Gepubliceerd op 14 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Software, lettertypen of afbeeldingen met een non-commercial licentie mag u niet gebruiken voor uw onderneming: zodra het gebruik gericht is op commercieel voordeel, valt het buiten de licentie. Gebruikt u het toch, dan pleegt u niet alleen een contractuele tekortkoming maar maakt u ook inbreuk op het auteursrecht, met risico op een verbod, schadevergoeding en een hogere proceskostenveroordeling dan in gewone zaken.
Hieronder leest u wat “niet-commercieel” betekent, waarom licentiegebruik buiten de voorwaarden een inbreuk is, welke maatregelen de rechthebbende kan nemen en hoe u het risico beperkt.
Inhoudsopgave
Wat betekent een non-commercial licentie?
Een licentie is toestemming van de rechthebbende om een werk onder voorwaarden te gebruiken. Bij een non-commercial licentie is die toestemming beperkt tot gebruik dat niet primair gericht is op commercieel voordeel of geldelijke vergoeding.
Zo omschrijven bijvoorbeeld de Creative Commons-licenties met de toevoeging NC het begrip. Het gaat dus om de aard van het gebruik, niet om de vraag of u een bv of een stichting bent. Gebruik dat de bedrijfsvoering ondersteunt, zoals marketingmateriaal, administratie of klantprojecten, is in de regel commercieel, ook als u de software zelf niet doorverkoopt.
Een non-commercial licentie is geen open-sourcelicentie in de gebruikelijke zin. Open-sourcelicenties zoals MIT, Apache of GPL staan zakelijk gebruik juist toe, al gelden daarbij andere voorwaarden, bijvoorbeeld over het vermelden van de licentie of het openbaar maken van broncode.
Waarom is zakelijk gebruik een inbreuk op het auteursrecht?
Omdat u de software dan gebruikt zonder toestemming van de rechthebbende. Voor computerprogramma’s is voor het laden, uitvoeren en opslaan van het programma toestemming nodig, tenzij een wettelijke uitzondering geldt (artikel 45i Auteurswet).
Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in de zaak IT Development (18 december 2019, C-666/18, ECLI:EU:C:2019:1099) dat ook het overtreden van een bepaling in een softwarelicentie onder de Europese handhavingsregels voor intellectuele eigendom valt. De rechthebbende kan zich dus beroepen op de bijzondere handhavingsinstrumenten uit de Auteurswet en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv), naast een vordering wegens tekortkoming in de nakoming (artikel 6:74 BW).
Bij de Creative Commons 4.0-licenties eindigt de licentie bovendien automatisch bij een overtreding. Herstelt u de overtreding binnen dertig dagen nadat u ervan op de hoogte bent, dan herleeft de licentie, maar dat neemt aansprakelijkheid voor het verleden niet weg.
Welke vorderingen kan de rechthebbende instellen?
De rechthebbende kan een verbod vorderen, schadevergoeding of winstafdracht, en vergoeding van de proceskosten. Vaak volgt eerst een sommatiebrief met een schikkingsvoorstel.
Verbod en dwangsom
De rechter kan u verbieden de software verder te gebruiken, meestal op straffe van een dwangsom. Dat kan in een kort geding bij de voorzieningenrechter, met een zitting waarop u wordt gehoord.
In spoedeisende gevallen kan de rechthebbende een verbod vragen zonder dat u wordt gehoord, een zogenoemd ex-parteverbod (artikel 1019e Rv). Daarvoor moet hij aannemelijk maken dat elk uitstel onherstelbare schade zou veroorzaken. U kunt daarna zelf een kort geding beginnen om het verbod te laten opheffen.
Schadevergoeding en winstafdracht
Volgens artikel 27 Auteurswet kan de rechthebbende schadevergoeding vorderen. Bij softwaregebruik zonder licentie sluit de rechter voor de omvang van de schade vaak aan bij de licentievergoeding die u bij een correcte commerciële licentie had moeten betalen.
In plaats daarvan kan de rechthebbende volgens artikel 27a Auteurswet afdracht vorderen van de winst die u door de inbreuk heeft gemaakt. Een punitieve schadevergoeding bestaat in het Nederlandse recht niet. Redelijke kosten om de inbreuk en de schade vast te stellen, zoals een technisch onderzoek, kunnen wel worden verhaald (artikel 6:96 lid 2 BW).
Proceskosten in IE-zaken
In zaken over intellectuele eigendom wordt de verliezende partij volgens artikel 1019h Rv veroordeeld in de redelijke en evenredige proceskosten van de winnaar. Dat is aanzienlijk meer dan het forfaitaire liquidatietarief in gewone zaken.
Rechters gebruiken daarbij de indicatietarieven in IE-zaken, die per soort procedure een maximum aangeven. Het blijft dus een begrensd bedrag, maar het risico van procederen neemt er wel flink door toe.
Kan de rechthebbende bewijs laten veiligstellen?
Ja. Met verlof van de voorzieningenrechter kan de rechthebbende bewijsbeslag laten leggen (artikel 1019b Rv). Een deurwaarder kan dan, eventueel met een IT-deskundige, kopieën of een beschrijving maken van de software op uw systemen.
Daarvoor moet de rechthebbende de inbreuk aannemelijk maken. Brancheorganisaties zoals BSA | The Software Alliance treden namens softwareproducenten op en sturen vaak eerst een verzoek om een zelfaudit. Zo’n verzoek is geen rechterlijk bevel, maar negeren is meestal onverstandig; laat de reactie zorgvuldig voorbereiden.
Is de bestuurder persoonlijk aansprakelijk?
In beginsel is alleen de vennootschap aansprakelijk. Een bestuurder kan persoonlijk aansprakelijk zijn op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) als hem een ernstig persoonlijk verwijt treft.
Dat kan het geval zijn als de bestuurder wist of behoorde te weten dat de onderneming inbreuk maakte en dat de rechthebbende daardoor schade leed, en toch niet ingreep of de inbreuk zelf liet doorgaan. De drempel is hoog, maar bij bewust gebruik van onrechtmatige software niet onhaalbaar.
Helpt het als u niet wist dat zakelijk gebruik verboden was?
Nauwelijks. Voor een verbod is schuld niet vereist, en van een onderneming wordt verwacht dat zij de licentievoorwaarden controleert voordat zij software in gebruik neemt.
Onwetendheid over de licentie of de wet komt in de regel voor eigen risico. Wel kan het meewegen bij de hoogte van de schadevergoeding en bij een schikking, zeker als u het gebruik direct stopt na de eerste melding. Dat software gratis te downloaden was, doet niets af aan het auteursrecht.
Waar let u als gebruiker op?
- Controleer bij elke tool, elk lettertype en elke afbeelding welke licentie geldt en of zakelijk gebruik is toegestaan.
- Houd een register bij van gebruikte software met licentietype, aantal gebruikers en verloopdatum.
- Laat medewerkers geen software installeren zonder goedkeuring.
- Stop het gebruik direct als u een overtreding ontdekt, en bewaar bewijs van het moment van stoppen.
- Reageer op een sommatie niet zonder juridische beoordeling en erken niet ongezien de gevorderde bedragen.
Waar let u als rechthebbende op?
- Omschrijf in de licentie duidelijk wat u onder niet-commercieel gebruik verstaat.
- Leg het gebruik vast met datum en schermafbeeldingen voordat u de gebruiker benadert.
- Onderbouw uw schade met uw gebruikelijke commerciële licentieprijzen.
- Overweeg bewijsbeslag als u verwacht dat bewijs verdwijnt.
Wat kunnen wij voor u doen bij software met een non-commercial licentie?
- Licentievoorwaarden beoordelen en vaststellen of uw gebruik is toegestaan.
- Een sommatie of auditverzoek beoordelen en een reactie opstellen.
- Onderhandelen over een licentie voor het verleden en een schikking.
- U bijstaan bij een bewijsbeslag, ex-parteverbod of kort geding.
- Licentieovereenkomsten opstellen die commercieel en niet-commercieel gebruik helder scheiden. Meer over onze advocaten ICT-recht.
Samengevat
- Een non-commercial licentie staat geen gebruik toe dat gericht is op commercieel voordeel.
- Zakelijk gebruik is een tekortkoming en een inbreuk op het auteursrecht (HvJ EU, IT Development).
- De rechthebbende kan een verbod, schadevergoeding of winstafdracht en IE-proceskosten (1019h Rv) vorderen.
- Onwetendheid beschermt in de regel niet; controleer licenties voordat u software gebruikt.
Veelgestelde vragen
Hoe hoog is de schadevergoeding meestal?
Er is geen vast bedrag. De rechter gaat vaak uit van de licentievergoeding die u had moeten betalen, eventueel aangevuld met andere aantoonbare schade en redelijke onderzoekskosten.
Kan ik achteraf alsnog een commerciële licentie kopen?
Vaak wel, en dat is een gebruikelijke oplossing in een schikking. Een licentie voor de toekomst dekt het gebruik in het verleden niet automatisch; leg daarom ook een regeling voor het verleden vast.
Geldt dit ook voor een eenmanszaak of zzp’er?
Ja. Het gaat om de aard van het gebruik. Gebruikt u de software voor betaalde opdrachten of uw bedrijfsvoering, dan is dat in de regel commercieel gebruik.
Wat doe ik als ik een sommatie ontvang?
Stop het gebruik, bewaar de stukken en laat de vordering beoordelen voordat u reageert of betaalt. Vaak valt er te onderhandelen over de hoogte en over een licentie voor het verleden.
