Dit artikel geeft een algemeen juridisch kader naar Nederlands recht. Het is geen advies over een concrete situatie. Bij een Bibob-procedure bepalen de precieze feiten over financiering, zeggenschap en betrokken personen de uitkomst.
U heeft een vergunning aangevraagd en krijgt een Bibob-vragenformulier. Of erger: het bestuursorgaan laat weten dat het voornemens is uw vergunning te weigeren of in te trekken op grond van de Wet Bibob.
Wat er dan gebeurt, gaat over de vraag of er gevaar bestaat dat de vergunning wordt gebruikt om strafbare feiten te plegen of om geld uit strafbare feiten te benutten. Die mate van gevaar is geregeld in artikel 3 van de Wet Bibob. Het gaat dus niet om een veroordeling en niet om bewijs in strafrechtelijke zin. Een bestuursorgaan mag zijn oordeel baseren op vermoedens, op feiten rond personen in uw omgeving en op onduidelijke geldstromen in uw financiering.
Dat maakt de procedure ongemakkelijk, en tegelijk aanvechtbaar. Op vrijwel elke schakel valt iets aan te merken, mits u op tijd bent.
De vier momenten waarop u kunt ingrijpen
| Moment | Wat er speelt | Wat u kunt doen |
|---|---|---|
| Het vragenformulier | Het bestuursorgaan verzamelt informatie over u, uw financiers en uw zakelijke omgeving | Volledig en zorgvuldig invullen; een onjuist of onvolledig antwoord is op zichzelf al een weigeringsgrond |
| Het eigen onderzoek van het bestuursorgaan | Toetsing van financiering, zeggenschap en betrokken personen | Onduidelijke posten uit uzelf toelichten en onderbouwen met stukken |
| Het advies van het Landelijk Bureau Bibob | Zwaardere toets, met toegang tot politie-, justitie- en fiscale gegevens; geregeld in artikel 8 en artikel 9 Wet Bibob | U wordt hierover geïnformeerd; dit is het moment om u te laten bijstaan |
| Het voornemen tot weigering of intrekking | Het bestuursorgaan kondigt zijn besluit aan | Zienswijze indienen op grond van artikel 4:8 Awb, met inzage in het advies |
De zienswijzefase is de belangrijkste en tegelijk de meest verwaarloosde. Wie hier volstaat met een korte reactie, procedeert daarna tegen een besluit dat al is uitgeschreven. Wie hier compleet is, ziet regelmatig dat het besluit er nooit komt.
Inzage in het Bibob-advies
U heeft recht op inzage in het advies dat over u is uitgebracht. De verstrekking is geregeld in artikel 26 van de Wet Bibob en de geheimhoudingsplicht in artikel 28. Die inzage is aan voorwaarden gebonden, want het advies bevat gegevens van derden, maar het uitgangspunt is dat u kunt weten waarop het oordeel over u berust.
Vraag die inzage altijd, en vraag hem schriftelijk. Zonder het advies verweert u zich tegen een samenvatting die het bestuursorgaan zelf heeft gemaakt. Met het advies ziet u waar het feitencomplex dun is, welke conclusies op aannames rusten en welke gegevens verouderd zijn.
Waar de weigering in de praktijk op stukloopt
Vier verweren komen het vaakst voor, en de eerste twee zijn de sterkste.
Het zakelijk verband ontbreekt. De feiten die worden tegengeworpen moeten in relatie staan tot de aangevraagde activiteit en tot u. Een strafrechtelijk verleden van een familielid zonder zeggenschap in de onderneming is geen grond.
De feiten zijn te oud of te licht. Naarmate feiten verder in het verleden liggen en minder ernstig zijn, moet het bestuursorgaan zwaarder motiveren waarom er nog gevaar is.
De evenredigheid. Weigering of intrekking is een ingrijpende maatregel. Het bestuursorgaan moet afwegen of een minder vergaand middel volstaat, bijvoorbeeld voorschriften of een beperking van de looptijd. Sinds de Afdeling bestuursrechtspraak de toetsing aan artikel 3:4 Awb in 2022 heeft aangescherpt tot een toets op geschiktheid, noodzakelijkheid en evenwichtigheid, is dit een reëel verweer geworden en geen formaliteit meer.
De financiering is wel te verklaren. Veel dossiers draaien om een lening waarvan de herkomst niet is onderbouwd. Dat is vaak op te lossen met bankafschriften, een schriftelijke leningsovereenkomst en een verklaring van de geldverstrekker, mits u die stukken aandraagt voordat het besluit valt.
Bezwaar en beroep
Valt het besluit toch, dan geldt de gewone bestuursrechtelijke route: bezwaar binnen zes weken op grond van artikel 6:7 Awb bij het bestuursorgaan, daarna beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak.
Twee praktische punten. Ten eerste: een pro-formabezwaar binnen de termijn behoudt uw rechten; de gronden mogen later. Wie de termijn laat verlopen omdat het dossier nog niet compleet is, verliest de zaak zonder inhoudelijke behandeling. Ten tweede: een bezwaar schorst de werking van het besluit niet. Moet uw zaak openblijven, vraag dan tegelijk een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter.
Veelgestelde vragen
Moet ik een Bibob-vragenformulier invullen?
Ja, en volledig. Een onjuist of onvolledig ingevuld formulier is op zichzelf al een grond om de vergunning te weigeren, los van wat het onderzoek verder oplevert.
Kan een strafrechtelijk verleden van een familielid meetellen?
Alleen als er een zakelijk verband is. De feiten die worden tegengeworpen moeten in relatie staan tot de aangevraagde activiteit en tot u. Een verleden van een familielid zonder zeggenschap in de onderneming is geen grond.
Krijg ik het Bibob-advies te zien?
Het uitgangspunt is dat u kunt weten waarop het oordeel over u berust. De verstrekking is geregeld in artikel 26 Wet Bibob, met een geheimhoudingsplicht in artikel 28. Vraag de inzage altijd schriftelijk aan.
Blijft mijn zaak open tijdens bezwaar?
Niet vanzelf. Bezwaar schorst de werking van het besluit niet. Moet uw zaak openblijven, vraag dan tegelijk een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter.
Juridische hulp nodig?
Ontvangt u een Bibob-vragenformulier of een voornemen tot weigering, laat dan meekijken vóór de zienswijze. Dat is het moment waarop de meeste winst te halen valt. Onze bestuursrecht advocaat staat voor u klaar.
