Gepubliceerd op 17 juli 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Een controle door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) wordt een strafzaak zodra de Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de NVWA (NVWA-IOD) een strafrechtelijk onderzoek start of een toezichthouder een proces-verbaal opmaakt. Vanaf dat moment heeft u als verdachte het recht om te zwijgen en een advocaat te raadplegen, terwijl u in het bestuursrechtelijke toezicht juist moet meewerken.
De NVWA staat bekend om inspecties en controles en het opleggen van bestuurlijke boetes. Maar zij heeft ook een eigen bijzondere opsporingsdienst. Hieronder leest u hoe het bestuursrechtelijke en het strafrechtelijke spoor zich verhouden, welke straffen de Wet op de economische delicten kent, welke rechten u heeft en wat u doet bij een inval.
Inhoudsopgave
Welke handhavingssporen heeft de NVWA?
Twee: het bestuursrechtelijke spoor, met onder meer waarschuwingen, bestuurlijke boetes en lasten onder dwangsom, en het strafrechtelijke spoor, met opsporing door de NVWA-IOD en afdoening door het Openbaar Ministerie (OM).
De NVWA houdt toezicht op onder meer de Warenwet, de Wet dieren, de Meststoffenwet en regels over diervoeders en diergeneesmiddelen. In het bestuursrechtelijke spoor kan zij een waarschuwing geven, een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom opleggen, bestuursdwang toepassen of een erkenning of registratie schorsen of intrekken. Tegen die besluiten staan bezwaar en beroep open.
Welk spoor wordt gekozen, hangt af van het interventiebeleid van de NVWA en de afspraken met het OM. Opzet, fraude, stelselmatigheid, herhaling en risico’s voor volksgezondheid of dierenwelzijn wijzen eerder op strafrechtelijk optreden. Een incidentele administratieve fout wordt meestal bestuursrechtelijk afgedaan. Fraude met etikettering, illegale slacht of handel in verboden middelen leidt eerder tot opsporing.
Welke straffen gelden onder de Wet op de economische delicten?
Veel NVWA-regels zijn aangewezen als economische delicten. Bij een opzettelijk gepleegd delict uit de zwaarste categorie is het maximum zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie (artikel 6 lid 1 onder 1° Wet op de economische delicten, WED).
Een economisch delict is een misdrijf als het opzettelijk is gepleegd en anders een overtreding (artikel 2 WED). Voor een overtreding uit dezelfde categorie is het maximum een jaar hechtenis of een geldboete van de vierde categorie (artikel 6 lid 1 onder 4° WED). Is de waarde van de goederen hoger dan een kwart van het boetemaximum, dan kan een boete van de naast hogere categorie worden opgelegd. Voor rechtspersonen geldt bovendien een hogere boetecategorie (artikel 23 lid 7 Wetboek van Strafrecht).
Daarnaast kan de rechter bijkomende straffen en maatregelen opleggen (artikel 7 en 8 WED), zoals gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming, verbeurdverklaring, ontzetting uit bepaalde rechten en openbaarmaking van de uitspraak. Het onderscheid tussen misdrijf en overtreding bepaalt ook welke opsporingsbevoegdheden mogen worden ingezet en of voorlopige hechtenis mogelijk is.
Wat doet de NVWA-IOD?
De NVWA-IOD is een bijzondere opsporingsdienst die strafrechtelijke onderzoeken uitvoert onder gezag van het OM. De zaken komen in de regel terecht bij het Functioneel Parket.
De opsporingsambtenaren kunnen, afhankelijk van de wettelijke grondslag, verdachten en getuigen verhoren, administratie en digitale gegevens in beslag nemen, plaatsen doorzoeken en verdachten aanhouden. Bij grote of grensoverschrijdende zaken werken zij samen met onder meer de politie, de FIOD en de Douane. Het OM beslist daarna over sepot, een strafbeschikking of een dagvaarding; in grotere zaken komt soms nog een transactie voor.
Mag de NVWA voor hetzelfde feit beboeten en vervolgen?
Nee. Volgens de una-viaregel kiest de overheid één spoor: is een bestuurlijke boete opgelegd, dan vervalt het recht tot strafvervolging voor dezelfde gedraging (artikel 243 lid 2 Wetboek van Strafvordering), en omgekeerd (artikel 5:44 Algemene wet bestuursrecht).
In de praktijk moet nauwkeurig worden vastgesteld welk gedrag en welke periode worden verweten, en of een boete daadwerkelijk is opgelegd of alleen is aangekondigd. Een waarschuwing, inspectierapport of voornemen tot boete sluit vervolging niet uit. Meer hierover leest u in ons artikel over de samenloop van bestuurlijke en strafrechtelijke sancties.
Hoe herkent u dat een controle een strafrechtelijk onderzoek wordt?
Aan de cautie: een opsporingsambtenaar moet u vóór het verhoor als verdachte meedelen dat u niet verplicht bent te antwoorden (artikel 29 lid 2 Wetboek van Strafvordering). Ook de aanwezigheid van de NVWA-IOD of een doorzoeking zijn duidelijke signalen.
- opsporingsambtenaren van de NVWA-IOD zijn aanwezig;
- u of een medewerker wordt gehoord als verdachte;
- administratie, telefoons of computers worden in beslag genomen;
- er vindt een doorzoeking plaats, eventueel met een rechter-commissaris;
- de vragen gaan over eerdere transacties of interne besluitvorming in plaats van de actuele situatie.
Welke rechten heeft u als verdachte?
U heeft recht te weten waarvan u wordt verdacht, recht om te zwijgen en recht om vóór en tijdens het verhoor een advocaat te raadplegen (artikel 27c, 28c en 28d Wetboek van Strafvordering). Ook in een boeteprocedure hoeft u geen verklaring over de overtreding af te leggen (artikel 5:10a Awb).
Dat betekent niet dat u iedere medewerking kunt weigeren. Een toezichthouder mag in het bestuursrecht inzage in zakelijke gegevens vorderen, en u bent verplicht daaraan mee te werken (artikel 5:20 Awb). Die plicht heeft wel grenzen: u hoeft niet actief mee te werken aan uw eigen veroordeling. Maak daarom vanaf het eerste moment onderscheid tussen documenten die u moet verstrekken en verklaringen die als bewijs tegen u of een medewerker kunnen worden gebruikt. Meer over het zwijgrecht leest u in ons aparte artikel.
Kunnen bestuurders persoonlijk worden vervolgd?
Ja. Pleegt een rechtspersoon een strafbaar feit, dan kunnen ook degenen die tot het feit opdracht gaven of er feitelijk leiding aan gaven worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht).
Feitelijk leidinggeven kan ook bestaan uit bewust toelaten: iemand die bevoegd en redelijkerwijs gehouden was maatregelen te nemen, die naliet en bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat het verboden gedrag zich zou voordoen. Het enkele bestuurderschap is niet genoeg. Omgekeerd beschermt formele afstand tot de dagelijkse gang van zaken niet als iemand feitelijk invloed had.
Wat doet u bij een NVWA-controle of inval?
Bij een gewone controle werkt u feitelijk mee en legt u geen speculatieve verklaringen af. Bij aanwijzingen voor strafrechtelijke opsporing schakelt u direct een advocaat in en verklaart u niet inhoudelijk zonder overleg.
Tijdens een reguliere controle
- Vraag de toezichthouder om legitimatie (artikel 5:12 Awb) en naar doel en reikwijdte van de controle.
- Stel de gevraagde documenten beschikbaar en maak kopieën van wat wordt meegenomen.
- Antwoord feitelijk en zorgvuldig; speculeer niet.
- Maak direct een intern verslag van de controle.
Bij aanwijzingen voor strafrechtelijke opsporing
- Schakel direct een advocaat in en vraag of het verhoor kan wachten tot die er is.
- Noteer welke personen en diensten aanwezig zijn en welke bevelen of machtigingen worden getoond.
- Vernietig of wijzig geen documenten of digitale gegevens.
- Instrueer medewerkers om geen inhoudelijke verklaringen af te leggen zonder overleg.
- Laat inbeslaggenomen goederen en gegevens zo volledig mogelijk registreren.
Wat kunnen wij voor u doen bij een NVWA strafrechtelijk onderzoek?
Onze strafrechtadvocaten kunnen onder meer:
- u en uw medewerkers bijstaan bij verhoren door de NVWA-IOD;
- beoordelen welke informatie u moet verstrekken en waar het zwijgrecht geldt;
- de rechtmatigheid van doorzoeking en inbeslagname toetsen en een klaagschrift indienen tegen beslag (artikel 552a Sv);
- het bestuursrechtelijke en het strafrechtelijke traject op elkaar afstemmen, inclusief de una-viaregel;
- reageren op een strafbeschikking en de verdediging voeren bij de economische politierechter of de strafkamer.
Samengevat
- De NVWA handhaaft bestuursrechtelijk en, via de NVWA-IOD, strafrechtelijk.
- Opzettelijke economische delicten zijn misdrijven met een maximum van zes jaar gevangenisstraf (artikel 2 en 6 WED).
- Voor hetzelfde feit geldt één spoor: boete of vervolging (artikel 243 lid 2 Sv en 5:44 Awb).
- Als verdachte heeft u zwijgrecht en recht op een advocaat; documenten moet u wel verstrekken.
- Bestuurders kunnen als feitelijk leidinggevende persoonlijk worden vervolgd (artikel 51 Sr).
Veelgestelde vragen
Moet ik meewerken aan een NVWA-controle?
Ja, binnen de grenzen van artikel 5:20 Awb: u moet inzage geven in gegevens en documenten. U hoeft geen verklaring af te leggen die u kan belasten als u als verdachte wordt gehoord.
Kan de NVWA mijn bedrijf stilleggen?
De strafrechter kan stillegging van de onderneming opleggen als bijkomende straf (artikel 7 WED). Bestuursrechtelijk kan de NVWA een erkenning of registratie schorsen, wat in de praktijk vergelijkbare gevolgen heeft.
Wie behandelt NVWA-strafzaken bij het OM?
In de regel het Functioneel Parket, dat zaken van de bijzondere opsporingsdiensten behandelt. Op de zitting oordeelt vaak de economische politierechter.
