Tbs: wanneer wordt het opgelegd en hoe lang duurt het?

Gepubliceerd op 28 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Tbs is een maatregel die de rechter oplegt als iemand een ernstig misdrijf pleegde terwijl er een psychische stoornis bestond en er gevaar voor herhaling is (artikel 37a Sr). Tbs heeft geen vaste einddatum, behalve als het delict niet gericht was tegen de onaantastbaarheid van het lichaam: dan duurt tbs met dwangverpleging ten hoogste vier jaar.

Wanneer komt iemand in een tbs-kliniek?

In een tbs kliniek volgt behandeling na een tbs-maatregel met dwangverpleging, opgelegd bij een misdrijf met een strafmaximum van vier jaar of meer en een stoornis ten tijde van het feit. De maatregel wordt elke een of twee jaar getoetst door de rechter; zie de Dienst Justitiële Inrichtingen.

Het systeem kent verschillende vormen en kan nogal ingewikkeld en soms zelfs onvoorspelbaar overkomen. Van dwangverpleging in gesloten klinieken tot voorwaardelijke varianten, elk geval krijgt z’n eigen aanpak.

Veel mensen snappen niet waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Ook blijft het vaak vaag hoe lang iemand nu echt vastzit.

Wat is TBS en wanneer wordt het opgelegd?

TBS is een bijzondere maatregel voor daders met psychische stoornissen die ernstige misdrijven plegen. Het verschilt flink van een gewone gevangenisstraf, vooral door de focus op behandeling en het beschermen van de maatschappij.

Wat houdt de tbs-maatregel in?

TBS staat voor ’terbeschikkingstelling’. Dat klinkt behoorlijk formeel, maar het komt erop neer dat de rechter iemand onder toezicht stelt.

De maatregel geldt voor mensen die een misdrijf hebben gepleegd en bij wie op dat moment een psychische stoornis, psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap bestond (artikel 37a Sr).

TBS is geen straf; het draait om beveiliging. De maatschappij moet beschermd worden tegen gevaarlijke daders.

Er zijn twee hoofdvormen:

• TBS met dwangverpleging (opname in een kliniek)
• TBS met voorwaarden (ambulante behandeling)

Wat is het verschil tussen gevangenisstraf en tbs?

Een gevangenisstraf betekent een vaste periode achter de tralies. Daarna loopt iemand gewoon weer naar buiten.

TBS werkt anders. Er is geen vaste einddatum. De behandeling duurt zolang als nodig is, tot het gevaar voor herhaling weg is.

Bij gevangenisstraf draait het om vergelding. TBS daarentegen focust op behandeling en maatschappijbeveiliging.

Vaak krijgt u eerst een gevangenisstraf en daarna TBS. Dus eerst de straf uitzitten, dan naar de kliniek.

Het verschil ziet u ook terug in de voorzieningen. Gevangenissen zijn er voor straf, TBS-klinieken voor gespecialiseerde psychiatrische zorg.

Aan welke voorwaarden moet zijn voldaan?

Voor TBS gelden drie hoofdvoorwaarden:

1. Ernstig misdrijf – meestal geweld tegen personen.
2. Psychische stoornis – vastgesteld door psychiaters.
3. Gevaar voor herhaling – risico op nieuwe ernstige misdrijven.

Verminderde toerekeningsvatbaarheid is geen voorwaarde. Beslissend is dat de stoornis al bestond toen het feit werd gepleegd. Tbs kan ook worden opgelegd aan iemand die volledig ontoerekeningsvatbaar is.

Of er een stoornis was, beslist de rechter. Hij moet daarvoor volgens artikel 37a lid 3 Sr een advies hebben van ten minste twee gedragsdeskundigen van verschillende disciplines, onder wie een psychiater. Dat onderzoek loopt meestal via het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, soms met een klinische observatie in het Pieter Baan Centrum.

Voorbeelden van stoornissen die tot TBS kunnen leiden:

• Persoonlijkheidsstoornissen
• Psychotische stoornissen
• Ernstige verslavingen
• Borderline en antisociale kenmerken

Jaarlijks adviseren experts in ongeveer 150 gevallen TBS.

Wat zijn de doelen van tbs?

Het belangrijkste doel van TBS is maatschappijbeveiliging. De samenleving moet beschermd blijven tegen gevaarlijke daders met psychische problemen.

Behandeling is het tweede hoofddoel. TBS-patiënten krijgen intensieve psychiatrische zorg.

De maatregel richt zich op recidive-preventie. Dus voorkomen dat iemand opnieuw ernstige misdrijven pleegt.

Resocialisatie speelt ook een rol. Patiënten leren weer functioneren in de maatschappij, stap voor stap.

Hoe gaat dat dan? Eerst behandeling in een beveiligde kliniek, dan proefverloven onder begeleiding, en uiteindelijk voorwaardelijke beëindiging met toezicht.

Gemiddeld duurt TBS ongeveer 9 jaar. Sommige mensen blijven langer vast als het gevaar te groot blijft.

Welke vormen van tbs zijn er en hoe lang duren ze?

Het TBS-systeem kent twee hoofdvormen: TBS met dwangverpleging en TBS met voorwaarden. Hoe lang iemand vastzit, verschilt enorm en hangt af van de vooruitgang van de patiënt.

Wat is tbs met dwangverpleging?

TBS met dwangverpleging is de zwaarste vorm. De rechter legt deze op bij ernstige delicten met een strafdreiging van vier jaar of meer.

Voor dwangverpleging moet de rechter bovendien oordelen dat de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen of goederen verpleging in een kliniek eist (artikel 37b Sr).

Hierbij wordt de patiënt verplicht opgenomen in een gesloten TBS-kliniek.

Dwangverpleging betekent dat u niet zomaar weg kunt. U krijgt intensieve psychiatrische behandeling, gericht op uiteindelijk terugkeren in de maatschappij.

In eerste instantie duurt deze TBS twee jaar. In de praktijk duurt de behandeling vaak zeven tot acht jaar. Een vaste einddatum is er bij aanvang niet.

Wat is tbs met voorwaarden?

TBS met voorwaarden is een lichtere variant. Patiënten hoeven niet per se in een gesloten kliniek te verblijven.

Deze vorm stelt specifieke eisen aan de patiënt:

• Geen drugs of alcohol gebruiken
• Psychiatrische behandeling volgen
• Aanwijzingen van de reclassering opvolgen

De reclassering houdt toezicht. Vaak verblijven patiënten alsnog in een verslavingskliniek of forensisch psychiatrische kliniek.

Wie de voorwaarden overtreedt, loopt het risico alsnog TBS met dwangverpleging te krijgen. Deze vorm geeft meer vrijheid, maar vraagt om discipline.

Wanneer is tbs gemaximeerd?

Bij misdrijven die niet gericht zijn tegen de onaantastbaarheid van het lichaam geldt een maximumtermijn van vier jaar voor TBS met dwangverpleging. Zo voorkomt men dat iemand bij minder ernstige delicten eindeloos vastzit.

Die grens van vier jaar geldt niet als de tbs is opgelegd voor een misdrijf dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam, zoals een geweldsdelict. Dan kan de rechter tbs met dwangverpleging zo vaak verlengen als nodig is (artikel 38e lid 1 Sr).

Voor tbs met voorwaarden geldt een eigen grens: die duurt in beginsel ten hoogste negen jaar (artikel 38e Sr).

De rechter beslist wanneer iemand terugkeert in de maatschappij. Dat gebeurt pas als de kans op herhaling echt laag genoeg is.

Ook na beëindiging blijft er vaak voorwaardelijk toezicht. Patiënten moeten zich aan afspraken met de reclassering houden.

Hoe verlopen verlenging en beëindiging van tbs?

TBS stopt niet automatisch na twee jaar. De rechter kan de maatregel telkens met één of twee jaar verlengen.

Elke twee jaar is er een verlengingszitting. De rechter kijkt dan of verdere behandeling nodig blijft.

Er geldt geen maximumtermijn meer voor voorwaardelijke beëindiging. Rechters kunnen het toezicht blijven verlengen als de kans op recidive te hoog blijft.

Patiënten kunnen tegen verlenging in beroep gaan. TBS met dwangverpleging eindigt altijd voorwaardelijk, dus het toezicht loopt na ontslag nog door.

Hoger beroep tegen een verlengingsbeslissing van de rechtbank stelt u in bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. U heeft daarvoor veertien dagen na de mededeling van de beslissing. Ook het Openbaar Ministerie kan in hoger beroep gaan.

Hoe verloopt de behandeling in de tbs-kliniek?

De behandeling in een tbs-kliniek volgt een gestructureerd proces met verschillende fases. Elke patiënt krijgt z’n eigen behandelplan.

Het dagelijkse leven bestaat uit therapie, dagbesteding en allerlei activiteiten. Alles draait om een veilige terugkeer naar de samenleving.

Welke behandelfases zijn er?

Een hoofdbehandelaar maakt voor iedere tbs-patiënt een persoonlijk behandelplan. Een multidisciplinair team voert het plan uit.

De behandeling bestaat uit verschillende fases, die per patiënt kunnen verschillen.

Preklinische fase: Een behandelaar bezoekt de patiënt in de gevangenis voor een eerste diagnose.

Opname-/stabilisatiefase: Het team kijkt welk zorgprogramma past bij de patiënt.

Delictgerichte fase: Dit is de meest intensieve fase. Patiënten werken actief aan gedragsverandering om herhaling van misdrijven te voorkomen.

Opbouw- en terugvalpreventiefase: Hier bereiden patiënten zich voor op het leven buiten de kliniek. Ze volgen een uitstroomtraject: zelfstandig wonen, begeleid zelfstandig wonen, of begeleid wonen.

Ambulante fase: Patiënten krijgen begeleiding van een team terwijl ze meer vrijheid krijgen.

Hoe ziet de dagbesteding eruit?

Het leven in de tbs-kliniek draait om structuur en activiteiten. Patiënten wonen op leefgroepen en delen hun dag met anderen.

Therapiesessies zijn belangrijk. Ze werken individueel en in groepen aan hun problemen.

In werkplaatsen leren patiënten nieuwe vaardigheden. Werken helpt om zich nuttig te voelen.

Verlof is een stap in de behandeling. Als patiënten vooruitgang tonen, krijgen ze meer vrijheid.

Waar is de behandeling op gericht?

Het doel van de behandeling is resocialisatie. Alles in de tbs-kliniek draait om terugkeer naar de samenleving.

Professionals proberen het risico op nieuwe misdrijven te verkleinen. Dat heet recidivevermindering.

Re-integratie begint vroeg. Patiënten oefenen sociale vaardigheden en krijgen contact met de buitenwereld.

De behandeling stopt pas als professionals en rechters denken dat de patiënt veilig kan terugkeren. Niet iedereen komt zover.

Patiënten die niet meewerken, blijven langer in de kliniek.

Hoe verloopt de terugkeer in de samenleving?

De terugkeer in de samenleving gebeurt stap voor stap via verschillende vormen van verlof. Het begint met begeleid verlof op het terrein en bouwt op naar meer vrijheid onder toezicht.

Wanneer krijgt een patiënt begeleid verlof?

Begeleid verlof is de eerste stap naar buiten. De patiënt mag het terrein af, maar altijd onder begeleiding van een professional.

De behandeling moet ver genoeg zijn. De patiënt moet stabiel gedrag laten zien en inzicht tonen in zijn problemen.

Het behandelteam doet een aanvraag. Een risicotaxatie bepaalt of verlof veilig is. De kliniek stelt strikte regels op voor tijd, plaats en activiteiten.

Belangrijke voorwaarden:

• Altijd begeleiding door een professional
• Korte duur, meestal een paar uur
• Duidelijke route en activiteiten
• Achteraf rapporteren

Het verlof begint vaak met een wandeling rond de kliniek. Later volgen bezoekjes aan winkels of andere plekken.

Wanneer krijgt een patiënt onbegeleid verlof?

Onbegeleid verlof geeft meer vrijheid, maar de eisen zijn streng. De patiënt mag alleen naar buiten, zonder personeel.

De behandeling moet aantoonbaar effect hebben. Het risico op herhaling moet voldoende zijn verminderd.

Criteria voor onbegeleid verlof:

• Eerst succesvol begeleid verlof afgerond
• Medicatie-inname stabiel
• Goed contact met het team
• Duidelijk verlofplan

Toezicht gebeurt via elektronische monitoring of vaste contactmomenten. De patiënt moet zich aan tijden en locaties houden.

Bij overtreding stopt het verlof direct. De patiënt gaat terug naar de gesloten afdeling.

Wat zijn transmuraal verlof en proefverlof?

Transmuraal verlof betekent dat de patiënt buiten de kliniek mag overnachten. Dat is een grote stap richting terugkeer.

De patiënt verblijft tijdelijk bij familie, in een pension, of zelfstandig. Soms gaat het om dagen, soms weken.

Proefverlof gaat verder. De patiënt woont volledig buiten de kliniek, maar valt nog onder tbs. Begeleiding blijft via ambulante zorg.

Belangrijke aspecten:

• Nachten buiten worden langzaam uitgebreid
• Wekelijks contact met het behandelteam
• Elektronisch toezicht is mogelijk
• Werk of dagbesteding is verplicht

Als het misgaat tijdens transmuraal verlof, haalt men de patiënt meteen terug. Proefverlof kan dan veranderen in langdurige zorg.

Welke rol heeft de reclassering?

De reclassering begeleidt patiënten buiten de kliniek en houdt toezicht op de afspraken.

Taken van de reclassering:

• Regelmatig gesprekken voeren met de patiënt
• Overleggen met het behandelteam
• Medicatie controleren
• Hulp bieden bij praktische zaken

Ze helpen met woonruimte, werk en sociale contacten. Zo ontstaat er een brug tussen kliniek en samenleving.

Bij problemen meldt de reclassering dit direct aan de kliniek. Ze kunnen adviseren om verlof te stoppen of aan te passen.

Goede samenwerking tussen kliniek en reclassering is onmisbaar. Ze delen informatie over risico’s en voortgang.

Hoe effectief is tbs?

Het tbs-systeem heeft zowel successen als knelpunten. Recidivecijfers zijn relatief laag, maar de voorbereiding op terugkeer verloopt niet altijd soepel. Elk traject is weer anders.

Hoe vaak plegen tbs-patiënten opnieuw een delict?

Recidive blijft een belangrijk meetpunt. Ongeveer 15-20% van de tbs-patiënten pleegt binnen tien jaar opnieuw een ernstig delict.

Dit percentage is lager dan bij vergelijkbare groepen zonder behandeling. De meeste recidive vindt plaats in de eerste jaren na het einde van de maatregel.

Factoren die recidive beïnvloeden:

• Kwaliteit van nazorg
• Beschikbaarheid van woonruimte
• Maatschappelijke steun
• Type delict

Geweldsdelicten leiden minder vaak tot recidive dan seksuele delicten. Patiënten met persoonlijkheidsstoornissen hebben meer begeleiding nodig dan mensen met een psychotische stoornis.

Waar loopt de re-integratie op vast?

Re-integratie is een cruciale fase. In 2023 waren er 87.499 verloven, met slechts 0,02% onttrekkingen tijdens begeleid verlof.

De voorbereiding begint al jaren voor de echte uitstroom. Vrijheden nemen stap voor stap toe.

Uitdagingen bij re-integratie:

• Tekort aan uitstroomplekken in de GGZ
• Weinig doorstroom naar langdurige forensische zorg
• Gebrek aan woonruimte

Ongeveer 180 mensen wachten op een tbs-plek in de gevangenis. Dat verstoort het systeem en belemmert goede voorbereiding.

Waarom verschillen tbs-trajecten zo sterk?

Ieder tbs-traject is anders. De gemiddelde duur is 8,7 jaar, maar de verschillen zijn groot.

Factoren die trajecten beïnvloeden:

• Type en ernst van de stoornis
• Motivatie voor behandeling
• Sociale situatie en steun van familie
• Complexiteit van het delict

Patiënten met meerdere stoornissen hebben vaak een langer traject. Sommigen stromen door naar langdurige zorg, anderen keren terug naar de samenleving.

Het systeem moet flexibel zijn om aan verschillende behoeften te voldoen. Dat maakt plannen en capaciteit lastig voor de klinieken.

Hoe zien het leven in de kliniek en de nazorg eruit?

Het leven van tbs-patiënten bestaat uit therapie, dagbesteding en begeleide activiteiten in een beveiligde omgeving. Na de behandeling beslist de rechter of iemand terugkeert naar de maatschappij onder voorwaarden, of permanente zorg nodig heeft.

Hoe ziet een dag van een tbs-patiënt eruit?

Tbs-patiënten wonen samen op leefgroepen. Hun dag is opgebouwd uit verschillende onderdelen van het behandelplan.

Therapie en behandeling staan centraal. Patiënten krijgen individuele gesprekken en groepstherapie. Ze werken aan inzicht in hun gedrag en het voorkomen van nieuwe delicten.

Dagbesteding houdt patiënten bezig. Ze werken in de werkplaatsen van de kliniek. Er zijn ook sport, creatieve activiteiten, en soms onderwijs.

Verlof wordt in kleine stappen opgebouwd. Het begint met begeleid verlof en kan doorgroeien naar onbegeleid verlof. Sociotherapeuten beoordelen wanneer iemand eraan toe is.

De leefgroep zorgt voor structuur en sociale contacten. Patiënten delen ruimtes en eten samen. Ze leren omgaan met anderen en dragen verantwoordelijkheid voor hun gedrag.

Sommige grondrechten gelden niet meer voor tbs-patiënten. Vrij bewegen is niet mogelijk. Contact met de buitenwereld wordt gecontroleerd.

Wat gebeurt er na beëindiging van tbs?

De rechter beslist of de tbs-maatregel stopt. Er zijn twee opties: voorwaardelijke of onvoorwaardelijke beëindiging.

Voorwaardelijke beëindiging houdt in dat tbs stopt, maar wel onder voorwaarden. De patiënt moet contact houden met een behandelaar.

Hij moet zich aan afspraken houden. Het Forensisch Psychiatrisch Toezicht (FPT) start dan.

De tbs-kliniek en reclassering begeleiden samen de ex-patiënt. Ze kijken of hij zich aan de voorwaarden houdt.

Deze fase duurt meestal zo’n twee jaar. Soms duurt het zelfs levenslang.

Als iemand de regels overtreedt, kan hij terug naar een gesloten setting.

Onvoorwaardelijke beëindiging volgt alleen na minimaal een jaar voorwaardelijke beëindiging. Dan stopt de tbs-maatregel helemaal.

De persoon krijgt weer alle rechten en plichten van een gewone burger. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft er dan geen verantwoordelijkheid meer over.

Wat is langdurige forensisch psychiatrische zorg?

Sommige patiënten komen nooit vrij. Het risico op nieuwe delicten blijft dan gewoon te groot.

Voor hen bestaat de Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg (LFPZ). Het behandeldoel verschuift.

Het draait dan niet meer om terugkeer naar de samenleving. Het doel wordt: de kwaliteit van leven verbeteren binnen een gesloten omgeving.

FPC Pompestichting is de enige plek in Nederland die deze zorg biedt. Patiënten proberen er een zo prettig en zinvol mogelijk leven te leiden binnen de beveiligde muren.

Deskundigen beoordelen elke twee jaar opnieuw de situatie. De Landelijke Adviescommissie Plaatsing LFPZ forensische zorg (LAP) bekijkt of de LFPZ-status nog nodig is.

Is dat niet meer het geval, dan kan de patiënt weer terug naar gewone behandeling. Dan richt de zorg zich weer op terugkeer naar de maatschappij.

Deze zorg is bedoeld voor mensen die permanent gevaarlijk blijven voor anderen.

Wat kunnen wij voor u doen als tbs dreigt of al is opgelegd?

Binnen onze praktijk strafrecht staan wij verdachten en tbs-gestelden bij, van de strafzaak tot de verlengingszittingen.

• Wij beoordelen de rapportages pro Justitia en vragen zo nodig om een contra-expertise.
• Wij voeren verweer tegen oplegging van tbs, bijvoorbeeld over het advies van twee gedragsdeskundigen (artikel 37a lid 3 Sr) of het gevaarscriterium.
• Wij bepleiten waar het kan tbs met voorwaarden in plaats van dwangverpleging (artikel 38 Sr).
• Wij toetsen of de maatregel gemaximeerd is tot vier jaar (artikel 38e Sr).
• Wij staan u bij op de verlengingszitting en in hoger beroep bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Samengevat

• Tbs vereist een misdrijf, een stoornis ten tijde van het feit en gevaar voor herhaling (artikel 37a Sr).
• Tbs met dwangverpleging duurt eerst twee jaar en kan telkens met een of twee jaar worden verlengd.
• Was het delict niet gericht tegen de onaantastbaarheid van het lichaam, dan duurt tbs met dwangverpleging ten hoogste vier jaar (artikel 38e Sr).
• Tbs met voorwaarden duurt in beginsel ten hoogste negen jaar.
• Hoger beroep tegen een verlenging stelt u binnen veertien dagen in bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Veelgestelde vragen