruiken ze om bepaald gedrag te veranderen.

Het doel? Politiek gedrag beïnvloeden zonder meteen naar militaire middelen te grijpen. Ze werken meestal preventief en zijn tijdelijk.

Sancties kunnen verschillende doelen hebben:

• Gedragsverandering – Stoppen van ongewenste activiteiten
• Preventie – Het moeilijker maken om bepaald gedrag te vertonen
• Afschrikking – Anderen ontmoedigen om hetzelfde te doen

De maatregelen verdwijnen weer zodra het gewenste resultaat bereikt is. Je zou kunnen zeggen dat sancties een flexibel instrument zijn in internationale betrekkingen.

Soorten internationale sancties en hun werking

Er zijn grofweg vier typen sancties die internationale handel beïnvloeden:

Financiële sancties raken vooral banken en financiële instellingen. Bedrijven kunnen geen betalingen meer doen naar gesanctioneerde partijen.

Handelsbeperkingen treffen de in- en uitvoer van goederen. Producten als diamanten, olie en petrochemische producten vallen vaak hieronder.

Wapenembargo’s verbieden de handel in militaire uitrusting. Dat raakt vooral defensiebedrijven.

Belang van sanctiewetgeving voor bedrijven

Sanctiewetgeving heeft directe gevolgen voor internationaal opererende bedrijven. Wie de regels overtreedt, riskeert boetes, strafrechtelijke vervolging en flinke reputatieschade.

Nederlandse bedrijven moeten zich aan zowel EU-sancties als VN-maatregelen houden. De Sanctiewet 1977 maakt het overtreden van internationale sancties strafbaar in Nederland.

Compliance vraagt om actie op verschillende fronten:

• Due diligence op handelspartners en klanten
• Screening van transacties tegen sanctielijsten
• Training van personeel over sanctieregels
• Monitoring van wijzigingen in sanctieregelingen

Toezichthouders zoals de Douane, DNB en AFM controleren actief of bedrijven zich aan de regels houden. Ze mogen inspecties doen en boetes opleggen bij overtredingen.

Omdat de sanctiewetgeving zo ingewikkeld is, zoeken bedrijven vaak professioneel advies. Ze investeren in compliance-systemen en juridische ondersteuning om risico’s te beperken.

Juridische kaders: Nederlandse en Europese sanctieregels

Nederland werkt binnen het internationale sanctieregime door EU-sancties te vertalen naar nationale wetgeving via de Sanctiewet 1977.

De Europese Unie coördineert sanctiemaatregelen tussen lidstaten en houdt toezicht op gezamenlijke beperkende maatregelen tegen landen, organisaties en individuen.

De rol van Nederland binnen het sanctieregime

Nederland voert internationale sancties uit via de Sanctiewet 1977. Deze wet vormt de basis voor het omzetten van EU-sancties en VN-maatregelen in nationaal beleid.

De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) houden toezicht. In 2005 publiceerden zij de Regeling Toezicht op de Sanctiewet 1977.

Belangrijke veranderingen komen eraan:

• Het Wetsvoorstel internationale sanctiemaatregelen gaat de huidige Sanctiewet vervangen
• De eerste fase verscheen in 2024 voor consultatie
• Een tweede fase volgt in de tweede helft van 2025

Het Ministerie van Financiën intensiveert de handhaving van sancties. Er komt een centraal meldpunt voor sancties, en FIOD en Douane krijgen meer middelen voor toezicht.

Europese Unie: sanctiewetgeving en coördinatie

EU-sancties gelden voor iedereen binnen het EU-grondgebied. Dat betekent dus ook voor EU-onderdanen en rechtspersonen die onder EU-recht vallen.

De AML-verordening (AMLR) treedt op 10 juli 2027 in werking. Deze verplicht financiële instellingen om sanctiemaatregelen op te nemen in hun systematische integriteitsrisicoanalyse.

Nieuwe EBA-richtlijnen gelden vanaf 30 december 2025:

• Richtlijn voor financiële instellingen
• Specifieke regels voor betalingsdienstaanbieders
• Regels voor dienstverleners in crypto-activa

De EU stemt verschillende soorten sancties op elkaar af. Denk aan wapenembargo’s, handelsrestricties, financiële sancties en reisverboden.

Veranderingen en actualiteit binnen de sanctielijst

Sanctielijsten veranderen continu door internationale gebeurtenissen. Financiële instellingen moeten hun screeningsystemen daarom geregeld updaten.

Screening bestaat uit:

• Naamscreening: controleren van relaties tegen sanctielijsten
• Transactiescreening: betalingen monitoren op overtredingen

Regelgevende instanties houden het toezicht strak. DNB onderzoekt regelmatig of financiële instellingen zich aan de Sanctiewet houden.

De snelle veranderingen in sanctieregels beïnvloeden internationale transacties direct. Bedrijven moeten hun compliance-processen blijven bijwerken als er nieuwe regels of aangepaste sanctielijsten komen.

Compliance-verplichtingen voor ondernemingen

Bedrijven die internationaal handelen, moeten aan specifieke compliance-eisen voldoen om sanctiewetgeving na te leven.

Deze verplichtingen omvatten het opzetten van interne systemen, het uitvoeren van risicoanalyses en het beschikbaar stellen van voldoende middelen voor naleving.

Inrichting van een compliance-framework

Een goed compliance-framework is onmisbaar voor het naleven van sanctiewetgeving.

Bedrijven moeten duidelijke procedures en beleid ontwikkelen die passen bij hun bedrijfsvoering.

Het framework begint met het opstellen van schriftelijke procedures voor het herkennen van sanctierisico’s. Je moet deze procedures regelmatig bijwerken als er nieuwe sancties bijkomen.

Belangrijke onderdelen van het framework:

• Sanctiescreening bij alle transacties
• Escalatieprocedures voor verdachte situaties
• Training van medewerkers over sanctieregels
• Documentatie van alle compliance-activiteiten

Bedrijven moeten ook een compliance-officer aanstellen. Die persoon is verantwoordelijk voor de naleving van sanctiewetgeving en rapporteert rechtstreeks aan het management.

Risicoanalyse en due diligence bij internationale transacties

Elke internationale transactie vraagt om een serieuze risicoanalyse voordat je een overeenkomst sluit. Ondernemers moeten zelf checken of er ergens sanctierisico’s op de loer liggen.

Die risicoanalyse begint eigenlijk vrij simpel: kijk naar het land van herkomst en waar de transactie naartoe gaat. Sommige landen brengen nu eenmaal meer sanctierisico’s met zich mee.

Stappen in de risicoanalyse:

1. Check handelspartners tegen sanctielijsten.
2. Kijk goed naar het soort product of dienst.
3. Analyseer wie de eindgebruiker is en waarvoor het gebruikt gaat worden.
4. Evalueer hoe de financiële structuur van de transactie in elkaar zit.

Je moet trouwens verder kijken dan alleen je directe handelspartner. Ondernemers doen er goed aan óók indirecte aandeelhouders en gelieerde partijen te screenen op sanctielijsten.

Cliëntenonderzoek en monitoring

Blijf je klanten en zakenpartners monitoren, anders loop je achter de feiten aan. Na de eerste screening ben je er echt niet.

Werk je klantenbestand regelmatig bij en controleer die namen tegen de nieuwste sanctielijsten. Die lijsten veranderen sneller dan je soms zou denken, vooral in roerige tijden.

Monitoringsactiviteiten omvatten:

• Maandelijkse check tegen sanctielijsten
• Verifiëren van eigendomsstructuren
• Controleren op rare transactiepatronen
• Kijken naar reputatierisico’s

Neem ook de bedrijfsactiviteiten van je handelspartner onder de loep. In sommige sectoren is het risico op sancties gewoon hoger.

Leg alles wat je onderzoekt goed vast. Toezichthouders kunnen die documentatie namelijk opvragen.

Kosten en middelen voor compliance

Als je wilt voldoen aan sanctiewetgeving, moet je investeren in mensen, systemen en training. Je zult deze kosten echt moeten meenemen in je begroting.

Typische compliance-kosten:

• Software voor sanctiescreening
• Personeel voor compliance-taken
• Juridisch advies bij lastige kwesties
• Training van medewerkers

Veel bedrijven huren externe partijen in voor sanctiescreening. Vooral kleinere bedrijven vinden dat vaak goedkoper dan alles zelf doen.

Boetes voor overtredingen zijn meestal vele malen hoger dan de kosten voor compliance. Soms lopen die boetes op tot in de miljoenen.

Compliance is dus niet alleen een kostenpost, maar ook een manier om je internationale handel soepel te laten verlopen.

Operationele gevolgen van sanctiewetgeving voor transacties

Sanctiewetgeving raakt het dagelijkse werk van bedrijven die internationaal handelen direct. De regels beïnvloeden exportprocessen, brengen financiële risico’s met zich mee en vragen om scherp toezicht op alles wat je doet.

Impact op exportprocessen en supply chain

Sancties halen de vaart uit exportprocessen. Je moet elke transactie screenen voordat je iets opstuurt of een dienst levert.

Dat betekent dat je klanten, leveranciers en eindgebruikers grondig moet checken. Je supply chain moet je dus echt goed in kaart brengen om risico’s te spotten.

Belangrijkste operationele wijzigingen:

• Goederen leveren duurt langer door extra controles
• Administratieve lasten nemen toe
• Soms moet je logistieke routes aanpassen
• Meer papierwerk nodig

Bedrijven passen hun systemen aan om automatisch te kunnen screenen. Dat kost tijd—soms dagen, soms weken—en dat merk je aan je levertijden.

Veel bedrijven veranderen hun supply chain om sanctiegebieden te vermijden. Dit maakt alles duurder en de routes vaak langer.

Reputatierisico’s en financiële consequenties

Overtredingen van sanctiewetgeving kosten bedrijven vaak bakken met geld. Boetes kunnen echt de pan uit rijzen, afhankelijk van hoe zwaar de overtreding is.

Directe financiële gevolgen:

• Hoge geldboetes van toezichthouders
• Goederen kunnen bij de grens in beslag worden genomen
• Bedrijfsmiddelen kunnen bevroren worden
• Kosten voor juridische hulp en compliance

Reputatieschade volgt meestal direct na het nieuws over sanctieovertredingen. Klanten en partners trekken zich dan vaak terug.

Als je bedrijf op een sanctielijst komt, kun je belangrijke markten kwijtraken. Soms duurt het jaren voordat je daar weer binnenkomt.

Ook medewerkers kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Dat betekent risico op boetes of zelfs gevangenisstraf.

Blokkeren of weigeren van transacties

Banken blokkeren automatisch transacties als ze denken dat er een sanctierisico is. Vaak krijg je daar niet eens vooraf een seintje van.

Banken gebruiken systemen die betalingen scannen op verdachte namen, landen en producten. Alles wordt gecheckt tegen internationale sanctielijsten.

Redenen voor transactieblokkades:

• Betrokkenen staan op sanctielijsten
• Goederen mogen niet geëxporteerd worden
• Bestemmingslanden zijn gesanctioneerd
• Betalingen lopen via risicogebieden

Wil je een geblokkeerde transactie vrij krijgen, dan moet je flink wat papierwerk aanleveren. Dat kan weken duren en vaak is er juridische hulp nodig.

Bedrijven zoeken vaak naar alternatieve betalingsroutes om door te kunnen werken. Dat maakt alles wel een stuk ingewikkelder en duurder.

Toezicht en handhaving door autoriteiten

Nederlandse autoriteiten houden streng toezicht op naleving van sanctiewetgeving. Inspecteurs staan soms onaangekondigd op de stoep bij internationaal actieve bedrijven.

Toezichthouders hebben veel macht om je administratie in te zien. Ze mogen documenten opeisen en medewerkers ondervragen.

Handhavingsmaatregelen:

• Administratieve boetes
• Strafrechtelijke vervolging
• Intrekken van exportvergunningen
• Publicatie van overtredingen

Ze beoordelen of je compliance-programma goed genoeg is. Je moet kunnen laten zien dat je echt maatregelen hebt genomen tegen overtredingen.

Autoriteiten werken samen met internationale partners om overtredingen over de grens te vinden. Je komt er dus niet makkelijk onderuit.

Omzeiling van sancties en de verplichting tot zorgvuldigheid

Sancties omzeilen is volgens EU-wetgeving streng verboden. Bedrijven moeten extra alert zijn bij risicovolle transacties en grondige controles uitvoeren om niet onbedoeld de fout in te gaan.

Verbod op sanctieontduiking

De EU heeft het verbod op sanctieomzeiling onlangs aangescherpt. Je mag niet bewust meewerken aan activiteiten die sancties proberen te omzeilen.

Ook als je weet dat een transactie mogelijk leidt tot sanctieomzeiling, moet je ingrijpen. Dat risico mag je niet zomaar negeren.

Belangrijke verboden onder EU-regelgeving:

• Rechtstreekse levering aan gesanctioneerde landen
• Doorvoer van geavanceerde goederen via Rusland
• Bewust meedoen aan omzeilingspraktijken
• Risico’s op sanctieontduiking negeren

Nederland volgt deze regels via de Sanctiewet 1977. Die wet vormt de basis voor hoe we hier internationale sancties uitvoeren.

Overtredingen kunnen leiden tot strafrechtelijke vervolging. Boetes of zelfs gevangenisstraf zijn niet uitgesloten.

Voorbeelden van sanctieomzeiling in de praktijk

Bedrijven vinden allerlei manieren om sancties te omzeilen. Vooral bij handel met landen als Rusland zie je dit veel gebeuren.

Een populaire truc is doorvoer via derde landen. Europese bedrijven sturen gesanctioneerde goederen naar bijvoorbeeld Turkije of Armenië, waarna die alsnog in Rusland belanden.

Andere vormen van sanctieomzeiling:

• Werken met tussenpersonen of lege bv’s
• Transacties opzetten via meerdere landen
• Goederen verkeerd labelen zodat ze niet opvallen
• Handelen via niet-geregistreerde bedrijven

De EU ziet dat de handel met Rusland direct is afgenomen, maar de export naar buurlanden juist toeneemt. Dat zegt toch wel iets over de creativiteit (of sluwheid?) van Europese bedrijven.

Deze praktijken maken EU-sancties minder effectief. Brussel komt daarom steeds met strengere maatregelen tegen bedrijven die de regels overtreden.

Verhoogde due diligence bij risicovolle transacties

Bedrijven zijn wettelijk verplicht om hun handelspartners goed te controleren. Je due diligence moet voorkomen dat je per ongeluk betrokken raakt bij sanctieomzeiling.

Risicosignalen die extra onderzoek vragen:

• Nieuwe klanten uit bekende ‘ontwijkingslanden’
• Aanvragen voor gevoelige technologie of dual-use goederen
• Handelspartners met nauwelijks online aanwezigheid
• Negatief nieuws over de wederpartij

Let extra op bij complexe transacties. Tussenpersonen of ingewikkelde betalingsroutes zijn vaak rode vlaggen.

Vooral bij handel in geavanceerde technologie, militaire goederen en dual-use producten gelden extra strenge regels.

Nederland pakt bedrijven hard aan die hun due diligence niet op orde hebben. Je kunt strafrechtelijk aansprakelijk zijn als je goederen in een gesanctioneerd land belanden zonder goed onderzoek.

Blijf je compliancebeleid regelmatig bijwerken. De regels en sanctielijsten veranderen continu, dus monitoring blijft noodzakelijk.

Strategieën voor effectieve naleving en risicovermindering

Bedrijven kunnen sanctierisico’s aanpakken door medewerkers te trainen, moderne screeningtools te gebruiken en samen te werken met gespecialiseerde adviseurs. Zo bouwen ze een sterke compliance-structuur die de bedrijfsvoering beschermt.

Opleiding en bewustwording van medewerkers

Regelmatige training vormt de basis van effectieve sanctienaleving. Medewerkers moeten snappen welke transacties risicovol zijn en hoe ze die herkennen.

Trainingsonderwerpen die essentieel zijn:

• Identificatie van sanctielijsten en geblokkeerde partijen
• Herkenning van verdachte transactiepatronen

Ze leren ook hoe ze moeten escaleren bij twijfelgevallen. Natuurlijk komt aan bod wat de gevolgen zijn van overtredingen voor het bedrijf.

De training moet aansluiten bij de verschillende functies binnen het bedrijf. Iemand in verkoop loopt nu eenmaal andere risico’s dan iemand op finance of logistiek.

Bedrijven doen er goed aan trainingen minimaal jaarlijks te herhalen. Vaak zijn extra sessies nodig als er nieuwe sanctiemaatregelen komen.

Gebruik van sanctiescreening-tools en technologie

Geautomatiseerde screeningsystemen checken transacties en zakelijke contacten tegen actuele sanctielijsten. Zulke tools zijn meestal sneller en nauwkeuriger dan handmatige controles.

Belangrijke functies van screeningtools:

• Real-time controle van klantenbestanden
• Automatische updates van sanctielijsten

Ze kennen ook risicoscores toe aan transacties. Rapportage en audit trails horen erbij.

Het is slim om deze technologie te integreren in bestaande systemen zoals CRM en ERP. Zo hoeven medewerkers geen extra stappen te zetten in hun werk.

Bedrijven moeten regelmatig nagaan of hun screeningtools nog goed werken. False positives en gemiste matches blijven een uitdaging.

Samenwerking met experts en externe adviseurs

Juridische experts en compliance-specialisten bieden ondersteuning bij complexe sanctiekwesties. Hun kennis helpt bedrijven risico’s beter in te schatten.

Voordelen van externe expertise:

• Actuele kennis van wijzigende regelgeving
• Ervaring met handhavingsprocedures

Ze beoordelen compliance-processen objectief. Ook ondersteunen ze bij het invoeren van nieuwe maatregelen.

Adviseurs helpen bij het opzetten van interne compliance-processen die passen bij de organisatie. Ze brengen best practices mee uit allerlei sectoren.

Bij internationale expansie of nieuwe handelsrelaties is hun hulp extra waardevol. Experts spotten sanctierisico’s voordat ze uitgroeien tot serieuze problemen.

Veelgestelde Vragen

Ondernemingen die internationaal zakendoen zitten vaak met vragen over sanctiewetgeving en compliance. Ze willen vooral weten hoe ze zich kunnen beschermen tegen overtredingen, wat de gevolgen zijn bij niet-naleving, en hoe ze effectieve controlesystemen opzetten.

Wat zijn de belangrijkste sanctieregelingen waarmee internationale handelstransacties te maken kunnen hebben?

Bedrijven moeten rekening houden met sancties van de VN, EU en individuele landen. Financiële sancties omvatten het bevriezen van bankrekeningen en beperkingen op investeringen.

Handelsbeperkingen kunnen een verbod zijn op handel in specifieke producten. Denk aan diamanten, mineralen, olie en petrochemische producten.

Wapenembargo’s verbieden de handel in militaire goederen. Daarnaast gelden er vaak reis- en visumbeperkingen voor bepaalde personen.

Landen als Noord-Korea, Iran en Venezuela staan onder zware sanctieregimes. Rusland kreeg sancties vanwege de inval in Oekraïne.

Amerikaanse sancties zijn berucht omdat alle transacties in dollars via de VS lopen. Daardoor vallen die transacties automatisch onder Amerikaanse wetgeving.

Hoe kan een bedrijf zichzelf beschermen tegen overtreding van internationale sanctiewetgeving?

Bedrijven moeten een stevig compliance-systeem bouwen dat controles uitvoert. Een sanctiescreening-proces is essentieel om gesanctioneerde partijen te herkennen.

Regelmatige training van medewerkers over sanctiewetgeving helpt om risico’s te spotten. Zo weten ze wat ze moeten doen als ze iets verdachts tegenkomen.

Het is belangrijk om sanctielijsten altijd up-to-date te houden. Systemen die automatisch waarschuwen bij wijzigingen zijn eigenlijk onmisbaar.

Voer due diligence uit op nieuwe zakenrelaties. Check handelspartners, leveranciers en klanten tegen de sanctielijsten.

Zorg voor interne controles en audits om te monitoren of alles nog werkt. Regelmatige evaluaties houden het systeem scherp.

Welke gevolgen kunnen er voortvloeien uit het niet naleven van sanctiewetgeving voor mijn onderneming?

Overtredingen kunnen leiden tot flinke financiële boetes van toezichthouders. Soms lopen die boetes op tot miljoenen euro’s.

Bij ernstige overtredingen kan het zelfs tot strafrechtelijke vervolging komen. Dan riskeren verantwoordelijken binnen het bedrijf gevangenisstraf.

Reputatieschade kan de bedrijfsvoering lang dwarszitten. Klanten en partners kunnen de samenwerking stopzetten.

Bankieren wordt lastiger, want banken zijn voorzichtig met bedrijven die de fout ingingen. Dat kan de dagelijkse business behoorlijk dwarsbomen.

Bij herhaalde overtredingen kunnen toezichthouders vergunningen en licenties intrekken. Dan komt de onderneming praktisch stil te liggen.

Op welke manier beïnvloeden veranderingen in sanctiewetgeving internationale zakelijke overeenkomsten?

Nieuwe sancties kunnen bestaande contracten onuitvoerbaar maken als handelspartners op sanctielijsten belanden. Bedrijven moeten hun verplichtingen dan opnieuw bekijken.

Force majeure-clausules in contracten worden ineens belangrijk als er nieuwe sancties komen. Ze beschermen partijen tegen onvoorziene situaties.

Als bepaalde banken of betalingssystemen onder sancties vallen, moeten bedrijven soms andere betalingsroutes zoeken. Niet altijd eenvoudig.

Leveringsroutes kunnen veranderen als landen of havens onder sancties komen. Dat zorgt vaak voor extra kosten en langere levertijden.

Soms moeten prijzen opnieuw onderhandeld worden als sancties transactiekosten verhogen. Flexibiliteit in contracten is dan geen overbodige luxe.

Welke stappen moeten worden genomen om te voldoen aan de compliance-eisen met betrekking tot internationale sanctiewetgeving?

Stel een compliance-officer aan die verantwoordelijk is voor sanctie-compliance. Diegene ontwikkelt en voert de procedures uit.

Schrijf duidelijke procedures en beleid uit voor de organisatie. Werk deze documenten bij als de sanctiewetgeving verandert.

Implementeer screening-software om handelspartners automatisch te controleren. Zo blokkeren systemen transacties als er een match is met een sanctielijst.

Train medewerkers regelmatig om hun bewustzijn op peil te houden. Iedereen moet weten welke rol hij of zij speelt in compliance.

Houd documentatie goed bij als bewijs van compliance-inspanningen. Dat helpt bij audits en onderzoeken door toezichthouders.

Hoe kan een sanctiechecklist helpen bij het waarborgen van de naleving door mijn bedrijf tijdens internationale transacties?

Een sanctiechecklist helpt je bedrijf om consequent te blijven bij het naleven van regels. Zo voorkom je dat je belangrijke stappen overslaat of fouten maakt.

Je kunt snel controleren of je met gesanctioneerde partijen te maken hebt. Dat geeft wat meer zekerheid, vooral als je internationaal zaken doet.

Het voelt misschien als extra werk, maar het bespaart gedoe achteraf. Je wilt immers niet per ongeluk in de problemen komen door een onoplettendheid.