Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
EU-sancties gelden rechtstreeks voor iedere Nederlandse onderneming. U mag geen geld of economische middelen ter beschikking stellen aan gesanctioneerde personen en geen verboden goederen of diensten leveren aan gesanctioneerde landen. Overtreding is in Nederland strafbaar via de Sanctiewet 1977 en de Wet op de economische delicten; ook wie onvoldoende controleert, loopt risico.
Hieronder leest u welke regels gelden, hoe Nederlandse rechters omzeiling van de Ruslandsancties bestraffen, hoe u handelspartners en transacties controleert en wat u in contracten opneemt. Een overzicht van de sanctieregimes zelf vindt u in onze gids over sanctiewetgeving.
Inhoudsopgave
EU-verordening, Sanctiewet en nationale lijsten
De belangrijkste sancties zijn EU-verordeningen. Die gelden zonder omzetting voor ondernemingen in de EU en voor EU-onderdanen, ook buiten de EU. De Sanctiewet 1977 regelt in Nederland vooral de strafbaarheid van overtredingen en het toezicht.
VN-sancties werken in de EU meestal door via een EU-verordening. Daarnaast kan Nederland nationale sanctieregelingen vaststellen, zoals de nationale terrorismelijst. Een wetsvoorstel voor een Wet internationale sanctiemaatregelen, die de Sanctiewet 1977 moet vervangen, is nog in parlementaire behandeling.
| Soort maatregel | Wat het inhoudt | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Financiële sancties | Tegoeden worden bevroren; u mag geen geld of economische middelen ter beschikking stellen | Personen en entiteiten op de EU-sanctielijst |
| Handelsbeperkingen | Verbod op in- of uitvoer van bepaalde goederen en technologie | Bijlagen bij Verordening (EU) nr. 833/2014 (Rusland) |
| Dienstenverboden | Verbod op bepaalde advies-, IT-, technische of financiële diensten | Technische bijstand aan Russische partijen (artikel 2bis Verordening 833/2014) |
| Wapenembargo’s en reisverboden | Verbod op wapenhandel en op inreis van bepaalde personen | Diverse landenregimes |
Los van sancties geldt voor goederen voor tweeërlei gebruik, die civiel en militair inzetbaar zijn, een vergunningplicht bij uitvoer volgens Verordening (EU) 2021/821. De Douane, via de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer, verleent die vergunningen.
De 50%-regel: ook dochters van gesanctioneerden
Volgens de richtsnoeren van de Europese Commissie geldt de bevriezing in de regel ook voor entiteiten waarvan een gesanctioneerde persoon meer dan 50% van de aandelen bezit of die hij feitelijk controleert. Dat geldt ook als die entiteit zelf niet op de lijst staat.
Alleen de naam van uw wederpartij controleren is daarom niet genoeg. U moet ook de uiteindelijke eigenaren en de zeggenschapsstructuur onderzoeken.
Wie houdt toezicht en wie handhaaft?
De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) houden toezicht op financiële instellingen volgens de Regeling toezicht Sanctiewet 1977. De Douane controleert de in- en uitvoer van goederen.
Strafrechtelijk onderzoek doet meestal de FIOD, onder leiding van het Openbaar Ministerie. Hoe de Douane te werk gaat, leest u in ons artikel over de Douane en sancties. De strafrechtelijke kant behandelen we in ons artikel over strafrechtelijke handhaving van internationale sancties.
Hoe rechters omzeiling van de Ruslandsancties bestraffen
Een overtreding van sanctieregels is een economisch delict. Bij opzet is het een misdrijf. Zowel de onderneming als de bestuurder die feitelijk leiding gaf, kan worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Twee recente uitspraken laten zien hoe dat uitpakt.
- Gerechtshof Den Haag, 20 mei 2025: de bestuurder en enig aandeelhouder van een bv leverde elektronische componenten, zoals chips en sensoren, via een overslagbedrijf op de Malediven aan Russische afnemers. Op facturen en uitvoeraangiften stond het Maldivische bedrijf als klant. Het hof oordeelde dat hij opzettelijk feitelijk leiding gaf aan de verboden uitvoer en legde 18 maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf op.
- Rechtbank Rotterdam, 10 juli 2025: een man deelde via Signal en Google Drive technische bestanden over de productie van chips met iemand in Rusland. De rechtbank zag dat als verboden technische bijstand (artikel 2bis Verordening 833/2014) en legde drie jaar gevangenisstraf op. Hij had niet nagevraagd of het delen was toegestaan.
Daarnaast kunnen goederen in beslag worden genomen, kan het OM het verkregen voordeel laten ontnemen en kan een bank de relatie opzeggen. Volgens Richtlijn (EU) 2024/1226 moeten lidstaten de strafbaarstelling van sanctieschendingen harmoniseren. Wanneer een onderneming strafbaar is, leest u in ons artikel over economische delicten; voor Rusland in het bijzonder in ons artikel over het overtreden van Rusland-sancties.
Omzeiling: wanneer bent u erbij betrokken?
Het is verboden bewust en opzettelijk deel te nemen aan activiteiten die tot doel of gevolg hebben dat sancties worden omzeild (bijvoorbeeld artikel 12 van Verordening 833/2014). Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU valt daaronder ook het bewust aanvaarden van het risico dat een transactie tot omzeiling leidt.
De zaak bij het hof Den Haag laat de bekende signalen zien: levering via een derde land zonder duidelijke reden, een tussenpersoon als formele afnemer en gewijzigde bedrijfsgegevens. Andere signalen zijn ongebruikelijke betalingsroutes en het verzoek om goederen anders te omschrijven. Bij zulke signalen doet u nader onderzoek of ziet u af van de transactie.
Sanctiecompliance in zes stappen
Begin met een risicoanalyse van uw producten, landen en klanten. Leg daarna vast hoe u screent, wie beslist en hoe u escaleert. De omvang hangt af van uw risico: een exporteur van dual-use goederen heeft meer nodig dan een binnenlandse dienstverlener.
- Screen klanten, leveranciers, uiteindelijke eigenaren en eindgebruikers tegen de EU-sanctielijst en eventuele nationale lijsten, vóór de transactie en daarna periodiek.
- Classificeer uw goederen met de douanecode en controleer of ze onder een handelsverbod of de dual-use-regels vallen.
- Vraag bij risicovolle transacties een eindgebruikersverklaring en controleer die op aannemelijkheid.
- Leg vast wie bij een mogelijke treffer beslist en wanneer u een transactie stopt. Bij een echte treffer bevriest u de middelen en meldt u dit aan de bevoegde autoriteit.
- Train medewerkers in verkoop, inkoop, logistiek, IT en financiën op hun eigen risico’s. Ook het delen van technische bestanden kan onder een verbod vallen.
- Bewaar alle screeningresultaten en beslissingen, zodat u bij een controle kunt aantonen wat u heeft gedaan.
Een EU-moederonderneming moet zich bovendien inspannen om te voorkomen dat haar dochters buiten de EU de Ruslandsancties ondermijnen (artikel 8a Verordening 833/2014). Of uw onderneming een compliancebeleid moet hebben, leest u in ons artikel wanneer is uw onderneming verplicht een compliancebeleid te hebben.
Exporteur of importeur: andere controlepunten
| Als exporteur | Als importeur of afnemer |
|---|---|
| Controleer per goed of het onder een EU-handelsverbod of de dual-use-vergunningplicht valt | Controleer of de goederen onder een invoerverbod vallen, bijvoorbeeld voor Russisch staal of aardolieproducten |
| Screen ook de eigenaren van uw afnemer op de 50%-regel | Screen uw leveranciers en hun eigenaren tegen de sanctielijsten |
| Neem de verplichte no-Russia-clausule op waar artikel 12g van toepassing is | Vraag herkomstdocumenten op en controleer die op aannemelijkheid |
| Wees alert op afnemers in derde landen met een plotselinge vraag naar gevoelige goederen | Betaal niet aan een gesanctioneerde partij of via een geblokkeerde bank |
Sanctieclausules en lopende contracten
Neem een sanctieclausule op die u het recht geeft de uitvoering op te schorten of het contract te beëindigen als een wederpartij of transactie onder sancties komt te vallen. Bij export van bepaalde goederen naar landen buiten de EU is een clausule die wederuitvoer naar Rusland verbiedt verplicht (artikel 12g Verordening 833/2014).
Ontbreekt een clausule, dan kan een nieuwe sanctie naar Nederlands recht overmacht opleveren (artikel 6:75 BW). Verordening 833/2014 bepaalt bovendien in artikel 11 dat vorderingen van gesanctioneerde partijen die verband houden met door sancties getroffen contracten niet worden toegewezen. Sanctieverordeningen bevatten vaak een overgangstermijn voor contracten die vóór een bepaalde datum zijn gesloten; controleer de precieze bepaling voordat u verder levert. Meer over handel met specifieke landen leest u in ons artikel over zakendoen met Rusland, Iran en China.
Waarom uw bank steeds meer vraagt
Banken, verzekeraars en betaalinstellingen moeten op grond van de Regeling toezicht Sanctiewet 1977 hun relaties en transacties controleren en treffers melden aan DNB of de AFM.
Vanaf 10 juli 2027 geldt de Europese antiwitwasverordening (Verordening (EU) 2024/1624). Die verplicht instellingen ook het risico op omzeiling van gerichte financiële sancties in hun risicobeoordeling mee te nemen. Voor ondernemingen betekent dit dat banken vaker vragen stellen en betalingen langer kunnen vasthouden.
En Amerikaanse sancties?
Die gelden niet rechtstreeks voor een Nederlandse onderneming, maar kunnen u wel raken, bijvoorbeeld bij betalingen in dollars, Amerikaanse goederen of technologie, of Amerikaanse medewerkers. Banken passen ze vaak toe in hun eigen beleid. Laat het effect per geval beoordelen.
Hoe wij helpen bij sancties en compliance
- Beoordelen of een transactie, product of wederpartij onder sancties valt.
- Een sanctiecompliancebeleid en screeningprocedure opstellen die past bij uw risico.
- Sanctie- en no-Russia-clausules opstellen en bestaande contracten toetsen.
- U bijstaan bij vragen van de Douane, DNB of uw bank over een geblokkeerde transactie.
- De onderneming of bestuurder bijstaan bij een onderzoek door de FIOD of het OM. Meer over onze advocaten ondernemingsrecht.
Sanctiecompliance in vier punten
- Screen niet alleen namen, maar ook eigenaren: de 50%-regel reikt verder dan de lijst.
- Een derde land als tussenstation beschermt niet; rechters zien dat juist als omzeiling.
- Ook kennis delen kan verboden technische bijstand zijn.
- Leg screening en beslissingen vast; dat is uw belangrijkste bewijs bij een controle.
