Mediation is het oplossen van een conflict met hulp van een onafhankelijke derde die geen beslissing neemt. De uitkomst komt van partijen zelf en wordt vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst. Anders dan een rechterlijk vonnis is die uitkomst dus een afspraak, met alles wat daaruit volgt.
In dit artikel leest u wat de wettelijke hoofdregels zijn rondom mediation, welke uitzonderingen gelden en welke stappen u kunt nemen:
- hoe een mediation verloopt en wat de mediator wel en niet doet;
- waarop vrijwilligheid en vertrouwelijkheid berusten, en wat een mediationbeding daaraan verandert;
- welke status de uitkomst heeft en hoe u die afdwingbaar maakt;
- waarom een tussentijdse afspraak u vaak niet bindt;
- wat mediation doet met een lopende verjaringstermijn;
- wanneer mediation juist niet de aangewezen route is.
De hoofdregel: mediation is een overeenkomst, geen procedure
Nederland kent geen algemene wet die mediation regelt. Wat er geldt, volgt uit wat partijen met elkaar en met de mediator afspreken in de mediationovereenkomst.
Er is één uitzondering, en die is belangrijker dan zij lijkt. Voor grensoverschrijdende burgerlijke en handelsgeschillen binnen de Europese Unie bestaat wel een wettelijke regeling: de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG. Grensoverschrijdend betekent daarbij dat ten minste een van de partijen haar woonplaats in een andere lidstaat heeft. Die wet omschrijft wat onder mediation en mediator wordt verstaan, sluit onder meer fiscale en bestuursrechtelijke geschillen uit, en regelt twee dingen die nationaal niet zijn geregeld: een verschoningsrecht bij overeengekomen vertrouwelijkheid en de stuiting van de verjaring.
Buiten die regeling zijn vrijwilligheid en vertrouwelijkheid dus geen wettelijke waarborgen maar contractuele afspraken. En de titel mediator is niet beschermd: iedereen mag zich zo noemen.
Wie zekerheid wil over opleiding, toetsing en klachtrecht, kiest daarom een mediator die is ingeschreven in een register met kwaliteitseisen, zoals het MfN-register of het ADR Register. Bij een rechterlijke verwijzing wordt in de regel uit zo’n register geput.
Wat de mediator wel en niet doet
De mediator begeleidt het gesprek en bewaakt het proces. Hij oordeelt niet, adviseert geen van beide partijen en legt geen oplossing op. Hij is onpartijdig en meerzijdig betrokken: hij behartigt de belangen van beide partijen tegelijk.
Daarin verschilt hij van een advocaat, die de belangen van één partij behartigt. Dezelfde persoon kan niet in dezelfde zaak mediator en advocaat van één partij zijn. Wel kan de mediator aangeven welke onderwerpen aandacht verdienen en wijzen op de mogelijkheid van onafhankelijk juridisch, fiscaal of financieel advies. Het is gebruikelijk en verstandig dat elke partij zich daarnaast door een eigen advocaat laat adviseren, zeker over de vraag of het onderhandelingsresultaat redelijk is.
Van de mediator mag worden verwacht dat hij zich ervan vergewist dat partijen hun keuzemogelijkheden en de gevolgen daarvan werkelijk begrijpen, en niet alleen vaststelt dat zij formeel instemmen. Let daarnaast op een schijn van belangenverstrengeling, bijvoorbeeld wanneer de mediator eerder of gelijktijdig voor een van de partijen heeft gewerkt.
Vrijwillig, maar niet altijd vrijblijvend
Vrijwilligheid ziet op de deelname, niet op de uitkomst. Niemand kan worden gedwongen in te stemmen met een inhoudelijke oplossing. Dat is de kern en die staat niet ter discussie.
Daarnaast kan er wel een verplichting bestaan om mediation te beproeven. Een rechter kan partijen in iedere stand van de procedure uitnodigen dat te doen, en een mediationbeding in een contract kan partijen verplichten eerst mediation te proberen voordat zij naar de rechter of naar arbitrage stappen.
De Hoge Raad heeft uitgemaakt hoe zo’n beding werkt. De uitleg ervan verloopt langs de gewone maatstaf voor de uitleg van overeenkomsten: het gaat om wat partijen redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen mochten begrijpen. Blijkt dat er inderdaad een verplichting is, dan kan de rechter de behandeling aanhouden om partijen de kans te geven het beding na te leven. Hij hoeft dat niet te doen, bijvoorbeeld wanneer de zaak spoedeisend is of wanneer mediation zinloos is (HR 12 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1078).
Wat een mediationbeding dus niet doet: het ontneemt de rechter niet zijn bevoegdheid en het blokkeert uw toegang tot de rechter niet definitief. Ook op Europees niveau is dat het uitgangspunt: verplichte mediation kan aanvaardbaar zijn, mits zij geen bindende beslissing oplevert, geen wezenlijke vertraging veroorzaakt, het verjaringsrisico wordt ondervangen, de kosten beperkt blijven en voorlopige maatregelen beschikbaar zijn wanneer spoed dat vereist.
Vertrouwelijkheid: ruim, maar niet onbeperkt
Vertrouwelijkheid berust in nationale zaken op de geheimhoudingsafspraak in de mediationovereenkomst. Partijen spreken daarin af dat wat in de mediation is gezegd niet in een procedure wordt gebruikt. Houdt een partij zich daar niet aan, dan is dat wanprestatie en kan er een boetebeding op staan.
Dat is iets anders dan een wettelijk bewijsverbod. De rechter is niet zonder meer gehouden dergelijk bewijs buiten beschouwing te laten, en de mediator heeft in nationale zaken geen wettelijk verschoningsrecht: hij kan in beginsel als getuige worden gehoord. Alleen bij een grensoverschrijdend geschil binnen de Europese Unie geeft de implementatiewet de mediator en andere betrokkenen onder voorwaarden wel een verschoningsrecht.
De geheimhouding is bovendien niet grenzeloos. De mediationovereenkomst bepaalt welke informatie en documenten eronder vallen, en informatie die al buiten de mediation bestond wordt niet vertrouwelijk doordat zij tijdens de mediation wordt ingebracht. De rechtbank Amsterdam heeft dat uitdrukkelijk zo overwogen: al bestaande stukken worden niet ineens vertrouwelijk door ze in de mediation te brengen (ECLI:NL:RBAMS:2022:5871). Verder kunnen uitzonderingen gelden voor de openbare orde, voor de belangen van kinderen en voor de uitvoering van een bereikte overeenkomst.
Voor wie werkelijk op vertrouwelijkheid wil kunnen bouwen, is de tekst van de geheimhoudingsclausule dus belangrijker dan de aanname dat mediation nu eenmaal vertrouwelijk is.
Wat mediation doet met een lopende verjaringstermijn
Hier zit de valkuil waar een vordering aan kan sneuvelen, en het antwoord verschilt per type geschil.
Bij een grensoverschrijdend burgerlijk of handelsgeschil binnen de Europese Unie stuit de aanvang van de mediation de verjaring van rechtswege. Dat staat in artikel 6 lid 1 van de implementatiewet, en de gedachte daarachter is dat partijen niet van mediation moeten worden weerhouden door het risico dat hun vordering tijdens het traject verjaart. De rechter moet die grondslag zelfs ambtshalve toepassen wanneer de feiten daar aanleiding voor geven (HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:274).
Bij een zuiver nationaal geschil geldt die regel niet. Van eenzelfde stuitende werking kunt u dan niet uitgaan. Loopt er een verjarings- of vervaltermijn, stuit die dan apart voordat u aan de mediation begint, met een schriftelijke aanmaning of een mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht voorbehoudt.
De uitkomst: de vaststellingsovereenkomst
Komen partijen eruit, dan worden de afspraken vastgelegd in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW). Daarmee binden partijen zich, ook voor zover de afspraak afwijkt van hoe het recht zonder die afspraak zou hebben uitgepakt. Een vaststelling ter beëindiging van een vermogensrechtelijk geschil kan onder voorwaarden zelfs geldig zijn ondanks strijd met dwingend recht, behoudens strijd met de goede zeden of de openbare orde (artikel 7:902 BW).
Die overeenkomst levert nog geen executoriale titel op. Wil een partij bij niet-nakoming meteen kunnen executeren, dan zijn er drie routes. De afspraken kunnen in een notariële akte worden vastgelegd. Partijen kunnen de rechter vragen de overeenkomst in een vonnis of beschikking op te nemen. En treffen partijen in een lopende procedure ter zitting een schikking, dan wordt het proces-verbaal daarvan in executoriale vorm afgegeven (artikel 89 Rv).
Een vaststellingsovereenkomst kan onder omstandigheden worden aangetast, bijvoorbeeld bij bedrog of bij dwaling over gegevens die de wederpartij had moeten melden. De drempel daarvoor is hoog, juist omdat de overeenkomst bedoeld is om een geschil definitief te beëindigen.
Tussentijdse afspraken binden u vaak niet
Partijen menen tijdens een mediation regelmatig al deelafspraken te hebben gemaakt, bijvoorbeeld over een voorlopige regeling. Of zo’n afspraak bindt, hangt af van wat de mediationovereenkomst daarover bepaalt.
Veel mediationovereenkomsten stellen vormvereisten: schriftelijkheid, ondertekening en een uitdrukkelijke bepaling dat een deelafspraak ook na beëindiging van de mediation blijft gelden. De rechtbank Gelderland achtte mondelinge afspraken, WhatsApp-berichten en zelfs feitelijke uitvoering onvoldoende toen aan die vormvereisten niet was voldaan (Rechtbank Gelderland 18 juni 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:8559).
Ga dus na wat uw mediationovereenkomst eist voordat u ergens op vertrouwt of naar handelt.
Twee situaties met eigen regels
Bij scheiding
Bij een scheiding met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv). Daarin staan in ieder geval afspraken over de verdeling van de zorg, over de informatie-uitwisseling tussen de ouders en over de kosten van de kinderen. Mediation is een gebruikelijke weg om tot dat plan te komen, maar niet de enige.
De aandachtspunten zijn vooral de alimentatieberekening, de verdeling van de gemeenschap of de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, de eigen woning en het pensioen. Een mediator is niet altijd fiscalist; bij de woning en het pensioen is aanvullend advies vaak nodig.
Bij een arbeidsconflict
Bij ziekte die samenhangt met een arbeidsconflict adviseert de bedrijfsarts regelmatig een interventieperiode en mediation. Dat advies is geen wettelijke verplichting, maar het weigeren ervan kan gevolgen hebben. Van beide partijen wordt verwacht dat zij zich als goed werkgever en goed werknemer opstellen, en een weigering om aan een redelijk voorstel mee te werken kan in een latere procedure tegen de weigeraar werken.
Loopt de mediation uit op een beëindiging, let dan op de bedenktermijn van veertien dagen bij een beëindigingsovereenkomst en op de gevolgen voor de WW-uitkering. Meer daarover staat in ons artikel over het arbeidsconflict.
Wat het kost
De mediator werkt doorgaans op uurtarief. Partijen delen die kosten meestal, tenzij anders is afgesproken; bij een arbeidsconflict draagt de werkgever ze in de praktijk vaak alleen.
Wie op grond van inkomen en vermogen in aanmerking komt voor gefinancierde rechtsbijstand, kan een mediationtoevoeging aanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand. Daarvoor gelden eigen inkomens- en vermogensgrenzen en een eigen bijdrage. U moet een overeenkomst overleggen waarin beide partijen met mediation instemmen, en de mediator moet zijn ingeschreven volgens de Wet op de rechtsbijstand (artikel 33e Wrb). Voor mediators binnen dat stelsel gelden aanvullende eisen over informatie over vertrouwelijkheid, het gebruik van een mediationovereenkomst en transparante tijdsregistratie. Bij een rechterlijke verwijzing bestaat een aparte regeling voor de eerste uren.
Vergeleken met een procedure is mediation in de regel goedkoper en sneller, maar dat geldt alleen wanneer partijen er samen uit komen. Een mislukte mediation gevolgd door een procedure kost meer dan meteen procederen.
Wanneer mediation niet past
Mediation vraagt dat beide partijen een oplossing willen en dat er een zekere machtsbalans is. Ontbreekt dat, dan is een andere route beter:
- wanneer er een principiële rechtsvraag ligt waarop een uitspraak nodig is, bijvoorbeeld omdat die ook voor toekomstige gevallen geldt;
- wanneer er een spoedeisende maatregel nodig is, zoals een verbod of beslag, want mediation biedt geen voorlopige voorziening;
- bij huiselijk geweld, intimidatie of een sterke afhankelijkheidsrelatie, waar het vrije gesprek niet gevoerd kan worden;
- bij andere signalen van machtsongelijkheid: financiële of emotionele afhankelijkheid, beperkte taal- of gezondheidsvaardigheden, het ontbreken van informatie of van een eigen adviseur, onduidelijkheid over wie mag beslissen, of druk om snel te tekenen;
- wanneer een verjaringstermijn of vervaltermijn dreigt te verstrijken en die niet eerst is gestuit;
- wanneer een partij aantoonbaar geen belang heeft bij een oplossing en het gesprek gebruikt om tijd te winnen.
Stappenplan
- Bepaal eerst wat u wilt bereiken: een oplossing voor de toekomst of een oordeel over het verleden. Alleen bij het eerste is mediation de aangewezen weg.
- Kies een mediator uit een register met kwaliteitseisen en ga na of hij ervaring heeft met dit type geschil.
- Controleer of een verjarings- of vervaltermijn loopt en stuit die zo nodig voordat de mediation begint. Bij een nationaal geschil doet de start van de mediation dat niet voor u.
- Lees de mediationovereenkomst voordat u tekent, in het bijzonder de geheimhoudingsclausule, de kostenverdeling, de vormvereisten voor tussentijdse afspraken en de bepaling over beëindiging.
- Zet op papier wat voor u het minimaal aanvaardbare resultaat is, voordat het onderhandelen begint.
- Laat het onderhandelingsresultaat door een eigen adviseur beoordelen voordat u de vaststellingsovereenkomst tekent.
- Wilt u de afspraken direct kunnen afdwingen, laat ze dan in een notariële akte of in een rechterlijke uitspraak vastleggen.
Veelgemaakte fouten in de praktijk
Ervan uitgaan dat alles wat in de mediation is gezegd hoe dan ook buiten een latere procedure blijft. Dat hangt af van de geheimhoudingsclausule, en al bestaande stukken worden er niet vertrouwelijk van.
Een mediator kiezen zonder na te gaan of hij in een register is ingeschreven, terwijl de titel niet beschermd is.
De mediator vragen om advies over de vraag of het resultaat redelijk is. Dat is niet zijn rol en hij mag die niet innemen.
Aan mediation beginnen terwijl een verjaringstermijn loopt, zonder die eerst te stuiten. Alleen bij een grensoverschrijdend EU-geschil stuit de aanvang van de mediation van rechtswege.
Tussentijdse afspraken als bindend beschouwen zonder te controleren welke vormvereisten de mediationovereenkomst daarvoor stelt.
De vaststellingsovereenkomst tekenen zonder de fiscale gevolgen te hebben nagelopen, vooral bij een scheiding en bij een beëindiging van een dienstverband.
Denken dat de vaststellingsovereenkomst zonder meer kan worden geëxecuteerd. Daarvoor is een notariële akte of een rechterlijke titel nodig.
Veelgestelde vragen
Ben ik verplicht om aan mediation mee te doen?
Aan een inhoudelijke oplossing kan niemand u binden. Wel kan een rechter u naar mediation verwijzen, en een mediationbeding in een contract kan meebrengen dat u eerst mediation moet beproeven. De rechter kan de zaak dan aanhouden, maar uw toegang tot de rechter blijft gewaarborgd.
Is alles wat ik in de mediation zeg vertrouwelijk?
Dat berust op de geheimhoudingsafspraak in de mediationovereenkomst, niet op een wettelijk bewijsverbod. Informatie die al bestond voordat de mediation begon, wordt niet vertrouwelijk doordat zij daarin wordt ingebracht. Schending levert wanprestatie op, maar de rechter hoeft dergelijk bewijs niet te negeren.
Stopt de verjaring als ik ga mediaten?
Alleen bij een grensoverschrijdend burgerlijk of handelsgeschil binnen de Europese Unie: daar stuit de aanvang van de mediation de verjaring van rechtswege. Bij een nationaal geschil gebeurt dat niet, dus stuit u de termijn zelf voordat u begint.
Kan ik de afspraken afdwingen als de ander zich er niet aan houdt?
Bij niet-nakoming kunt u nakoming vorderen, maar niet meteen executeren. Wilt u dat wel, laat de afspraken dan in een notariële akte of in een rechterlijke uitspraak opnemen.
Wat gebeurt er als de mediation mislukt?
Dan staat de weg naar de rechter open. Wat er is besproken blijft binnen de grenzen van de geheimhoudingsafspraak. Houd er rekening mee dat de doorlooptijd van het geschil langer wordt.
Onze dienstverlening
Wij treden op als mediator en staan u ook bij als eigen adviseur naast een lopende mediation, bijvoorbeeld om het onderhandelingsresultaat en de fiscale gevolgen te beoordelen. Ook stellen wij de vaststellingsovereenkomst op en zorgen wij voor vastlegging in een vorm die u kunt afdwingen. Onze advocaten in Eindhoven en Amsterdam werken op het gebied van arbeidsrecht, personen- en familierecht en ondernemingsrecht. Neem gerust contact met ons op.
Deze informatie geeft algemene voorlichting over geldend recht en is geen advies over een individuele situatie. Wat in een mediation geldt over vertrouwelijkheid, tussentijdse afspraken, kosten en beëindiging, volgt vooral uit de mediationovereenkomst die u tekent. De tekst is inhoudelijk gecontroleerd op 17 augustus 2026 aan de hand van titel 7.15 van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG, de Wet op de rechtsbijstand en de hierna genoemde rechtspraak.
Geraadpleegde bronnen
Wetgeving: artikel 7:900 en 7:902 BW; artikel 89 en 815 Rv; artikel 1, 2, 5 en 6 Wet implementatie richtlijn nr. 2008/52/EG; artikel 33e Wet op de rechtsbijstand; Richtlijn 2008/52/EG.
Rechtspraak:
- HR 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:274 (stuiting van de verjaring bij grensoverschrijdende mediation)
- Rechtbank Amsterdam, ECLI:NL:RBAMS:2022:5871 (al bestaande stukken worden niet vertrouwelijk)
- HR 12 juli 2024, ECLI:NL:HR:2024:1078 (uitleg en gevolgen van een mediationbeding)
- Rechtbank Gelderland 18 juni 2025, ECLI:NL:RBGEL:2025:8559 (vormvereisten bij een tussentijdse afspraak)
