Verdenking van witwassen: wat betekent het en wat doet u direct?

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Wie verdacht wordt van witwassen, wordt ervan verdacht dat hij geld of goederen heeft verworven, voorhanden gehad, overgedragen of verhuld terwijl hij wist of had moeten vermoeden dat die uit een misdrijf afkomstig zijn (artikelen 420bis tot en met 420quater.1 van het Wetboek van Strafrecht). Het Openbaar Ministerie hoeft niet te bewijzen uit welk concreet misdrijf het geld komt, maar zwijgen is geen schuldbekentenis: u heeft zwijgrecht en recht op een advocaat vóór het verhoor.

Hieronder leest u welke vormen van witwassen er zijn, hoe een verdenking ontstaat, hoe de rechter het bewijs toetst en wat u direct doet als u verdacht wordt.

Wat is witwassen volgens de wet?

Witwassen is het verbergen of verhullen van de herkomst van een voorwerp, of het verwerven, voorhanden hebben, overdragen of gebruiken ervan, terwijl het uit enig misdrijf afkomstig is. Een voorwerp is volgens artikel 420bis lid 2 Sr elke zaak en elk vermogensrecht, dus naast contant geld ook een banktegoed, auto, woning of cryptovaluta.

Elk misdrijf dat iets oplevert, kan het zogenoemde gronddelict zijn: drugshandel, oplichting, fraude of belastingfraude. Het voorwerp hoeft niet volledig uit misdrijf afkomstig te zijn. Ook een auto die deels met crimineel geld is betaald, kan een witwasvoorwerp zijn.

De vijf vormen van witwassen en hun strafmaximum

Het Wetboek van Strafrecht kent vijf vormen, die verschillen in de mate van schuld en in het soort handeling. Hoe zwaarder de vorm, hoe hoger het strafmaximum.

Opbrengst van een eigen misdrijf: wanneer is het gewoon witwassen?

De twee eenvoudige vormen bestaan sinds 1 januari 2017. In een overzichtsarrest van 13 december 2016 (ECLI:NL:HR:2016:2842) legde de Hoge Raad uit hoe die zich verhouden tot gewoon witwassen. Wie de opbrengst van een eigen misdrijf alleen verwerft of voorhanden heeft, pleegt pas gewoon witwassen als zijn handelen (kennelijk) gericht was op het verbergen of verhullen van de criminele herkomst. Lukt dat bewijs niet, dan blijft eenvoudig witwassen over, met een veel lager strafmaximum.

Hoe ontstaat een verdenking van witwassen?

Een verdenking begint meestal bij geld of bezit dat niet past bij het bekende legale inkomen. Vaak volgt die uit een melding van een bank, notaris, makelaar of handelaar bij de Financial Intelligence Unit (FIU-Nederland). Instellingen die onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) vallen, moeten ongebruikelijke transacties melden (artikel 16 Wwft). De FIU onderzoekt die meldingen en kan een transactie verdacht verklaren en doorgeven aan politie, FIOD of Openbaar Ministerie.

Signalen die vaak tot onderzoek leiden zijn:

• grote bedragen contant geld zonder duidelijke herkomst;
• contante stortingen of geldstromen via meerdere rekeningen of personen zonder zakelijke reden;
• aankopen van auto’s, horloges of vastgoed die niet passen bij het aangegeven inkomen;
• wisselen van cryptovaluta naar euro’s zonder dat de herkomst van de crypto vast te stellen is;
• het beschikbaar stellen van uw bankrekening aan een ander (een zogenoemde geldezel).

Een melding betekent nog niet dat u verdachte bent. Het verschil tussen een ongebruikelijke en een verdachte transactie leest u in ons artikel over ongebruikelijke transacties.

Hoe toetst de rechter het bewijs van witwassen?

Justitie bewijst witwassen vaak zonder een concreet gronddelict. De Hoge Raad hanteert daarvoor een vaste toetsingsmaatstaf, die hij onder meer herhaalde in een arrest van 2 februari 2021 (ECLI:NL:HR:2021:156):

1. Het OM wijst feiten en omstandigheden aan die een vermoeden van witwassen rechtvaardigen, zoals grote contante stortingen zonder bekende legale inkomsten.
2. Dan mag van de verdachte een verklaring worden verlangd die concreet is, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk. De verdachte hoeft niet te bewijzen dat het geld legaal is.
3. Geeft de verdachte zo’n verklaring, dan moet het OM die onderzoeken.
4. Uit de resultaten moet blijken dat een legale herkomst redelijkerwijs is uitgesloten en dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig is.

In die zaak ging het om ruim € 212.000 aan contante stortingen tussen 2007 en 2010, terwijl in het bedrijfspand van de verdachte hennepplantages waren gevonden. De verdachte verklaarde dat het geld onder meer uit huur, een lening en een erfenis kwam, maar legde de onderbouwende stukken niet over. Het hof vond dat geen verifieerbare verklaring. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak: het ontbreken van stukken deed niet af aan de verklaring zelf, en het OM had die nader kunnen onderzoeken.

Zwijgen is uw recht en mag niet als bewijs van schuld gelden. Wel mag de rechter meewegen dat een verklaring uitblijft, als het vermoeden uit stap 1 sterk is. Daarom is het moment waarop u wel of niet verklaart een keuze die u samen met uw advocaat maakt.

Wat doet u in de eerste dagen na een witwasverdenking?

Leg geen verklaring af voordat u met een advocaat heeft gesproken. Als verdachte heeft u zwijgrecht (artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering) en recht op overleg met een advocaat vóór het eerste verhoor (artikel 28c Sv). Meer over het moment van spreken en zwijgen leest u in ons artikel over het zwijgrecht.

• Beroep u bij een uitnodiging of aanhouding eerst op uw zwijgrecht en vraag om uw advocaat.
• Geef geen haastige of onvolledige uitleg over de herkomst: een verklaring die later niet klopt, weegt zwaar tegen u.
• Verzamel stukken die de legale herkomst kunnen aantonen: loonstroken, belastingaangiften, koop- en schenkingsakten, leningsovereenkomsten, bankafschriften en erfenisstukken. Ze maken uw verklaring controleerbaar.
• Vernietig of verplaats niets: dat kan zelf als verhullen worden uitgelegd.
• Noteer welke voorwerpen in beslag zijn genomen en bewaar het bewijs van inbeslagneming.

Welke rol spelen FIOD en Belastingdienst?

De FIOD is de opsporingsdienst van de Belastingdienst en doet onderzoek naar financiële en fiscale fraude, waaronder witwassen. Zij werkt onder gezag van het Openbaar Ministerie; ook de politie doet witwasonderzoek.

In een onderzoek kunnen opsporingsdiensten beslag leggen op geld, rekeningen, auto’s en vastgoed (artikelen 94 en 94a Sv). Tegen dat beslag kunt u een klaagschrift indienen bij de rechtbank (artikel 552a Sv); de rechtbank toetst dan of het beslag mag voortduren. Meer achtergrond leest u op onze pagina over witwassen in Nederland. Loopt er tegelijk een fiscale procedure, dan laten wij het belastingdeel over aan een fiscalist.

Wat komt er naast de straf?

Bij de straf kijkt de rechter, binnen de maxima uit de tabel hierboven, naar het bedrag, de duur, de rol van de verdachte en eventuele eerdere veroordelingen. Daarnaast kan hij het voorwerp verbeurd verklaren (artikel 33a Sr) en in een aparte ontnemingsprocedure het wederrechtelijk verkregen voordeel ontnemen (artikel 36e Sr).

Een veroordeling komt in de justitiële documentatie; wat dat betekent, leest u in ons artikel over het strafblad. Dat kan een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) in de weg staan.

Hoe voorkomt u als ondernemer een witwasverdenking?

Leg de herkomst van geld en goederen vast en wees terughoudend met grote contante betalingen. Valt uw onderneming onder de Wwft, dan moet u cliëntenonderzoek doen en ongebruikelijke transacties bij de FIU melden (artikel 16 Wwft).

Wie signalen bewust negeert, loopt het risico op een verdenking van schuldwitwassen of zelfs voorwaardelijk opzet. Een vastgelegd beleid met controles per transactie maakt achteraf aantoonbaar dat u zorgvuldig heeft gehandeld. Dat helpt ook bij stap 2 van de toetsingsmaatstaf: een verklaring met stukken is concreet en verifieerbaar.

Wat wij doen bij een verdenking van witwassen

• U bijstaan bij het politie- of FIOD-verhoor en met u beslissen of en wanneer u verklaart.
• Het dossier beoordelen: is het vermoeden van witwassen voldoende onderbouwd?
• Een verklaring over de herkomst voorbereiden, met stukken die het OM kan controleren.
• Een klaagschrift tegen beslag opstellen en u verdedigen bij de strafrechter en in een ontnemingsprocedure; meer daarover op onze pagina strafrecht advocaat.

In het kort

• Het OM hoeft het concrete gronddelict niet te bewijzen, maar moet eerst een gerechtvaardigd vermoeden van witwassen aantonen.
• Geeft u een concrete en enigszins verifieerbare verklaring, dan moet het OM die onderzoeken (HR 2 februari 2021).
• Alleen de opbrengst van een eigen misdrijf onder u houden is eenvoudig witwassen, tenzij u ook verhult (HR 13 december 2016).
• Verklaar niet zonder advocaat en bewaar alle stukken over de herkomst van uw vermogen.