Strafbaarheid van de bv bij fouten van werknemers: wanneer en hoe voorkomt u het?

Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Een bv is strafbaar voor een strafbaar feit van een werknemer als dat feit redelijkerwijs aan de bv kan worden toegerekend, bijvoorbeeld omdat het in de normale bedrijfsvoering past of de bv het gedrag aanvaardde door redelijke zorgmaatregelen na te laten (art. 51 Wetboek van Strafrecht). Dat de directie er niet van wist, staat aan strafbaarheid dus niet automatisch in de weg; wie aantoonbaar toezicht hield en ingreep, verkleint het risico wel aanzienlijk.

Naast de bv kunnen ook bestuurders en managers persoonlijk worden vervolgd als feitelijk leidinggever. Hieronder leest u wanneer een feit aan de bv wordt toegerekend, wanneer een leidinggevende zelf strafbaar is, hoe het civielrechtelijk zit en welke maatregelen werken.

Wanneer is een bv strafbaar voor het handelen van een werknemer?

Als het strafbare gedrag redelijkerwijs aan de bv kan worden toegerekend. Volgens de Hoge Raad is dat het geval als de gedraging plaatsvond in de sfeer van de rechtspersoon (HR 21 oktober 2003, Drijfmest, ECLI:NL:HR:2003:AF7938).

Volgens art. 51 lid 1 Sr kunnen strafbare feiten worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Of een gedraging in de sfeer van de bv ligt, hangt af van een of meer van deze omstandigheden:

• de dader werkt uit dienstbetrekking of anderszins voor de bv;
• de gedraging past in de normale bedrijfsvoering;
• de gedraging is de bv dienstig geweest in haar bedrijf;
• de bv kon erover beschikken of de gedraging plaatsvond en aanvaardde die, of placht die te aanvaarden; het niet nemen van redelijkerwijs te verwachten zorgmaatregelen geldt ook als aanvaarden.

Toerekening is geen automatisme. Een werknemer die op eigen houtje en tegen duidelijke instructies in fraudeert voor zijn eigen gewin, handelt doorgaans niet in de sfeer van de bv. Opzet of schuld van de bv wordt daarnaast apart beoordeeld; bij overtredingen is opzet vaak niet vereist.

Om welke strafbare feiten gaat het vaak?

• Overtredingen van de Arbeidsomstandighedenwet na een bedrijfsongeval.
• Milieudelicten, bijvoorbeeld bij afvalverwerking of lozingen, vaak via de Wet op de economische delicten (WED).
• Fiscale fraude, subsidiefraude, valsheid in geschrift en witwassen.
• Overtredingen van de Wet arbeid vreemdelingen of de Arbeidstijdenwet.

Wanneer is een bestuurder of manager zelf strafbaar?

Als hij opdracht gaf tot het feit of daaraan feitelijk leiding gaf (art. 51 lid 2 Sr). Ook passief toezien kan genoeg zijn als hij bevoegd en redelijkerwijs gehouden was maatregelen te nemen en dat bewust naliet.

De Hoge Raad heeft de maatstaf samengevat in HR 26 april 2016, ECLI:NL:HR:2016:733. Eerst moet vaststaan dat de bv het feit heeft begaan. Bestuurderschap alleen is niet genoeg, maar een formele functie is ook niet nodig: ook een manager of een externe adviseur kan feitelijk leidinggever zijn.

Feitelijk leidinggeven vereist opzet. De ondergrens is dat de leidinggever bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat de verboden gedraging zich zou voordoen. Wie het werk zo organiseert dat het niet zonder strafbare feiten kan worden uitgevoerd, voldoet daar ook aan. Meer hierover in bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten binnen een bv.

Blijft de werknemer zelf ook strafbaar?

Ja. De werknemer die het feit pleegt, kan naast de bv en de leidinggever worden vervolgd. Een opdracht van de werkgever is in de regel geen rechtvaardiging; het ambtelijk bevel van art. 43 Sr geldt alleen voor bevelen van een overheidsorgaan.

Welke straffen kan een bv krijgen?

De belangrijkste straf voor een rechtspersoon is de geldboete. Als de boetecategorie voor het feit geen passende bestraffing toelaat, kan de rechter een boete opleggen tot de naast hogere categorie of tot 10% van de jaaromzet (art. 23 lid 7 Sr).

Daarnaast zijn ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (art. 36e Sr) en, bij economische delicten, bijkomende straffen en maatregelen mogelijk, zoals gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming (art. 7 en 8 WED). De officier van justitie kan ook een strafbeschikking uitvaardigen of een transactie aanbieden. Voor een veroordeling moet het feit wettig en overtuigend bewezen zijn (art. 338 Wetboek van Strafvordering).

Is de bv ook civielrechtelijk aansprakelijk?

Meestal wel. Een werkgever is aansprakelijk voor schade die een werknemer door een fout aan derden toebrengt, als de kans op die fout is vergroot door de opdracht tot het werk (art. 6:170 BW).

Dit is een risicoaansprakelijkheid: de werkgever is aansprakelijk ook als hem zelf niets te verwijten valt. Vereist is wel een functioneel verband tussen de fout en het werk. Een werknemer die buiten werktijd en zonder verband met zijn taken schade veroorzaakt, valt daar in de regel buiten. Zie ook wanneer bent u aansprakelijk voor schade.

Kan de bv de schade op de werknemer verhalen?

Alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer (art. 7:661 BW). De werkgever moet dat bewijzen, en bewuste roekeloosheid vereist dat de werknemer zich daadwerkelijk bewust was van het roekeloze karakter van zijn gedrag.

Van deze regel kan alleen schriftelijk en in beperkte gevallen ten nadele van de werknemer worden afgeweken (art. 7:661 lid 2 BW). Een strafbaar feit gepleegd met opzet, zoals verduistering, valt in de regel wel binnen het verhaal; zie diefstal door personeel.

Hoe voorkomt u dat een fout van een werknemer strafbaar wordt voor de bv?

Door aantoonbaar de zorgmaatregelen te nemen die redelijkerwijs van de bv mogen worden verwacht. Daarmee ontkracht u het verwijt dat de bv het strafbare gedrag aanvaardde.

• Breng per afdeling in kaart welke wetten de grootste risico’s opleveren, zoals Arbo, milieu, fiscaliteit en de Wwft.
• Leg instructies, bevoegdheden en een vier-ogenprincipe voor betalingen en contracten schriftelijk vast.
• Train medewerkers op de regels die voor hun functie gelden en registreer wie welke training volgde.
• Controleer de naleving periodiek, binnen de grenzen van de privacyregels; zie wat een werkgever mag controleren.
• Richt een meldprocedure voor misstanden in; voor werkgevers met 50 of meer werknemers is dat verplicht op grond van de Wet bescherming klokkenluiders (zie de klokkenluidersregeling).
• Grijp direct in bij signalen en leg vast welke maatregelen u nam.

Een gedragscode helpt alleen als zij wordt nageleefd en gehandhaafd; zie ook grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Bij bedrijfsongevallen speelt daarnaast de Arbeidsinspectie een rol; lees bedrijfsongevallen en strafrecht.

Welke arbeidsrechtelijke maatregelen kan de werkgever nemen?

Bij een verdenking kan de werkgever de werknemer op non-actief stellen; bij een dringende reden kan hij ontslag op staande voet geven. Een strafrechtelijke veroordeling is voor beide niet vereist, maar de werkgever moet de feiten wel zorgvuldig vaststellen.

Op non-actief stellen

Een non-actiefstelling betekent dat de werknemer tijdelijk niet hoeft te werken. Het loon loopt in beginsel door, omdat de oorzaak voor rekening van de werkgever komt (art. 7:628 BW). De maatregel moet een gerechtvaardigd doel hebben, zoals ongestoord onderzoek, en mag niet langer duren dan nodig. Zie wanneer mag een werkgever een werknemer op non-actief stellen.

Ontslag op staande voet

Ontslag op staande voet vereist een dringende reden (art. 7:678 BW) en moet onverwijld worden gegeven, met gelijktijdige mededeling van de reden (art. 7:677 BW). De werkgever mag eerst kort onderzoek doen, maar moet daarna direct handelen.

De werknemer kan de opzegging binnen twee maanden laten vernietigen door de kantonrechter (art. 7:686a lid 4 BW). De transitievergoeding vervalt alleen als de werknemer ernstig verwijtbaar heeft gehandeld (art. 7:673 lid 7 BW). Lees meer over ontslag op staande voet.

Strafbare feiten in de privésfeer

Een strafbaar feit buiten het werk kan gevolgen hebben voor de arbeidsovereenkomst als er een duidelijk verband is met de functie. Denk aan een beroepschauffeur die zijn rijbewijs kwijtraakt door rijden onder invloed, of een financieel medewerker die is veroordeeld voor fraude. Voor sommige functies is een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) vereist; zie ook strafblad en justitiële documentatie.

Waar let u op als werkgever?

• Is per risico vastgelegd wie verantwoordelijk is en wie toezicht houdt?
• Kunt u aantonen welke instructies en trainingen een werknemer kreeg?
• Reageert u op meldingen binnen de termijnen van uw meldprocedure?
• Laat u bij een verdenking eerst een advocaat meekijken voordat u verklaringen aflegt of stukken aan toezichthouders verstrekt?

Waar let u op als werknemer?

• Weiger een opdracht die duidelijk strafbaar is en leg die weigering schriftelijk vast.
• Meld misstanden via de interne meldprocedure; een melder is beschermd tegen benadeling op grond van de Wet bescherming klokkenluiders.
• U heeft als verdachte het recht om te zwijgen en op bijstand van een advocaat bij het politieverhoor.

Wat kunnen wij voor u doen bij strafrechtelijke risico’s voor uw bv?

• Beoordelen van de strafrechtelijke risico’s in uw bedrijfsvoering en van uw interne regels.
• Opstellen van gedragscodes, instructies en een meldprocedure.
• Bijstaan van de bv en haar bestuurders bij verhoren, een strafbeschikking of een strafzaak.
• Begeleiden van arbeidsrechtelijke maatregelen tegen de betrokken werknemer via onze arbeidsrecht advocaat.
• Afwikkelen van civiele claims van derden en verhaal op de werknemer, met ondersteuning van onze ondernemingsrecht advocaat.

Samengevat

• Een bv is strafbaar als het feit van een werknemer redelijkerwijs aan haar kan worden toegerekend (art. 51 Sr, Drijfmest).
• Bestuurders en managers zijn strafbaar als opdrachtgever of feitelijk leidinggever, ook bij bewust nalaten.
• Civiel is de werkgever voor fouten van werknemers aansprakelijk via art. 6:170 BW; verhaal kan alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid.
• Aantoonbare zorgmaatregelen zijn de beste verdediging tegen toerekening.

Veelgestelde vragen

Is de bv strafbaar als de directie van niets wist?

Dat kan. Ook het nalaten van redelijke zorgmaatregelen geldt als aanvaarden van het gedrag. Wie die maatregelen wel nam, heeft een sterk verweer.

Kunnen de bv en de bestuurder allebei worden vervolgd?

Ja, art. 51 lid 2 Sr staat vervolging van de rechtspersoon, de feitelijk leidinggever of beiden toe.

Helpt een compliance-programma bij de strafmaat?

Het kan meewegen bij de vraag of het feit aan de bv wordt toegerekend en bij de strafmaat. Een programma dat alleen op papier bestaat, helpt niet.

Lees ook: wanneer is een bestuurder persoonlijk strafbaar voor een milieudelict.