Samenwonen zonder contract: welke risico’s lopen u en uw partner?

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Wie samenwoont zonder contract, heeft wettelijk vrijwel niets met zijn partner geregeld: er is geen gemeenschap van goederen, geen erfrecht en geen partneralimentatie. Alleen voor gezamenlijke kinderen, een gezamenlijke koopwoning en een huurwoning geeft de wet u en uw partner enige bescherming.

Dat merkt u vooral bij een relatiebreuk of bij overlijden. Hieronder leest u welke risico’s u loopt, hoe de Hoge Raad over terugbetaling van investeringen oordeelt en hoe u met een samenlevingscontract en een testament de gaten dicht.

Wat regelt de wet als u samenwoont zonder contract?

De wet regelt voor ongehuwd samenwonenden geen eigen vermogensregime: ieder blijft eigenaar van zijn eigen spullen, inkomen en schulden. De regels voor gehuwden en geregistreerde partners in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek gelden voor u niet.

Sinds 1 januari 2018 trouwen mensen standaard in een beperkte gemeenschap van goederen. Die ontstaat alleen bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap, nooit door samenwonen, hoe lang u ook bij elkaar bent. Koopt u samen iets, dan bent u samen eigenaar. Dat heet mede-eigendom (artikel 3:166 BW). Ieder van u kan op elk moment vragen om die gezamenlijke spullen te verdelen (artikel 3:178 BW).

Wat gebeurt er met uw spullen en geld bij een relatiebreuk?

Bij een breuk neemt ieder mee wat op zijn naam staat of wat hij aantoonbaar zelf heeft betaald. Wat u samen heeft gekocht, verdeelt u in overleg; lukt dat niet, dan kan de rechter de verdeling vaststellen (artikel 3:185 BW).

Bewijs is hier het grootste probleem. Heeft u jarenlang de boodschappen en de energierekening betaald terwijl uw partner aflossde op een eigen woning, dan heeft u daar in beginsel geen recht op terugbetaling voor. Een vordering wegens ongerechtvaardigde verrijking (artikel 6:212 BW) slaagt alleen in uitzonderlijke gevallen. Bewaar daarom bankafschriften en facturen van grote uitgaven.

Krijgt u een investering in de woning van uw partner terug?

Niet vanzelf. De Hoge Raad oordeelde op 17 november 2023 dat de wet geen regeling kent voor vergoedingsrechten tussen informeel samenlevenden. De regel voor echtgenoten (artikel 1:87 BW) mag niet overeenkomstig worden toegepast. Of u iets terugkrijgt, beoordeelt de rechter aan de hand van het algemene vermogens- en verbintenissenrecht, zoals een afspraak over een lening.

Hoe dat uitpakt, toont het Gerechtshof Amsterdam op 11 juni 2024. Een man had uit eigen geld een uitbouw betaald aan de woning die hij samen met zijn partner bezat. Hun samenlevingscontract zei niets over investeringen. Hij baseerde zijn vordering alleen op artikel 3:172 BW, maar verbouwingskosten zijn geen uitgaven tot behoud van de woning. Zijn vordering van ruim € 19.000 werd afgewezen.

Wat gebeurt er met de woning?

Staat de koopwoning op naam van één partner, dan heeft de ander geen recht op de woning of op de overwaarde, ook niet als hij heeft meebetaald. Staat de woning op beider naam, dan bent u ieder voor de helft eigenaar, tenzij in de koopakte een andere verdeling staat.

Bij een gezamenlijke hypotheek bent u allebei tegenover de bank aansprakelijk voor de hele schuld. Na een breuk moet de bank instemmen voordat één van u uit die aansprakelijkheid wordt ontslagen. Meer hierover leest u in ons artikel over scheiden met een koophuis.

Bij een huurwoning is alleen degene die het huurcontract heeft getekend huurder. Woont u minstens twee jaar samen in een duurzame gemeenschappelijke huishouding, dan kunt u samen met de huurder de verhuurder vragen u medehuurder te maken (artikel 7:267 BW). Weigert de verhuurder, dan beslist de kantonrechter.

Wat erft uw partner als u overlijdt?

Een ongehuwde partner is geen wettelijke erfgenaam (artikel 4:10 BW). Zonder testament gaat uw nalatenschap naar uw kinderen, of als die er niet zijn naar uw ouders, broers en zussen.

Wilt u dat uw partner erft, dan legt u dat vast in een testament bij de notaris. Voor de erfbelasting telt uw partner alleen als partner mee als u een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting heeft en ten minste zes maanden samen staat ingeschreven, of als u ten minste vijf jaar samenwoont (artikel 1a Successiewet 1956). Is dat niet zo, dan betaalt uw partner het hogere tarief voor overige verkrijgers, zonder partnervrijstelling.

Woonde u samen in een huurwoning waarvan alleen de overleden partner huurder was, dan kan de achterblijvende partner binnen zes maanden na het overlijden de kantonrechter vragen de huur voort te zetten (artikel 7:268 lid 2 BW).

Bent u automatisch elkaars fiscaal partner?

Nee, samenwonen alleen maakt u geen fiscaal partner. Dat wordt u pas als u op hetzelfde adres staat ingeschreven en daarnaast aan een extra voorwaarde voldoet, bijvoorbeeld een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijk kind of samen eigenaar zijn van de woning waarin u woont (artikel 5a Algemene wet inzake rijksbelastingen).

Fiscaal partnerschap heeft gevolgen voor de verdeling van de hypotheekrenteaftrek en voor toeslagen. Voor fiscale vragen kunt u het beste een fiscalist raadplegen.

Wat geldt er voor uw kinderen?

De moeder is altijd juridisch ouder; de vader die niet met de moeder is getrouwd, wordt dat pas door het kind te erkennen (artikel 1:203 BW). Erkenning kan bij de gemeente, ook al vóór de geboorte.

Is het kind op of na 1 januari 2023 erkend, dan hebben de ouders in de regel automatisch samen het gezag. Bij een eerdere erkenning moest gezamenlijk gezag apart worden aangevraagd en aangetekend in het gezagsregister. Een juridisch ouder is altijd verplicht bij te dragen in de kosten van verzorging en opvoeding (artikel 1:392 en 1:404 BW). Partneralimentatie bestaat tussen samenwoners niet.

Welke afspraken dichten de gaten?

Met een samenlevingscontract legt u vast wat van wie is, hoe u de vaste lasten verdeelt en wat er gebeurt bij een breuk. Neem ook op of investeringen in elkaars woning een lening zijn die terugbetaald moet worden; de uitspraken hierboven laten zien waarom. Laat u het contract opstellen door een notaris, dan telt het mee voor fiscaal partnerschap, voor de erfbelasting en vaak ook voor het partnerpensioen.

In een notarieel samenlevingscontract kunt u ook een verblijvingsbeding opnemen. Daarmee gaan de spullen die u samen bezit bij overlijden van de een naar de ander. Een verblijvingsbeding vervangt geen testament: voor de rest van de nalatenschap heeft u nog steeds een testament nodig. Meld uw partner ook aan bij uw pensioenfonds, want zonder aanmelding krijgt hij vaak geen partnerpensioen.

Twijfelt u tussen samenwonen, een geregistreerd partnerschap en trouwen? Lees dan ons artikel over de juridische kant van samenwonen en trouwen.

Hoe helpen wij samenwoners?

Ons team familierecht helpt samenwoners voor, tijdens en na de relatie. Wij kunnen onder meer:

• in kaart brengen wat op uw naam staat, wat gezamenlijk is en welke schulden u samen heeft;
• afspraken voor een samenlevingscontract opstellen die u door de notaris laat vastleggen;
• bij een breuk beoordelen of u een vordering heeft op uw ex-partner, bijvoorbeeld voor betalingen aan de woning;
• overleg voeren over de verdeling van gezamenlijke spullen en zo nodig verdeling door de rechter vragen (artikel 3:185 BW);
• beoordelen of u medehuurder kunt worden of de huur na overlijden kunt voortzetten.

Veelgestelde vragen

Erft mijn partner automatisch na vijf jaar samenwonen?

Nee, een ongehuwde partner erft nooit automatisch, ook niet na lange tijd (artikel 4:10 BW). Vijf jaar samenwonen kan wel gevolgen hebben voor de erfbelasting, maar u blijft een testament nodig hebben.

Kan ik in de huurwoning blijven als mijn partner vertrekt?

Alleen als u zelf huurder of medehuurder bent. Bent u dat niet, dan kunt u zich bij een vertrek van de huurder in beginsel niet op het huurcontract beroepen. Laat daarom tijdig medehuurderschap regelen (artikel 7:267 BW).