Een slachtofferadvocaat begeleidt slachtoffers en nabestaanden van een strafbaar feit gedurende het strafproces: van de aangifte tot en met de zitting en de afwikkeling daarna. De advocaat bewaakt dat de rechten die de wet aan slachtoffers toekent daadwerkelijk worden benut, zoals het recht op informatie, het spreekrecht en de voeging als benadeelde partij. Inschakeling is mogelijk vanaf het moment van aangifte, maar ook later in het proces, bijvoorbeeld wanneer het Openbaar Ministerie besluit niet te vervolgen.

Wie geldt als slachtoffer of nabestaande

Het Wetboek van Strafvordering kent in Titel IIIA van het Eerste Boek (art. 51a e.v. Sv) een eigen regeling voor het slachtoffer. Als slachtoffer wordt aangemerkt degene die als rechtstreeks gevolg van een strafbaar feit vermogensschade of ander nadeel heeft ondervonden. Onder de wettelijke regeling van Titel IIIA worden ook bepaalde naasten en nabestaanden van een overleden of zwaar getroffen slachtoffer met een slachtoffer gelijkgesteld, zodat zij eveneens een beroep kunnen doen op de rechten uit deze titel. Of iemand in een concreet dossier als slachtoffer of nabestaande in de zin van de wet kan optreden, hangt af van de omstandigheden van de zaak.

Welke rechten heeft een slachtoffer in het strafproces

Titel IIIA van het Eerste Boek Sv kent het slachtoffer een aantal met elkaar samenhangende rechten toe. Deze rechten gelden naast elkaar en spelen in verschillende fasen van het proces:

Het recht op correcte bejegening: het slachtoffer wordt met respect voor zijn positie behandeld (art. 51aa Sv).
Het recht op informatie: het slachtoffer wordt op zijn verzoek en op vastgelegde momenten geinformeerd over het verloop van de zaak en over beslissingen die daarin worden genomen (art. 51ab Sv).
Het recht op kennisneming van de processtukken die voor het slachtoffer van belang zijn, onder de voorwaarden die de wet daaraan stelt (art. 51b Sv).
Het recht op bijstand door een advocaat en op vertegenwoordiging in de contacten met politie, Openbaar Ministerie en rechter (art. 51c Sv).

Een slachtofferadvocaat helpt deze rechten te effectueren: het opvragen van informatie, het beoordelen van de op te vragen of in te zien stukken, en het onderhouden van het contact met de officier van justitie en de rechtbank.

Het spreekrecht

Het slachtoffer of de nabestaande die als zodanig geldt, kan gebruikmaken van het spreekrecht van artikel 51e Wetboek van Strafvordering: het recht om tijdens de terechtzitting zelf het woord te voeren, of dit te laten doen door een vertegenwoordiger, over het strafbare feit en de gevolgen daarvan. Een advocaat kan bij de voorbereiding van deze verklaring ondersteunen en, waar de wet dat toestaat, mede het woord voeren of optreden als vertegenwoordiger. De inhoud en de reikwijdte van het spreekrecht in een concrete zaak worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van die zaak.

Voeging als benadeelde partij

Wie door het strafbare feit rechtstreeks schade heeft geleden, kan zich in het strafproces voegen als benadeelde partij (artikel 51f Wetboek van Strafvordering en volgende artikelen). Dat betekent dat de vordering tot schadevergoeding wordt ingediend en, mits deze zich daarvoor leent, in dezelfde procedure wordt behandeld als de strafzaak zelf, zonder dat daarvoor een aparte civiele procedure nodig is. De voeging verloopt via een voegingsformulier dat voorafgaand aan of tijdens de zitting wordt ingediend, onderbouwd met de onderliggende schadeposten. Een advocaat kan behulpzaam zijn bij het opstellen en onderbouwen van deze vordering en bij de behandeling ervan op de zitting. Over de uitkomst van een dergelijke vordering, of over de hoogte van een eventuele toewijzing, doet de advocaat vooraf geen uitspraken; dat is aan de rechter.

Wat als het Openbaar Ministerie niet vervolgt

Wordt een strafbaar feit niet vervolgd, wordt de vervolging niet voortgezet, of vindt de afdoening plaats door middel van een strafbeschikking, dan kan de rechtstreeks belanghebbende daartegen schriftelijk beklag doen bij het gerechtshof (artikel 12 Wetboek van Strafvordering). Het gerechtshof beoordeelt dat beklag en kan, afhankelijk van zijn oordeel, het Openbaar Ministerie opdragen alsnog tot vervolging over te gaan. Een advocaat kan het klaagschrift opstellen, de onderliggende dossierstukken beoordelen en de belanghebbende bij de behandeling van het beklag bijstaan.

Het Schadefonds Geweldsmisdrijven

Naast of los van het strafproces bestaat de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven, geregeld in de Wet schadefonds geweldsmisdrijven. Deze regeling is bedoeld voor slachtoffers die ernstig lichamelijk of geestelijk letsel hebben opgelopen als rechtstreeks gevolg van een opzettelijk gepleegd geweldsmisdrijf, en voor bepaalde nabestaanden van een overleden slachtoffer. Een daartoe aangewezen commissie beoordeelt de aanvraag en de daaraan verbonden voorwaarden; de aanvraag staat in beginsel los van de vraag of er een verdachte is aangehouden of veroordeeld. Een advocaat kan uitleggen of een aanvraag bij het Schadefonds in een concrete situatie in de rede ligt en kan bij het indienen daarvan ondersteunen.

Wat doet een advocaat in de verschillende fasen van de zaak

De rol van de advocaat verschilt per fase van het strafproces:

Bij de aangifte: uitleg over de te volgen procedure, over de rechten uit Titel IIIA Sv en over de keuzes die op dat moment spelen, zoals het al dan niet voegen als benadeelde partij.
Tijdens het opsporingsonderzoek: contact met de politie en het Openbaar Ministerie, opvragen van informatie over de voortgang, en beoordeling van de mogelijkheid tot kennisneming van processtukken.
Bij een sepot of niet-vervolging: beoordeling of een klachtprocedure op grond van artikel 12 Wetboek van Strafvordering aangewezen is en, zo ja, het opstellen en indienen van het klaagschrift.
Voorafgaand aan de zitting: opstellen en onderbouwen van het voegingsformulier benadeelde partij en voorbereiding van het spreekrecht.
Tijdens de zitting: bijstand aan het slachtoffer of de nabestaande, en het bepleiten van de vordering tot schadevergoeding voor zover deze is ingediend.
Na de zitting: informatie over vervolgstappen, waaronder de executie van een toegewezen vordering en, indien van toepassing, een aanvraag bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Kosten van rechtsbijstand

Voor slachtoffers met ernstig lichamelijk of psychisch letsel door een geweldsmisdrijf of een zedenmisdrijf, en voor bepaalde nabestaanden van slachtoffers van levensdelicten, kan onder voorwaarden een vorm van gesubsidieerde rechtsbijstand, een toevoeging, beschikbaar zijn. Of in een concrete situatie aan de daarvoor geldende voorwaarden wordt voldaan, en welke kosten voor rekening van de client blijven, kan de advocaat bij de intake beoordelen en toelichten.

Law & More B.V. is gevestigd in Eindhoven en heeft een bezoeklocatie in Amsterdam. Voor vragen over bijstand als slachtoffer of nabestaande in een strafzaak is het kantoor bereikbaar op telefoonnummer 040 – 369 06 80 of per e-mail via info@lawandmore.nl. Aan de hand van de concrete situatie wordt besproken welke stappen mogelijk en passend zijn.

Slachtofferadvocaat