Gepubliceerd op 19 maart 2024 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Inhoudsopgave
Wat is strafrecht in Nederland?
Bij een strafrechtelijke procedure vervolgt het Openbaar Ministerie (OM) een verdachte voor een strafbaar feit. De officier van justitie beslist of hij tot vervolging overgaat; doet hij dat, dan beoordeelt de rechter de zaak en spreekt hij vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging of een straf uit. Niet elke zaak komt bij de rechter: de officier kan een zaak ook seponeren of zelf een strafbeschikking opleggen.
Welke feiten zijn strafbaar?
De strafbare feiten staan onder meer in het Wetboek van Strafrecht, de Wet wapens en munitie, de Opiumwet en de Wegenverkeerswet. Volgens het legaliteitsbeginsel (artikel 1 Wetboek van Strafrecht) kunt u alleen worden veroordeeld voor een gedraging die al strafbaar was op het moment dat u haar pleegde.
Er is verschil tussen overtredingen en misdrijven. Een misdrijf is een ernstiger strafbaar feit dan een overtreding; denk aan mishandeling of moord. Een overtreding is bijvoorbeeld openbare dronkenschap.
Hoe verloopt het opsporingsonderzoek?
Een strafzaak begint meestal bij de politie, naar aanleiding van een aangifte of een ander spoor van een strafbaar feit. De officier van justitie leidt het opsporingsonderzoek en werkt daarbij samen met de politie: de verdachte wordt opgespoord en bewijs wordt verzameld. De bevindingen komen in een proces-verbaal. Op basis daarvan beoordeelt de officier van justitie de zaak en beslist hij of hij vervolgt. Dit heet het opportuniteitsbeginsel: de officier van justitie heeft de bevoegdheid om al dan niet tot vervolging over te gaan.
Wat staat er in de dagvaarding?
Besluit de officier van justitie tot vervolging, dan ontvangt u een dagvaarding. Daarin staat voor welk strafbaar feit u wordt vervolgd, en waar en wanneer u voor de rechter moet verschijnen.
Hoe verloopt de behandeling door de rechter?
Als verdachte bent u niet verplicht om de zitting bij te wonen. Komt u wel, dan ondervraagt de rechter u; u hoeft zijn vragen niet te beantwoorden. Dit heet het zwijgrecht: u hoeft niet actief mee te werken aan uw eigen veroordeling (artikel 29 Wetboek van Strafvordering). Na de ondervraging krijgt de officier van justitie het woord.
De officier van justitie houdt zijn requisitoir. Daarin zet hij de feiten en het bewijs voor het strafbare feit uiteen en sluit hij af met zijn eis.
Daarna houdt de advocaat van de verdachte zijn pleidooi. Hij reageert op het requisitoir van de officier van justitie en behartigt de belangen van zijn cliënt tijdens de gerechtelijke procedure. Tot slot krijgt de verdachte zelf het woord.
Welke uitspraak kan de rechter doen?
De rechter kan u vrijspreken, u ontslaan van rechtsvervolging of u een straf of maatregel opleggen. Hij kan u pas veroordelen als er voldoende wettig bewijs is voor een bewezenverklaring. Of aan dat bewijsminimum is voldaan, beoordeelt de rechter per zaak.
Allereerst kan de rechter u vrijspreken. Dat gebeurt als het tenlastegelegde feit volgens de rechter niet bewezen is.
Daarnaast kan de rechter u ontslaan van rechtsvervolging. Dit gebeurt als het feit wel bewezen is, maar niet strafbaar is of u niet strafbaar bent. Denk aan noodweer of een psychische stoornis van de verdachte. Het strafproces kan hiermee eindigen, maar de rechter kan bij ontslag van rechtsvervolging ook een maatregel opleggen, zoals tbs bij een psychische stoornis.
Verder kan de rechter u een straf opleggen. De hoofdstraffen zijn gevangenisstraf, taakstraf en geldboete (artikel 9 Wetboek van Strafrecht). Naast een straf kan de rechter ook een maatregel opleggen, zoals betaling van schadevergoeding aan het slachtoffer of tbs.
Een straf dient verschillende doelen. Vergelding: wie een strafbaar feit pleegt, komt daar niet zonder gevolgen mee weg, en het slachtoffer en de samenleving krijgen genoegdoening. Daarnaast moet een straf herhaling door de dader voorkomen en anderen afschrikken. Tot slot beschermt een straf de samenleving.
Wat kunnen wij voor u doen bij een strafzaak?
Wij staan verdachten bij in elke fase van de strafzaak, van het eerste verhoor tot een eventueel hoger beroep.
- Wij bekijken de dagvaarding en het procesdossier en controleren of de opsporing en het verhoor volgens de regels zijn verlopen.
- Wij bereiden u voor op de zitting, ook op de vraag of u een verklaring aflegt of zwijgt (artikel 29 Wetboek van Strafvordering).
- Wij voeren het pleidooi en reageren op het requisitoir en de eis van de officier van justitie.
- Wij beoordelen bij een strafbeschikking of verzet zinvol is; daarvoor heeft u twee weken (artikel 257e Wetboek van Strafvordering).
- Wij gaan na of hoger beroep zinvol is; daarvoor heeft u veertien dagen na de uitspraak (artikel 408 Wetboek van Strafvordering).
Samengevat
- Het Openbaar Ministerie vervolgt via de officier van justitie; hij beslist of een zaak voor de rechter komt.
- Volgt vervolging, dan ontvangt u een dagvaarding met het strafbare feit en de zittingsdatum.
- U bent niet verplicht om naar de zitting te komen of vragen van de rechter te beantwoorden.
- De rechter spreekt u vrij, ontslaat u van rechtsvervolging, of legt een straf of maatregel op.
- De hoofdstraffen zijn gevangenisstraf, taakstraf en geldboete; daarnaast kan de rechter een maatregel opleggen.
Lees ook: Van buurtruzie tot mishandeling: hoe een woordenwisseling strafbaar kan worden
Veelgestelde vragen
Moet ik naar de rechtszitting komen?
Nee, als verdachte bent u niet verplicht om te verschijnen. Komt u wel, dan hoeft u de vragen van de rechter niet te beantwoorden.
Wat is het verschil tussen vrijspraak en ontslag van rechtsvervolging?
Bij vrijspraak is het tenlastegelegde feit niet bewezen. Bij ontslag van rechtsvervolging staat het feit wel vast, maar is het feit niet strafbaar of acht de rechter u niet strafbaar, bijvoorbeeld bij noodweer.
Welke straffen kan de rechter opleggen?
De hoofdstraffen zijn gevangenisstraf, taakstraf en geldboete (artikel 9 Wetboek van Strafrecht). Daarnaast kan de rechter een maatregel opleggen, zoals schadevergoeding aan het slachtoffer of tbs.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.
