Strenger toezicht op zzp-constructies: Het nieuwe handhavingskader uitgelegd

Na jaren van beperkt toezicht pakt de Belastingdienst vanaf 1 januari 2025 zzp’ers en hun opdrachtgevers weer strenger aan. Het moratorium op handhaving is eindelijk voorbij, dus de belastingdienst gaat weer actief controleren op schijnzelfstandigheid.

Vanaf 2025 kan de Belastingdienst weer boetes en naheffingen uitdelen aan bedrijven die zzp’ers inhuren voor werk dat eigenlijk niet zelfstandig is. Er geldt wel een overgangsjaar: als werkgevers kunnen aantonen dat ze maatregelen nemen tegen schijnzelfstandigheid, krijgen ze in dat jaar geen vergrijpboete.

Deze strengere handhaving brengt meer dan alleen financiële risico’s. Zowel zelfstandigen als opdrachtgevers moeten hun samenwerking kritisch bekijken en mogelijk aanpassen.

Het is nu belangrijker dan ooit om de regels te snappen, risicovolle situaties te herkennen en praktisch te handelen. Anders loop je als bedrijf of zzp’er flinke risico’s.

Wat houdt het nieuwe handhavingskader van de Belastingdienst in?

Vanaf 1 januari 2025 heeft de Belastingdienst het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid opgeheven. Ze gaan nu strenger controleren op zzp-constructies en kunnen bedrijven die de regels overtreden naheffingen en boetes geven.

Strengere controle op zzp-constructies vanaf 2025

De Belastingdienst kijkt weer volop naar schijnzelfstandigheid bij zzp’ers. Huur je iemand in als zzp’er voor werk dat niet echt zelfstandig is? Dan kun je een boete en een naheffing krijgen.

Naheffingen kunnen tot vijf jaar terug opgelegd worden. Maar ze passen dit alleen toe vanaf 1 januari 2025.

Werkgevers en werkenden krijgen een jaar de tijd om hun zaken op orde te brengen. Laat je zien dat je actie onderneemt tegen schijnzelfstandigheid, dan krijg je geen vergrijpboete in die periode.

De Belastingdienst keurt geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed. Bestaande modelovereenkomsten blijven geldig tot hun einddatum.

Ze kijken vooral naar de praktijk. Wat er in het contract staat, doet er minder toe dan hoe het werk er in werkelijkheid aan toe gaat.

Doelstellingen en aanleiding voor aanscherping

Het kabinet wil schijnconstructies aanpakken en de arbeidsmarkt eerlijker maken. Schijnzelfstandigen creëren oneerlijke concurrentie en zorgen voor scheve arbeidsvoorwaarden.

Echte ondernemers kunnen gewoon zelfstandig blijven werken. De maatregelen zijn bedoeld voor situaties waarin iemand als zzp’er werkt, maar eigenlijk in loondienst is.

Bedrijven vroegen zelf om duidelijkheid. Veel ondernemers wilden weten wanneer het moratorium zou stoppen, zodat ze hun bedrijfsvoering konden aanpassen.

De Belastingdienst waardeert het dat veel bedrijven zich al aan de regels houden. Het voelt eerlijker voor ondernemers die het netjes doen.

Verschillen met het vorige handhavingsbeleid

Het grote verschil: de Belastingdienst kan nu weer actief naheffingen opleggen. Tijdens het moratorium gaven ze geen boetes voor schijnzelfstandigheid.

Ze zetten nu meer in op risicogericht werken. Dus ze proberen problemen te voorkomen in plaats van alleen achteraf fouten te corrigeren.

Er zijn nieuwe middelen bijgekomen: naast informatie en voorlichting organiseren ze sessies, webinars en gesprekken met bedrijven.

De Belastingdienst zoekt nu vaker contact met koepels, brancheverenigingen en fiscaal dienstverleners. Ze willen onrust in de markt verminderen.

Schijnzelfstandigheid bij zzp’ers: definitie en signalen

De Belastingdienst kijkt naar duidelijke criteria om schijnzelfstandigheid te bepalen. Ze maken onderscheid tussen echte zelfstandigen en werknemers in een verkapt dienstverband.

Belangrijke signalen zijn onder andere de mate van zelfstandigheid, gezagsverhouding en financiële risico’s.

Wat is schijnzelfstandigheid volgens de Belastingdienst?

Schijnzelfstandigheid ontstaat als iemand als ondernemer wordt ingehuurd, maar in de praktijk werkt alsof diegene in loondienst is. De zzp’er werkt dan onder omstandigheden die veel lijken op een gewone baan.

Vaak tekenen partijen een overeenkomst van opdracht. Toch kan de Belastingdienst de zzp’er als werknemer aanmerken als de praktijk daar aanleiding toe geeft.

Wat betekent dit concreet?

• De zzp’er krijgt recht op werknemersbescherming
• De opdrachtgever moet loonheffingen afdragen
• Er zijn sociale premies verschuldigd

Sinds januari 2025 kijkt de Belastingdienst weer actief naar arbeidsrelaties. Ze letten vooral op de feitelijke situatie, niet alleen op het contract.

Belangrijkste criteria om schijnzelfstandigheid te herkennen

Gezagsverhouding

• Vaste werktijden en werkdagen
• Opdrachtgever geeft directe instructies
• Toezicht op de uitvoering van het werk

Zelfstandigheid

• Geen vrijheid in hoe het werk gebeurt
• Geen eigen werkplek of gereedschap
• Kan geen eigen personeel inzetten

Financiële aspecten

• Vaste maandelijkse vergoeding in plaats van een projectprijs
• Geen ondernemersrisico
• Opdrachtgever betaalt de kosten

Duur en exclusiviteit

• Lange opdrachten (meer dan 12 maanden)
• Werkt vrijwel alleen voor één opdrachtgever
• Heeft geen eigen klantenkring

Verschil tussen zelfstandigen en verkapt dienstverband

Echte zzp’ers herken je aan:

• Zelf hun bedrijf runnen en administratie doen
• Meerdere opdrachtgevers
• Ze nemen ondernemersrisico
• Bepalen hun eigen tarieven
• Hebben vrijheid in werkmethoden

Verkapt dienstverband zie je vaak aan:

• Werkt als deel van het team
• Heeft een functieomschrijving zoals een werknemer
• Gebruikt middelen van de opdrachtgever
• Volgt bedrijfsregels en procedures

De arbeidsrelatie bepaalt of iemand echt zzp’er is of toch werknemer. Een contract van opdracht biedt geen garantie als het werk lijkt op loondienst.

Let op deze rode vlaggen:

• Vervangt een werknemer
• Wordt ingewerkt door collega’s
• Doet mee aan teamoverleg en bedrijfsuitjes
• Draagt een badge of heeft een werkplek zoals andere werknemers

Stapsgewijze handhaving door de Belastingdienst

De Belastingdienst pakt arbeidsrelaties risicogericht aan bij het controleren. Ze kiezen eerst bedrijven en sectoren waar het risico op schijnzelfstandigheid het grootst is, en starten dan met een proces van waarschuwing tot diepgaand onderzoek.

Selectie van risicobedrijven en sectoren

De Belastingdienst gebruikt specifieke criteria om bedrijven en sectoren te selecteren. Ze focussen vooral op branches waar schijnzelfstandigheid vaak voor komt, zoals zorg, IT en bouw.

Ze letten bijvoorbeeld op:

• Veel zzp’ers bij één bedrijf
• Signalen uit externe bronnen over mogelijke schijnzelfstandigheid
• Bedrijven die eerder al een waarschuwing kregen
• Sectoren met historisch hoge risico’s

Er zijn ongeveer 80 fte beschikbaar voor arbeidsrelaties. Door het beperkte aantal mensen moet de Belastingdienst slim en gericht te werk gaan.

Bedrijven komen soms ook in beeld door meldingen van werknemers of andere signalen. Ze kijken vooral naar situaties waar zzp’ers feitelijk als werknemer werken.

Proces van waarschuwing tot boekenonderzoek

Het proces begint meestal met een bedrijfsbezoek. Zo’n bezoek kondigt de Belastingdienst vooraf aan en is bedoeld om te zien hoe het bedrijf met zzp’ers omgaat.

Hoe verloopt dit?

1. Bedrijfsbezoek: Gesprek met de ondernemer over arbeidsrelaties
2. Documentenonderzoek: Ze vragen contracten en andere stukken op
3. Beoordeling: Ze bepalen of verder onderzoek nodig is
4. Waarschuwing of boekenonderzoek: Afhankelijk van wat ze vinden

Tijdens het bedrijfsbezoek stellen ze vragen over het werk van zzp’ers. Ze willen contracten, facturen en andere documenten zien.

Zien ze aanwijzingen voor schijnzelfstandigheid? Dan volgt een boekenonderzoek. Dan bekijken ze de hele administratie.

Soms doen ze ook derdenonderzoek. Dan stellen ze vragen aan zzp’ers of werknemers over hun arbeidsrelatie.

Sancties: naheffingen, boetes en correctieverplichtingen

Als de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vaststelt, volgen er verschillende sancties. Die sancties moeten de echte kosten van een arbeidsrelatie verhalen.

Financiële gevolgen:

• Naheffingen: Je moet alsnog de gemiste loonheffingen betalen over de hele periode.
• Correctieverplichtingen: Je moet je administratie aanpassen en je werkwijze veranderen.
• Boetes: Vanaf 1 januari 2026 kunnen ze ook boetes uitdelen.

Naheffingen kunnen flink oplopen. Je betaalt dan alle loonheffingen die je eigenlijk verschuldigd was als de zzp’er gewoon werknemer was geweest.

Tot 1 januari 2025 krijg je geen correctie- of naheffingsaanslagen. Dat hoort bij de “zachte landing” die het kabinet heeft beloofd.

Bedrijven hebben zes weken om bezwaar te maken tegen een naheffing. Wordt het bezwaar afgewezen? Dan kun je in beroep bij de rechter.

Arbeidsrechtelijke gevolgen en risico’s voor opdrachtgevers

Stelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vast, dan moet je als opdrachtgever ineens voldoen aan alle verplichtingen van een normaal dienstverband. Zzp’ers krijgen dan dezelfde rechten als werknemers.

Gevolgen voor werkgevers bij verkeerde kwalificatie

De Belastingdienst kan bepalen dat een zzp’er eigenlijk werknemer is. Dan verandert de relatie tussen opdrachtgever en zzp’er totaal.

Werkgevers moeten dan alle arbeidsrechtelijke regels toepassen die voor werknemers gelden. Vaak geldt dit met terugwerkende kracht vanaf het begin van de samenwerking.

De opdrachtgever wordt automatisch werkgever. Alle rechten en plichten uit het arbeidsrecht gaan dan meteen spelen.

Belangrijkste gevolgen:

• Je betaalt alsnog loonheffing en sociale premies.
• Werknemersrechten zijn ineens van toepassing.
• CAO-bepalingen kunnen ineens gelden.
• Je moet pensioenopbouw regelen.

Wettelijke verplichtingen zoals ontslagbescherming en loon

Zodra er officieel sprake is van een dienstverband, krijgt de zzp’er alle rechten van een gewone werknemer. De opdrachtgever moet zich aan het arbeidsrecht houden.

Loonregelingen:

• Doorbetaling bij ziekte (minimaal één jaar).
• Wettelijke vakantiedagen (minimaal 20 per jaar).
• Vakantiebijslag van 8% van het jaarloon.
• Soms recht op een 13e maand of extra toeslagen.

De ontslagbescherming vormt een groot risico. Je kunt de samenwerking niet zomaar beëindigen zoals bij een opdracht.

Voor ontslag heb je toestemming nodig van UWV of de rechter. Dat kan maanden duren en is meestal prijzig.

Extra verplichtingen:

• Werkgeverschap moet zorgvuldig.
• Je moet scholing en ontwikkeling aanbieden.
• Je zorgt voor veilige werkomstandigheden.
• Soms moet je pensioenopbouw regelen.

Jurisprudentie: voorbeelden zoals Deliveroo

Nederlandse rechters hebben al vaker geoordeeld dat zzp’ers eigenlijk werknemers zijn. De Deliveroo-zaak is daar het bekendste voorbeeld van.

Het gerechtshof Amsterdam vond dat Deliveroo-bezorgers werknemers waren. Ze hadden te weinig vrijheid en waren te afhankelijk van het platform.

Belangrijke rechtszaken:

• Deliveroo: bezorgers kregen werknemersstatus.
• Helpling: schoonmakers werden werknemers.
• Verschillende platformzaken: vaak in het voordeel van zzp’ers.

De rechtbank Noord-Holland liet onlangs weten dat opdrachtrelaties kunnen veranderen. Een zzp-opdracht kan na verloop van tijd alsnog een dienstverband worden.

Rechters letten vooral op de feitelijke situatie. Wat er in het contract staat, telt minder dan hoe het werk in de praktijk gaat.

Praktische stappen om risico’s te beperken

Ondernemers kunnen zelf maatregelen nemen om schijnzelfstandigheid te voorkomen en boetes te vermijden. Het toetsen van arbeidsrelaties en het opstellen van goede overeenkomsten vormen de basis voor een veilige samenwerking.

Gebruik van modelovereenkomsten en aandachtspunten

De Belastingdienst keurt vanaf 2025 geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed. Bestaande overeenkomsten blijven geldig tot hun einddatum.

Belangrijke wijzigingen:

• Geen nieuwe goedkeuringen meer.
• Lopende overeenkomsten blijven geldig.
• De nadruk verschuift naar de praktijk.

Je kunt dus niet meer vertrouwen op een vooraf goedgekeurd contract. De werkelijke arbeidsrelatie bepaalt of iemand echt zelfstandig is.

Aandachtspunten bij contracten:

• Zet duidelijk in het contract dat de zzp’er zelfstandig werkt.
• Beschrijf eigen werkwijze en verantwoordelijkheden.
• Vermijd te veel instructies in het contract.

De praktijk telt zwaarder dan papier. Een modelovereenkomst beschermt je niet tegen naheffingen als het werk in de praktijk op een dienstverband lijkt.

Zelf toetsen van arbeidsrelaties: tips voor ondernemers

Je moet zelf beoordelen of je zzp’ers echt zelfstandig werken. Zo voorkom je problemen als de Belastingdienst langskomt.

Belangrijkste criteria checken:

Praktische tips:

• Leg de zelfstandige werkwijze goed vast.
• Laat zzp’ers hun eigen werkplan maken.
• Geef geen dagelijkse sturing of controle.

Voer elke zes maanden een periodieke check uit. Kijk of de samenwerking nog echt zelfstandig verloopt.

Signalen van schijnzelfstandigheid:

• De zzp’er werkt alleen voor jou.
• Geen eigen bedrijfsmiddelen of kantoorruimte.
• Volgt dezelfde regels als je werknemers.

Actiepunten voor 2025 en verder

De handhaving begint op 1 januari 2025 met een overgangsjaar. Ondernemers die laten zien dat ze stappen zetten, krijgen geen vergrijpboete.

Directe acties voor 2025:

• Breng alle zzp-relaties binnen je bedrijf in kaart.
• Verzamel bewijs van zelfstandige uitvoering.
• Train managers in het herkennen van schijnzelfstandigheid.

Bewijs verzamelen:

• Foto’s van de werkplek van de zzp’er.
• Facturen voor eigen gereedschap.
• Correspondentie over de eigen planning.

Je moet aantonen dat je actief werkt aan het voorkomen van schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst kijkt daar echt naar tijdens de overgangsperiode.

Langetermijnstrategie:

• Stel beleid op voor zzp-inhuur.
• Geef leidinggevenden training.
• Maak duidelijke procedures voor nieuwe samenwerkingen.

Zelfstandigen en ondernemers moeten samen zorgen voor een goede arbeidsrelatie. Beide partijen zijn verantwoordelijk voor het naleven van de regels.

Belangrijke veranderingen en toekomstige ontwikkelingen

Het nieuwe handhavingskader brengt een paar stevige wijzigingen. Zo komt er een minimumtarief van €36 per uur en een rechtsvermoeden voor laagbetaalde zzp’ers. De Belastingdienst gaat na 2025 strenger controleren.

Minimumtarief en rechtsvermoeden

Vanaf juli 2026 geldt een rechtsvermoeden van werknemerschap voor zzp’ers die minder dan €36 per uur verdienen. Dat tarief stijgt elk jaar mee met het minimumloon.

Ongeveer 15% van de zzp’ers zit onder deze grens. Zij kunnen straks makkelijker claimen dat ze eigenlijk werknemer zijn.

De bewijslast verschuift naar de opdrachtgever. Als een zzp’er het rechtsvermoeden inroept, moet de werkgever bewijzen dat het toch om zelfstandigheid gaat.

Gevolgen voor betrokken partijen:

• Zzp’ers krijgen werknemersbescherming.
• Opdrachtgevers moeten premies en belastingen betalen.
• Uitvoeringsorganisaties kunnen het rechtsvermoeden niet gebruiken.

Het rechtsvermoeden geldt meteen vanaf de invoering. Er is geen overgangsrecht.

Verwachtingen voor handhaving na 2025

De Belastingdienst heeft aangekondigd harder te gaan handhaven op zzp-constructies. Dat gebeurt naast de nieuwe wetgeving die in 2026 ingaat.

Controleactiviteiten worden uitgebreid:

• Meer steekproeven bij opdrachtgevers.
• Actieve opsporing van schijnzelfstandigheid.
• Samenwerking met andere inspectiediensten.

Nederland telt in 2024 zo’n 1,3 miljoen zzp’ers. Het ministerie denkt dat 200.000 mensen met schijnzelfstandigheid te maken hebben.

De focus ligt op sectoren waar schijnzelfstandigheid vaak voorkomt. Bedrijven moeten zich voorbereiden op strengere controles en meer documentatie van arbeidsrelaties.

Alternatieven voor zzp-constructies

Bedrijven zoeken naar andere manieren om flexibel personeel in te zetten. Payrollconstructies winnen aan populariteit als alternatief voor zzp’ers.

Mogelijke alternatieven zijn:

• Uitzendcontracten via bureaus

• Tijdelijke arbeidsovereenkomsten

• Oproepcontracten met minimale uren

• Detacheringsconstructies

Werkgevers kiezen soms voor hybride modellen. Ze combineren vaste medewerkers met externe specialisten voor projecten.

De kosten van deze alternatieven liggen vaak hoger dan bij zzp’ers. Werkgevers betalen nu eenmaal sociale premies en werkgeverslasten.

Veelgestelde vragen

Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Dat heeft gevolgen voor zzp’ers én opdrachtgevers die eerder onder het handhavingsmoratorium vielen.

Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in het handhavingskader voor zzp’ers?

Het handhavingsmoratorium stopt per 1 januari 2025, na bijna tien jaar. De Belastingdienst controleert dus weer actief op schijnzelfstandigheid bij zzp-constructies.

Opdrachtgevers kunnen boetes en naheffingen krijgen als ze zzp’ers inhuren voor werk dat volgens de regels niet zelfstandig is. Er is een overgangsperiode van een jaar zonder vergrijpboetes.

Die overgang geldt alleen als bedrijven kunnen aantonen dat ze stappen zetten tegen schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst mag naheffingen tot vijf jaar terug opleggen.

Hoe gaat de Belastingdienst om met schijnzelfstandigheid onder de nieuwe regels?

De Belastingdienst kijkt tijdens reguliere controles of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Bij overtredingen krijgen opdrachtgevers naheffingen.

Het draait vooral om de praktijk. Dus: hoe voeren mensen het werk uit, niet wat er in het contract staat.

De Belastingdienst keurt geen modelovereenkomsten meer goed. Bestaande modelovereenkomsten blijven geldig tot hun einddatum.

Welke criteria hanteert de Belastingdienst nu om te bepalen of er sprake is van een dienstbetrekking?

De Belastingdienst kijkt vooral naar de feitelijke arbeidsrelatie, niet alleen naar het contract. Hoe het werk in de praktijk loopt, telt.

Belangrijke factoren zijn gezagsverhouding, financieel risico en mate van zelfstandigheid. Deze criteria komen uit de bestaande wetgeving.

De beoordeling gebeurt per situatie. Er is geen standaard checklist die altijd uitsluitsel geeft.

Wat zijn de gevolgen voor zzp’ers die onterecht als zelfstandigen worden beschouwd?

Zzp’ers zelf krijgen meestal geen boetes of naheffingen. De Belastingdienst richt zich vooral op de opdrachtgevers.

Toch kunnen zzp’ers opdrachten kwijtraken als opdrachtgevers risico’s willen vermijden. Dat kan voor sommige groepen zelfstandigen best lastig zijn.

Zzp’ers die als schijnzelfstandigen worden gezien, kunnen rechten krijgen zoals vakantiegeld of ontslagbescherming. Maar daarvoor moeten ze wel naar de rechter stappen.

Hoe kunnen opdrachtgevers zich voorbereiden op de strengere regels omtrent zzp-contracten?

Opdrachtgevers moeten hun zzp-constructies kritisch onder de loep nemen. Ze moeten checken of de werkrelaties voldoen aan de eisen voor zelfstandig ondernemerschap.

Tijdens de overgangsperiode kunnen bedrijven laten zien dat ze stappen nemen tegen schijnzelfstandigheid. Daarmee voorkomen ze vergrijpboetes in het eerste jaar.

De Belastingdienst organiseert informatiesessies en webinars om bedrijven te helpen. Ook zijn er gesprekken met brancheorganisaties en koepels.

Welke stappen moet ik nemen als zzp’er om te voldoen aan het nieuwe handhavingskader?

Als zzp’er moet je echt als zelfstandige ondernemer aan de slag gaan. Je neemt dus zelf de verantwoordelijkheid voor je bedrijfsvoering en het resultaat dat je behaalt.

Het helpt om meerdere opdrachtgevers te hebben. Gebruik bij voorkeur je eigen materialen.

Durf ook wat financiële risico’s te nemen, want dat hoort gewoon bij ondernemerschap.

De Belastingdienst biedt regelmatig voorlichtingsactiviteiten aan waar je veel uit kunt halen. Misschien is het ook slim om eens met je brancheorganisatie te praten voor specifieke info—vaak weten zij precies wat er speelt.