Gepubliceerd op 8 maart 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
De aanpak van ondermijning kan ook burgers en ondernemers raken die zelf niets verkeerds deden: de burgemeester kan een pand sluiten als er drugs worden gevonden (artikel 13b Opiumwet), en gemeenten kunnen vergunningen weigeren na een Bibob-toets. Tegen zo’n besluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken, en de rechter toetst of de maatregel evenredig is; het ontbreken van eigen betrokkenheid weegt daarbij mee.
Ondermijning is de vermenging van onder- en bovenwereld: criminelen gebruiken legale bedrijven, panden en diensten voor illegale doelen. De overheid treedt daartegen op via het strafrecht, het bestuursrecht en het delen van gegevens. Hieronder leest u wat dat voor u betekent als verhuurder, ondernemer of bewoner.
Inhoudsopgave
Wanneer bent u strafbaar bij samenwerking met criminelen?
Deelneming aan een criminele organisatie is strafbaar volgens artikel 140 Wetboek van Strafrecht, los van de afzonderlijke misdrijven. Vereist is wel dat u in het algemeen wist dat de organisatie het plegen van misdrijven tot doel heeft.
Een boekhouder, chauffeur of verhuurder van een loods die een organisatie ondersteunt en dat oogmerk kent, kan dus deelnemer zijn. Wie te goeder trouw zaken doet met een klant die later crimineel blijkt, is dat niet. Wel kan een ondernemer bij een opsporingsonderzoek als getuige of als derde in beeld komen, bijvoorbeeld bij een vordering tot het verstrekken van gegevens.
Ook verwant is witwassen (artikel 420bis Sr): wie een voorwerp verwerft of gebruikt terwijl hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het uit misdrijf afkomstig is, kan schuldwitwassen plegen (artikel 420quater Sr).
Wanneer mag de burgemeester een pand sluiten?
Als in een woning of bedrijfspand drugs worden gevonden die voor verkoop of aflevering zijn bestemd, of als daar voorbereidingshandelingen voor drugshandel plaatsvinden (artikel 13b lid 1 Opiumwet). Een strafrechtelijke veroordeling is niet nodig: het is een bestuurlijke maatregel.
De sluiting treft iedereen die het pand gebruikt, ook een eigenaar of verhuurder die van niets wist. Naast artikel 13b Opiumwet kan de burgemeester een woning sluiten bij ernstige verstoring van de openbare orde (artikel 174a Gemeentewet).
Hoe toetst de rechter een sluiting?
De burgemeester mag sluiten, maar hoeft niet. De rechter toetst of de sluiting geschikt, noodzakelijk en evenwichtig is.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 28 augustus 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:2912) dat persoonlijke verwijtbaarheid geen voorwaarde is voor sluiting. Het ontbreken van betrokkenheid weegt wel mee bij de evenredigheid. In die zaak wist de huurster niets van de drugs van haar ex-partner en was zij door de ernstige allergie van haar dochter aan de woning gebonden; de sluiting werd vernietigd.
Het omgekeerde komt ook voor. Op 28 januari 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:475) hield de Afdeling een sluiting van drie maanden in stand: er waren drugs, wapens en meldingen, een waarschuwing volstond niet, en de huurder is verantwoordelijk voor wat in de woning gebeurt. Ook het risico dat de verhuurder de huur zou ontbinden, woog niet zwaar genoeg.
Hoe komt u op tegen een sluitingsbesluit?
Maak binnen zes weken bezwaar bij de burgemeester (artikel 6:7 Awb) en vraag tegelijk een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter (artikel 8:81 Awb). Bezwaar schort de sluiting niet op; alleen de voorzieningenrechter kan het besluit schorsen.
Leg in het bezwaar uw persoonlijke omstandigheden, uw onwetendheid en uw toezicht vast, met stukken. Na de beslissing op bezwaar kunt u beroep instellen bij de rechtbank (artikel 8:1 Awb) en daarna hoger beroep bij de Raad van State.
Wat is een Bibob-toets en wanneer krijgt u ermee te maken?
Met de Wet Bibob kan een bestuursorgaan een vergunning, subsidie of vastgoedtransactie weigeren of intrekken als er ernstig gevaar is dat die wordt gebruikt om criminele winsten te benutten of strafbare feiten te plegen. Het gaat dus niet om een veroordeling, maar om een risico.
U krijgt een Bibob-vragenformulier bijvoorbeeld bij een horeca- of exploitatievergunning, een omgevingsvergunning of de koop of huur van vastgoed van de gemeente. U moet dan uw financiering, zakelijke relaties en zeggenschap volledig opgeven. Onvolledige antwoorden kunnen op zichzelf al tot weigering leiden. Bij de overname van een horecazaak is dat een vast aandachtspunt; zie ons artikel over het Bibob-onderzoek.
Is het voornemen tot weigering gebaseerd op een advies van het Landelijk Bureau Bibob, dan krijgt u in de regel gelegenheid uw zienswijze te geven. Gebruik die kans: fouten in de feiten of verouderde informatie kunt u in die fase het makkelijkst rechtzetten.
Wat betekent een sluiting voor de huurovereenkomst?
De verhuurder mag de huurovereenkomst buitengerechtelijk ontbinden als het gehuurde op grond van artikel 13b Opiumwet is gesloten (artikel 7:231 lid 2 BW). Een tekortkoming van de huurder hoeft hij daarvoor niet aan te tonen.
Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bevestigde dat op 14 februari 2023 (ECLI:NL:GHARL:2023:1291): de enkele sluiting was voldoende. Bezwaren tegen de sluiting zelf horen volgens het hof in de bestuursrechtelijke procedure. De ontbinding werkt niet terug, maar geldt vanaf de verklaring van de verhuurder. Een beroep op misbruik van bevoegdheid of de redelijkheid en billijkheid blijft voor de huurder mogelijk, maar slaagde in die zaak niet.
Lijdt u als verhuurder schade, zoals huurderving of herstelkosten, dan kunt u die op de huurder verhalen. Een huurder moet zich als goed huurder gedragen (artikel 7:213 BW), en drugshandel in het gehuurde is een tekortkoming die tot schadevergoeding verplicht (artikel 6:74 BW).
Welke regels gelden voor het delen van uw gegevens?
Gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst en andere diensten mogen gegevens alleen delen met een wettelijke grondslag, en alleen als dat noodzakelijk en evenredig is. De kaders zijn de AVG, de Uitvoeringswet AVG, de Wet politiegegevens en de Wet Bibob.
Politiegegevens mogen alleen onder voorwaarden aan anderen worden verstrekt, bijvoorbeeld voor een zwaarwegend algemeen belang (artikel 19 Wpg) of binnen een samenwerkingsverband dat daarvoor is aangewezen (artikel 20 Wpg). U kunt inzage vragen in de gegevens die een organisatie over u verwerkt (artikel 15 AVG; voor politiegegevens artikel 25 Wpg) en om correctie of verwijdering verzoeken. Krijgt u geen gehoor, dan kunt u een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens of naar de rechter stappen.
Waar let u als verhuurder op?
- Controleer identiteit en inkomen van de huurder en leg de screening vast; sinds 1 juli 2023 mag u volgens de Wet goed verhuurderschap daarbij niet discrimineren.
- Neem in de huurovereenkomst een verbod op drugs en een inspectierecht op, en voer inspecties in redelijkheid uit.
- Reageer schriftelijk op klachten van buren en stuur bij concrete signalen een sommatie.
- Ontvangt u een sluitingsbesluit, maak dan binnen zes weken bezwaar en beoordeel of ontbinding op grond van artikel 7:231 lid 2 BW verstandig is.
Waar let u als bewoner of ondernemer op?
- Verzamel bewijs dat u niet betrokken was en van de drugs niet wist.
- Leg persoonlijke omstandigheden vast, zoals kinderen, ziekte of gebondenheid aan de woning.
- Vul een Bibob-vragenformulier volledig in en bewaar onderbouwing van uw financiering.
- Vraag inzage in de gegevens die over u zijn gedeeld als een besluit daarop steunt.
Wat kunnen wij voor u doen bij ondermijningsmaatregelen?
- Een sluitingsbesluit of Bibob-weigering beoordelen op bevoegdheid en evenredigheid.
- Bezwaar en een verzoek om voorlopige voorziening opstellen en de termijnen bewaken.
- Een zienswijze in een Bibob-procedure voorbereiden.
- Verhuurders adviseren over ontbinding en verhaal van schade op de huurder.
- U bijstaan als u als verdachte of getuige wordt gehoord; meer leest u op onze pagina strafrecht advocaat.
Samengevat
- Deelneming aan een criminele organisatie (artikel 140 Sr) vereist wetenschap van het criminele doel.
- De burgemeester kan een pand sluiten bij drugshandel (artikel 13b Opiumwet), ook zonder verwijtbaarheid; die weegt wel mee bij de evenredigheid.
- Bezwaar binnen zes weken; schorsing alleen via een voorlopige voorziening.
- Na een sluiting mag de verhuurder de huur buitengerechtelijk ontbinden (artikel 7:231 lid 2 BW).
- Gegevens mogen alleen met een wettelijke grondslag worden gedeeld; u heeft recht op inzage.
Veelgestelde vragen
Kan mijn pand worden gesloten als ik niets wist?
Ja, verwijtbaarheid is geen voorwaarde. Uw onwetendheid en toezicht wegen wel mee bij de vraag of de sluiting evenredig is.
Schort bezwaar de sluiting op?
Nee. Wilt u dat de sluiting niet doorgaat zolang het bezwaar loopt, dan moet u een voorlopige voorziening vragen bij de voorzieningenrechter (artikel 8:81 Awb).
Moet de verhuurder wachten tot de sluiting onherroepelijk is?
De wet stelt die eis niet uitdrukkelijk; artikel 7:231 lid 2 BW knoopt aan bij de sluiting. Wordt het sluitingsbesluit later vernietigd, dan kan de ontbinding wel ter discussie komen; laat dat risico vooraf beoordelen.
Kan ik zien welke gegevens over mij zijn gedeeld?
U kunt een inzageverzoek doen op grond van artikel 15 AVG of, voor politiegegevens, artikel 25 Wpg. Inzage kan worden beperkt als dat nodig is voor een lopend onderzoek.
