Gepubliceerd op 8 maart 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
De aanpak van ondermijning kan ook burgers en ondernemers raken die zelf niets verkeerds deden: de burgemeester kan een pand sluiten als er drugs worden gevonden (artikel 13b Opiumwet), en gemeenten kunnen vergunningen weigeren na een Bibob-toets. Tegen zo’n besluit maakt u binnen zes weken bezwaar, en de rechter toetst of de maatregel evenredig is; het ontbreken van eigen betrokkenheid weegt daarbij mee.
Ondermijning is de vermenging van onder- en bovenwereld: criminelen gebruiken legale bedrijven, panden en diensten voor illegale doelen. De overheid treedt daartegen op via het strafrecht, het bestuursrecht en het delen van gegevens. Hieronder leest u wat dat betekent voor u als verhuurder, ondernemer of bewoner.
Inhoudsopgave
Welke maatregelen kunnen u raken?
| Maatregel | Wie beslist | Grondslag | Eigen schuld nodig? |
|---|---|---|---|
| Sluiting pand na drugsvondst | Burgemeester | art. 13b Opiumwet | Nee, maar weegt mee bij evenredigheid |
| Sluiting woning bij ernstige verstoring openbare orde | Burgemeester | art. 174a Gemeentewet | Nee |
| Weigeren of intrekken vergunning | Bestuursorgaan | Wet Bibob | Nee, het gaat om ernstig gevaar |
| Buitengerechtelijke ontbinding huur na sluiting | Verhuurder | art. 7:231 lid 2 BW | Nee |
| Strafvervolging deelneming criminele organisatie | Openbaar Ministerie en strafrechter | art. 140 Sr | Ja, wetenschap van het criminele doel |
Wanneer bent u strafbaar bij samenwerking met criminelen?
Deelneming aan een criminele organisatie is strafbaar volgens artikel 140 Wetboek van Strafrecht, los van de afzonderlijke misdrijven. Vereist is wel dat u in het algemeen wist dat de organisatie het plegen van misdrijven tot doel heeft.
Een boekhouder, chauffeur of verhuurder van een loods die een organisatie ondersteunt en dat oogmerk kent, kan dus deelnemer zijn. Wie te goeder trouw zaken doet met een klant die later crimineel blijkt, is dat niet. Wel kan een ondernemer bij een opsporingsonderzoek als getuige of als derde in beeld komen, bijvoorbeeld bij een vordering tot het verstrekken van gegevens (artikel 126nd Sv).
Verwant is witwassen (artikelen 420bis tot en met 420quater Sr). Wie een voorwerp verwerft of gebruikt terwijl hij redelijkerwijs moet vermoeden dat het uit misdrijf afkomstig is, kan schuldwitwassen plegen (artikel 420quater Sr).
Wanneer mag de burgemeester een pand sluiten?
Dat mag als in een woning of bedrijfspand drugs worden verkocht, afgeleverd of verstrekt, of daarvoor aanwezig zijn, of als daar voorwerpen voor drugsproductie worden aangetroffen (artikel 13b lid 1 Opiumwet). Een strafrechtelijke veroordeling is niet nodig: het is een bestuurlijke maatregel.
De sluiting treft iedereen die het pand gebruikt, ook een eigenaar of verhuurder die van niets wist. Naast artikel 13b Opiumwet kan de burgemeester een woning sluiten bij ernstige verstoring van de openbare orde (artikel 174a Gemeentewet).
Hoe toetst de rechter een sluiting?
De burgemeester mag sluiten, maar hoeft niet. De rechter toetst of de sluiting geschikt, noodzakelijk en evenwichtig is, en of er bijzondere omstandigheden zijn om van het beleid af te wijken (artikel 4:84 Awb).
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 28 augustus 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:2912) dat persoonlijke verwijtbaarheid geen voorwaarde is voor sluiting. Het ontbreken ervan weegt wel mee bij de evenredigheid. In die zaak in Maastricht wist de huurster niets van de drugs van haar ex-partner, en was zij door de ernstige allergie van haar dochter aan de woning gebonden. Dat waren bijzondere omstandigheden; de sluiting bleef herroepen.
Het omgekeerde komt ook voor. Op 28 januari 2026 (ECLI:NL:RVS:2026:475) hield de Afdeling een sluiting van drie maanden in stand. Er lagen een grote hoeveelheid drugs en twee verboden wapens in de woning, en er waren meldingen. Een waarschuwing of dwangsom volstond volgens de Afdeling niet, en de huurder is verantwoordelijk voor wat in de woning gebeurt. De burgemeester had het risico dat de verhuurder de huur zou ontbinden voldoende meegewogen.
Hoe komt u op tegen een sluitingsbesluit?
Maak binnen zes weken bezwaar bij de burgemeester (artikel 6:7 Awb) en vraag tegelijk een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter (artikel 8:81 Awb). Bezwaar schort de sluiting niet op; alleen de voorzieningenrechter kan het besluit schorsen.
Leg in het bezwaar uw persoonlijke omstandigheden, uw onwetendheid en uw toezicht vast, met stukken. Na de beslissing op bezwaar kunt u beroep instellen bij de rechtbank (artikel 8:1 Awb) en daarna hoger beroep bij de Raad van State.
Wat is een Bibob-toets en wanneer krijgt u ermee te maken?
Met de Wet Bibob kan een bestuursorgaan een vergunning, subsidie of vastgoedtransactie weigeren of intrekken als er ernstig gevaar is dat die wordt gebruikt om criminele winsten te benutten of strafbare feiten te plegen. Het gaat dus niet om een veroordeling, maar om een risico.
U krijgt een Bibob-vragenformulier bijvoorbeeld bij een horeca- of exploitatievergunning, een omgevingsvergunning of de koop of huur van vastgoed van de gemeente. U moet dan uw financiering, zakelijke relaties en zeggenschap volledig opgeven. Onvolledige antwoorden kunnen op zichzelf al tot weigering leiden. Bij de overname van een horecazaak is dat een vast aandachtspunt; zie ons artikel over het Bibob-onderzoek.
Is het voornemen tot weigering gebaseerd op een advies van het Landelijk Bureau Bibob, dan krijgt u in de regel gelegenheid uw zienswijze te geven (artikel 4:8 Awb). Gebruik die kans: fouten in de feiten of verouderde informatie kunt u in die fase het makkelijkst rechtzetten.
Wat betekent een sluiting voor de huurovereenkomst?
De verhuurder mag de huurovereenkomst buitengerechtelijk ontbinden als het gehuurde op grond van artikel 13b Opiumwet is gesloten (artikel 7:231 lid 2 BW). Een tekortkoming van de huurder hoeft hij daarvoor niet aan te tonen.
Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bevestigde dat op 14 februari 2023 (ECLI:NL:GHARL:2023:1291): de enkele sluiting was voldoende. Bezwaren tegen de sluiting zelf hoorden volgens het hof in de bestuursrechtelijke procedure. De ontbinding werkt niet terug (artikel 6:269 BW); de datum die de verhuurder in zijn brief noemde, verschoof daarom naar de dag waarop de huurder de brief had ontvangen. Een beroep op misbruik van bevoegdheid of de redelijkheid en billijkheid slaagde in die zaak niet.
Lijdt u als verhuurder schade, zoals huurderving of herstelkosten, dan kunt u die op de huurder verhalen. Een huurder moet zich als goed huurder gedragen (artikel 7:213 BW), en drugshandel in het gehuurde is een tekortkoming die tot schadevergoeding verplicht (artikel 6:74 BW).
Welke regels gelden voor het delen van uw gegevens?
Gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst en andere diensten mogen gegevens alleen delen met een wettelijke grondslag, en alleen als dat noodzakelijk en evenredig is. De kaders zijn de AVG, de Uitvoeringswet AVG, de Wet politiegegevens en de Wet Bibob.
Politiegegevens mogen alleen onder voorwaarden aan anderen worden verstrekt, bijvoorbeeld voor een zwaarwegend algemeen belang (artikel 19 Wpg) of binnen een samenwerkingsverband dat daarvoor is aangewezen (artikel 20 Wpg). U kunt inzage vragen in de gegevens die een organisatie over u verwerkt (artikel 15 AVG; voor politiegegevens artikel 25 Wpg) en om correctie of verwijdering verzoeken. Krijgt u geen gehoor, dan kunt u een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens of naar de rechter stappen. Inzage kan worden beperkt als dat nodig is voor een lopend onderzoek.
Hoe beperkt u als verhuurder het risico op een sluiting?
- Controleer identiteit en inkomen van de huurder en leg de screening vast; sinds 1 juli 2023 mag u volgens de Wet goed verhuurderschap daarbij niet discrimineren.
- Neem in de huurovereenkomst een verbod op drugs en een inspectierecht op, en voer inspecties in redelijkheid uit.
- Reageer schriftelijk op klachten van buren en stuur bij concrete signalen een sommatie.
- Ontvangt u een sluitingsbesluit, maak dan binnen zes weken bezwaar en beoordeel of ontbinding op grond van artikel 7:231 lid 2 BW verstandig is.
Wat legt u als bewoner of ondernemer vast?
- Bewijs dat u niet betrokken was en van de drugs niet wist.
- Persoonlijke omstandigheden, zoals kinderen, ziekte of gebondenheid aan de woning; die wogen in de zaak van 2019 zwaar.
- Een volledig ingevuld Bibob-vragenformulier, met onderbouwing van uw financiering.
- Een inzageverzoek als een besluit steunt op gegevens die over u zijn gedeeld.
Onze rol bij sluiting, Bibob en ontbinding
- Een sluitingsbesluit of Bibob-weigering beoordelen op bevoegdheid en evenredigheid.
- Bezwaar en een verzoek om voorlopige voorziening opstellen en de termijnen bewaken.
- Een zienswijze in een Bibob-procedure voorbereiden.
- Verhuurders adviseren over ontbinding en verhaal van schade op de huurder.
- U bijstaan als u als verdachte of getuige wordt gehoord; meer leest u op onze pagina strafrecht advocaat.
Veelgestelde vragen
Moet de verhuurder wachten tot de sluiting onherroepelijk is?
De wet stelt die eis niet uitdrukkelijk; artikel 7:231 lid 2 BW knoopt aan bij de sluiting. Wordt het sluitingsbesluit later vernietigd, dan kan de ontbinding wel ter discussie komen. Laat dat risico vooraf beoordelen.
Is een handelshoeveelheid drugs altijd genoeg voor sluiting?
Nee. In de uitspraak van 28 augustus 2019 overwoog de Raad van State dat een handelshoeveelheid harddrugs op zichzelf niet genoeg is om een sluiting te rechtvaardigen. De burgemeester moet de omstandigheden van het geval meewegen.
