Crypto en strafrecht: witwassen, fraude, beslag en ontneming

Gepubliceerd op 23 juli 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Het bezit van cryptovaluta is niet strafbaar. Crypto wordt pas een strafrechtelijk probleem als de herkomst crimineel is, of als crypto wordt gebruikt bij fraude, oplichting of witwassen. Dan kunnen ook beslag en ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel volgen (artikel 36e Wetboek van Strafrecht).

Crypto lijkt anoniem, maar transacties op een blockchain zijn doorgaans permanent en openbaar. Zodra een wallet aan een persoon kan worden gekoppeld, is de hele transactiegeschiedenis te onderzoeken. Die spanning tussen anonimiteit en traceerbaarheid is de kern van veel cryptostrafzaken. Hieronder leest u wanneer een verdenking ontstaat, hoe beslag en ontneming werken, hoe bewijs wordt geleverd en wat slachtoffers kunnen doen.

Wanneer leidt crypto tot een verdenking van witwassen?

Witwassen staat in de artikelen 420bis tot en met 420quater van het Wetboek van Strafrecht. Strafbaar is onder meer het verbergen of verhullen van de herkomst van een voorwerp, en het verwerven, voorhanden hebben, overdragen of omzetten ervan, terwijl u weet (opzetwitwassen) of redelijkerwijs moet vermoeden (schuldwitwassen) dat het uit misdrijf afkomstig is. Cryptovaluta vallen onder het begrip “voorwerp”.

In witwaszaken wordt weleens gesproken over een omkering van de bewijslast. Dat is te absoluut. Het Openbaar Ministerie (OM) moet eerst feiten aandragen waaruit een gerechtvaardigd vermoeden van witwassen volgt. Denk aan ontbrekende administratie, transacties via niet-gereguleerde platforms of het gebruik van mixers. Pas dan mag van de verdachte een concrete, min of meer verifieerbare verklaring over de legale herkomst worden verwacht. Ontbreekt die verklaring, dan kan dat meewegen in het bewijs, maar het vult niet zelfstandig het bewijsgat dat het OM moet dichten.

Wat helpt bij die verklaring, is een volledige administratie:

• aankoop- en verkoopbewijzen en bankafschriften van stortingen en opnames;
• transactieoverzichten van exchanges, walletadressen en transactiehashes;
• gegevens over mining, staking of andere inkomstenbronnen;
• correspondentie over leningen, schenkingen of overdrachten.

Welke rol spelen cryptobeurzen?

Aanbieders van cryptodiensten zijn poortwachters. Ze moeten op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) cliëntenonderzoek doen en ongebruikelijke transacties melden bij de FIU-Nederland. Sinds 30 december 2024 geldt daarnaast de Europese MiCA-verordening voor aanbieders van cryptodiensten, met een vergunningplicht en toezicht door de AFM. Activiteit via een gereguleerde exchange is daardoor goed te herleiden tot een persoon. Dat maakt een transactie niet verdacht. Mixers, privacy coins en niet-gereguleerde platforms leiden wel vaker tot vragen over herkomst en bestemming, maar het enkele gebruik ervan bewijst nog geen opzet.

Lopen tussenpersonen ook risico?

Ja. Wie zijn bankrekening of wallet ter beschikking stelt, of transacties uitvoert voor een ander, kan als verdachte worden aangemerkt. Doorslaggevend is of iemand bewust meewerkte of te goeder trouw was. De rechter kijkt naar hoe iemand is benaderd, welke vergoeding hij kreeg, welke handelingen hij verrichtte en welke waarschuwingssignalen er waren. Bij een ongebruikelijk hoge vergoeding voor eenvoudig doorsturen ligt schuldwitwassen al snel voor de hand.

Welke vormen van cryptofraude komen veel voor?

Bij fraude en oplichting is crypto zowel lokmiddel als betaalmiddel. Bekende vormen zijn:

• Valse beleggingsplatforms en boilerrooms met onrealistische rendementen.
• Pig butchering: via sociale media of een datingapp wordt lang vertrouwen opgebouwd, waarna het slachtoffer investeert via een platform dat de fraudeurs zelf beheren. Opnemen blijkt onmogelijk of er wordt om extra stortingen gevraagd.
• Phishing en malafide apps of browserextensies gericht op wallets.
• Diefstal van seed phrases, waarna het tegoed binnen seconden wordt weggesluisd.

Oplichting is strafbaar op grond van artikel 326 Sr, met maximaal vier jaar gevangenisstraf. Een aangifte is gericht op opsporing en vervolging en leidt niet automatisch tot vergoeding van uw schade. Daarom is naast het strafrechtelijke traject vaak een civiele aanpak nodig.

Een uitspraak: bevriezing bij een exchange via kort geding

Dat een slachtoffer zelf snel kan optreden, laat de voorzieningenrechter van de rechtbank Gelderland op 10 april 2025 zien. Een man had ruim € 107.000 verloren aan een boilerroomfraude en volgde het geld met blockchainanalyse naar een account bij een buitenlandse exchange. Hij dagvaardde de vennootschappen achter die exchange, die niet verschenen. De rechter beval de bevriezing van het ontvangstadres of de blokkering van het account, op voorwaarde dat het slachtoffer binnen vier maanden een procedure tegen de accounthouder zou starten. Ook moesten de naam-, adres- en e-mailgegevens van de accounthouder en mutatieoverzichten worden verstrekt, op straffe van een dwangsom. De vordering om de cryptotegoeden direct aan het slachtoffer over te dragen, wees de rechter af als te verstrekkend voor een kort geding.

Wat doet u als slachtoffer, en in welke volgorde?

1. Stel transactiehashes, walletadressen en alle communicatie met de fraudeur direct veilig.
2. Meld de fraude meteen bij de betrokken exchange of dienstverlener en vraag om blokkering van het ontvangende account.
3. Doe aangifte bij de politie.
4. Laat beoordelen of conservatoir beslag of een kort geding tegen de exchange mogelijk is, zoals in de zaak hierboven.
5. Komt er een strafzaak, voeg u dan als benadeelde partij om schadevergoeding te vorderen (artikel 51f Wetboek van Strafvordering).

Wanneer mag justitie crypto in beslag nemen of ontnemen?

Bij een vermoeden dat crypto uit een strafbaar feit afkomstig is, kan beslag worden gelegd op wallets en op accounts bij handelsplatforms (artikelen 94 en 94a Wetboek van Strafvordering). Beslag op grond van artikel 94a dient als zekerheid voor een latere ontneming of geldboete. Na een veroordeling kan het OM een ontnemingsvordering instellen (artikel 36e Sr).

Een bijzonder punt is de waardering. Koersen kunnen sterk schommelen tussen beslag en afwikkeling. In beslag genomen crypto wordt daarom regelmatig omgezet in euro’s. Bij een latere teruggave geldt in beginsel de gerealiseerde verkoopopbrengst, niet de koers op de beslagdatum. Wie vindt dat te laat of onzorgvuldig is verkocht, moet dat concreet onderbouwen.

Bij de ontnemingsvordering schat de rechter het voordeel op basis van wettige bewijsmiddelen. Legaal vermogen en rechtstreeks toerekenbare kosten mogen niet zonder motivering als voordeel worden aangemerkt. Zijn legaal en crimineel vermogen in dezelfde wallet samengekomen, dan moet de rechter tot een controleerbare toerekening komen. Een goede administratie maakt hier het verschil.

Beslag op een hardware wallet

Bij een hardware wallet hangt de toegang af van een pincode, private key of seed phrase. Na te veel mislukte pogingen kan de toegang definitief verloren gaan, en ook schade aan de drager kan het tegoed onbereikbaar maken. De verdediging kan daarom vragen om deskundige begeleiding bij het ontgrendelen, om vastlegging van wie de pincode of seed phrase beheert, en om een protocol waarbij eerst een forensische inventarisatie wordt gemaakt.

Hoe wordt bewijs geleverd met blockchainanalyse?

Opsporingsdiensten clusteren met software wallets die vermoedelijk bij dezelfde persoon horen, en koppelen ze via gegevens van exchanges aan een identiteit. Dat is waardevol, maar niet onfeilbaar. Een wallet kan door meerdere personen zijn gebruikt, eerder van iemand anders zijn geweest of deel uitmaken van een dienst met gedeelde adressen. Ondersteund door exchangegegevens, IP-adressen, bankafschriften of eigen verklaringen kan blockchainanalyse wel een overtuigende bewijsconstructie opleveren.

Voor de verdediging is het daarom zaak de analyse per stap te toetsen:

1. Hoe is het adres aan een wallet gekoppeld?
2. Hoe is de wallet aan een account bij een exchange gekoppeld?
3. Hoe is dat account aan deze verdachte gekoppeld?
4. Is rekening gehouden met alternatieve verklaringen, en zijn de gegevensdragers rechtmatig in beslag genomen en onderzocht? Bij een vormverzuim kan bewijsuitsluiting volgen (artikel 359a Sv).

Wat zijn de fiscale risico’s van crypto?

Wie inkomsten of vermogen uit crypto niet of onjuist opgeeft, riskeert een navordering en een fiscale boete, en in ernstige gevallen strafvervolging wegens belastingfraude (artikel 69 Algemene wet inzake rijksbelastingen). De Belastingdienst krijgt steeds meer gegevens van cryptoaanbieders. Op grond van de Europese richtlijn DAC8 rapporteren aanbieders van cryptodiensten vanaf 1 januari 2026 gegevens over hun klanten aan de belastingautoriteiten. Een vrijwillige verbetering van een eerdere aangifte kan risico’s beperken, maar de inkeerregeling is de afgelopen jaren ingeperkt en geeft geen garantie. Voor de fiscale verwerking verwijzen wij u naar een fiscalist; wij beoordelen de strafrechtelijke kant.

Wat betekent het internationale karakter van cryptozaken?

Servers, exchanges, wallets, verdachten en slachtoffers bevinden zich vaak in verschillende landen. Nederlandse opsporingsdiensten gebruiken internationale rechtshulp, Europese onderzoeksbevelen en samenwerking via Europol en Eurojust. Voor de verdediging roept dat vragen op: welk land heeft rechtsmacht, wie heeft het bewijs verzameld en volgens welke procedure, en is de overdracht van gegevens rechtmatig? Het grensoverschrijdende karakter maakt de toetsing ingewikkelder, maar neemt die niet weg.

Wat doet u bij een doorzoeking, beslag of uitnodiging voor verhoor?

• Leg geen inhoudelijke verklaring af voordat u met een advocaat heeft overlegd. Als verdachte hoeft u geen vragen te beantwoorden (artikel 29 Sv) en heeft u recht op overleg met een advocaat vóór het eerste verhoor (artikel 28c Sv).
• Verzamel direct transactieoverzichten, bankafschriften, walletadressen, belastingaangiften en correspondentie over leningen of schenkingen.
• Controleer de grondslag van het beslag. Tegen beslag kunt u een klaagschrift indienen bij de rechtbank (artikel 552a Sv).
• Laat bij beslag op een hardware wallet vastleggen wie de pincode of seed phrase beheert.

Hoe helpen wij in een cryptostrafzaak?

Wij staan verdachten en slachtoffers bij in zaken waarin crypto een rol speelt. Meer over onze aanpak leest u bij onze strafrechtadvocaten.

• Wij brengen de herkomst van uw cryptovermogen in kaart met transactieoverzichten, bankafschriften en walletgegevens.
• Wij bereiden u voor op het politieverhoor en bespreken of en wat u verklaart.
• Wij dienen een klaagschrift in tegen beslag op uw wallet of exchange-account.
• Wij toetsen de blockchainanalyse per stap en voeren verweer tegen een ontnemingsvordering.
• Voor slachtoffers bereiden wij de aangifte, een kort geding tegen een exchange en de vordering als benadeelde partij voor.

Crypto en strafrecht in vijf punten

• Het bezit van crypto is niet strafbaar; het wordt een probleem bij een criminele herkomst of gebruik bij fraude.
• Bij een gerechtvaardigd vermoeden van witwassen moet de verdachte een concrete, verifieerbare verklaring over de herkomst geven.
• Justitie kan beslag leggen op wallets en accounts en via artikel 36e Sr wederrechtelijk voordeel ontnemen.
• Bij teruggave na tegeldemaking geldt in beginsel de gerealiseerde verkoopopbrengst.
• Slachtoffers kunnen in kort geding bevriezing van een account bij een exchange en afgifte van gegevens vorderen.

Veelgestelde vragen

Is het gebruik van een mixer of privacy coin strafbaar?

Niet automatisch. Het enkele gebruik is geen strafbaar feit en bewijst op zichzelf geen opzet. Het kan wel bijdragen aan een gerechtvaardigd vermoeden van witwassen, waarna van u een verklaring over de herkomst wordt verwacht.

Krijg ik mijn crypto terug als ik word vrijgesproken?

In beginsel wordt beslag opgeheven als er geen grond meer voor is. Is de crypto inmiddels verkocht, dan krijgt u in de regel de gerealiseerde opbrengst, niet de actuele koers. Daarnaast kunt u na een zaak zonder straf vergoeding van advocaatkosten vragen (artikel 530 Sv).

Kan de exchange mijn account zelf blokkeren?

Ja. Een exchange kan op grond van zijn voorwaarden en de Wwft een account bevriezen bij ongebruikelijke transacties, los van een strafrechtelijk beslag. Daartegen kunt u civielrechtelijk opkomen, bijvoorbeeld in kort geding. Wees daarbij voorzichtig met wat u verklaart, omdat de exchange een melding bij de FIU-Nederland kan doen.