Wijzigingsbeding in algemene voorwaarden: wanneer eenzijdige wijziging oneerlijk is

Wijzigingsbedingen algemene voorwaarden: wanneer is eenzijdige wijziging oneerlijk

Gepubliceerd op 28 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Een wijzigingsbeding in algemene voorwaarden is toegestaan, maar tegenover consumenten wordt een beding waarmee u de prestatie eenzijdig wezenlijk mag wijzigen vermoed onredelijk bezwarend te zijn, tenzij de consument dan mag ontbinden (artikel 6:237 sub c BW). Een prijsverhoging binnen drie maanden na het sluiten van de overeenkomst is zonder ontbindingsrecht zelfs altijd onredelijk bezwarend (artikel 6:236 sub i BW).

Tegenover zakelijke klanten is er meer ruimte, maar ook daar toetst de rechter of het beding onredelijk bezwarend is. Hieronder leest u wanneer een wijzigingsbeding standhoudt, wat de Hoge Raad op 29 november 2024 over indexatie en opslag besliste, en hoe u een wijziging zorgvuldig doorvoert.

Wat een wijzigingsbeding regelt

Een wijzigingsbeding geeft één partij, meestal de aanbieder, het recht om de prijs of de voorwaarden tijdens de looptijd van de overeenkomst aan te passen. Zonder zo’n beding gelden gewijzigde algemene voorwaarden alleen voor nieuwe overeenkomsten. Voor een wijziging van een lopend contract is dan instemming van de klant nodig (artikel 6:217 BW).

U ziet deze bedingen vooral in duurovereenkomsten, zoals abonnementen, softwarelicenties (SaaS), onderhoudscontracten, huurovereenkomsten, energie- en telecomcontracten en verzekeringen. De tabel zet de varianten naast elkaar.

Soort bedingVoorbeeldKans dat het tegenover een consument standhoudt
Open beding“Wij mogen prijzen en voorwaarden naar eigen inzicht wijzigen”Klein: reden en methode ontbreken
IndexatiebedingJaarlijkse aanpassing volgens de consumentenprijsindex (CPI) van het CBSGroot, als index, moment en berekening vooraf vastliggen
OpslagbedingIndexatie plus een vaste opslag van maximaal een percentageAfhankelijk van de hoogte en de omstandigheden; zie de uitspraken hieronder
Wijziging door wet of toezichthouderDoorberekening van een nieuwe heffingGroot, als de doorberekening rechtstreeks volgt uit de wijziging

Wanneer een wijzigingsbeding onredelijk bezwarend of oneerlijk is

Een beding in algemene voorwaarden is vernietigbaar als het, gelet op de aard en inhoud van de overeenkomst en de wederzijdse belangen, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij (artikel 6:233 sub a BW). Voor consumenten gelden daarnaast een zwarte en een grijze lijst.

De zwarte en de grijze lijst

Op de zwarte lijst staat onder meer het beding dat de aanbieder toestaat binnen drie maanden na het sluiten van de overeenkomst de prijs te verhogen, tenzij de consument dan mag ontbinden (artikel 6:236 sub i BW). Zo’n beding is altijd onredelijk bezwarend; een afweging volgt niet.

Op de grijze lijst staat het beding dat de aanbieder toestaat een prestatie te leveren die wezenlijk afwijkt van wat is toegezegd, tenzij de consument dan mag ontbinden (artikel 6:237 sub c BW). Bij een beding op de grijze lijst wordt vermoed dat het onredelijk bezwarend is. De aanbieder moet dat vermoeden weerleggen met concrete omstandigheden.

De Europese transparantie-eis

De Nederlandse regels worden uitgelegd in lijn met de Richtlijn oneerlijke bedingen (93/13/EEG). Volgens het Hof van Justitie van de EU moet een prijswijzigingsbeding al bij het sluiten van de overeenkomst de reden en de methode van de wijziging duidelijk beschrijven, zodat de consument wijzigingen kan voorzien (HvJ EU 21 maart 2013, C-92/11, RWE Vertrieb). Alleen verwijzen naar een wet of naar “marktomstandigheden” is onvoldoende. Ook moet de consument tijdig worden geïnformeerd en een reëel recht hebben om op te zeggen.

Wat de rechtspraak zegt over indexatie en opslag

De Hoge Raad gaf op 29 november 2024 een prejudiciële beslissing over huurprijswijzigingsbedingen in consumentenhuur (ECLI:NL:HR:2024:1780). Een indexatiebeding (CPI) en een opslagbeding zijn naar doel en functie verschillende bedingen, ook als ze in één bepaling staan. Ze worden dus apart getoetst. Een opslag van maximaal 3% boven de indexatie is volgens de Hoge Raad in beginsel niet oneerlijk, behalve bij bijkomende omstandigheden in het individuele geval.

Is een opslagbeding wel oneerlijk, dan blijft het buiten toepassing. Verhogingen op grond daarvan zijn onverschuldigd betaald en kunnen worden teruggevorderd (artikel 6:203 BW). De indexatie die niet oneerlijk is, blijft wel staan.

Het gerechtshof Amsterdam paste dit op 10 maart 2026 toe op een beding met CPI-indexatie en een opslag van maximaal 5% (ECLI:NL:GHAMS:2026:613). Het hof vond het indexatiebeding eerlijk en het opslagbeding oneerlijk. De verhogingen op grond van de opslag vervielen; die op grond van de indexatie bleven in stand.

Deze uitspraken gaan over woninghuur, maar de redenering over het scheiden en apart toetsen van indexatie en opslag is ook bruikbaar voor andere duurovereenkomsten met consumenten.

Vijf eisen voor een houdbaar beding

  • Een concrete, controleerbare reden voor wijziging, zoals een wetswijziging of een indexcijfer.
  • Een duidelijke methode, zodat de klant de omvang van de wijziging kan narekenen.
  • Tijdige, individuele kennisgeving vóór de ingangsdatum.
  • Een recht om kosteloos op te zeggen of te ontbinden bij een wijziging in het nadeel van de klant.
  • Een beperkte reikwijdte: kernverplichtingen zoals de hoofdprestatie wijzigt u niet eenzijdig.

Voor sommige sectoren, zoals telecom en energie, gelden aanvullende wettelijke regels over het vooraf melden van een wijziging en het recht om kosteloos op te zeggen. Toezicht op consumentenbescherming houdt de ACM.

Gevolgen als het beding oneerlijk is

De consument kan het beding vernietigen, en de rechter moet in een consumentenzaak ook zelf (ambtshalve) toetsen of een beding oneerlijk is. Een vernietigd beding vervalt met terugwerkende kracht (artikel 3:53 BW).

Prijsverhogingen die op het beding waren gebaseerd, vervallen dan ook, en de consument kan te veel betaalde bedragen terugvorderen als onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). De rechter mag een oneerlijk beding tegenover een consument niet matigen tot wat nog wel redelijk zou zijn; het oneerlijke beding valt in zijn geheel weg. Een vordering tot terugbetaling verjaart in beginsel vijf jaar nadat de consument met de vordering en de schuldenaar bekend werd (artikel 3:309 BW).

Wijzigingsbedingen tegenover zakelijke klanten

De zwarte en grijze lijst gelden alleen tegenover consumenten. Een zakelijke wederpartij kan wel een beroep doen op de open norm van artikel 6:233 sub a BW. De lijsten kunnen daarbij als richtsnoer dienen, vooral bij kleine ondernemers die in een vergelijkbare positie verkeren als een consument (de zogenoemde reflexwerking).

Grotere ondernemingen, die hun jaarrekening openbaar maken of ten minste 50 personen in dienst hebben, kunnen een beding niet vernietigen wegens onredelijke bezwarendheid (artikel 6:235 lid 1 BW). Voor hen blijft alleen de algemene toets van de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW).

Wat de aanbieder en de klant verschillend controleren

De aanbieder wil een beding dat de toets doorstaat; de klant wil weten of hij een wijziging moet accepteren.

Als aanbiederAls klant
Vervang open termen als “naar eigen inzicht” door een concrete reden en berekeningswijzeControleer of de algemene voorwaarden bij het sluiten van de overeenkomst aan u ter hand zijn gesteld
Splits indexatie en eventuele opslag en houd een opslag beperktGa na of het beding een concrete reden en methode voor de wijziging noemt
Verhoog de prijs niet in de eerste drie maanden zonder ontbindingsrechtKijk of u bij de wijziging kosteloos kunt opzeggen en binnen welke termijn
Informeer iedere klant persoonlijk en bewaar bewijs van die kennisgevingMaak schriftelijk bezwaar en betaal zo nodig onder voorbehoud
Hanteer zo nodig aparte voorwaarden voor consumenten en zakelijke klantenVorder te veel betaalde bedragen tijdig terug

Onze rol bij wijzigingsbedingen

  • Wij beoordelen uw algemene voorwaarden op de zwarte en grijze lijst en de Europese transparantie-eisen.
  • Wij stellen een prijs- of wijzigingsbeding op met een controleerbare maatstaf en opzegregeling.
  • Wij stellen een kennisgeving van een wijziging aan uw klanten op.
  • Wij voeren een geschil over een eenzijdige wijziging, als aanbieder of als afnemer, vanuit onze praktijk in het ondernemingsrecht.

Veelgestelde vragen

Gelden nieuwe algemene voorwaarden automatisch voor bestaande klanten?

Nee, alleen als de lopende overeenkomst een geldig wijzigingsbeding bevat of als de klant met de nieuwe voorwaarden instemt. Anders blijven de oude voorwaarden gelden.

Is een melding op de website voldoende?

Tegenover consumenten in de regel niet. De klant moet de wijziging tijdig en individueel ontvangen, bijvoorbeeld per e-mail, zodat hij van zijn opzegrecht gebruik kan maken.

Hoe vaak mag ik mijn voorwaarden wijzigen?

De wet noemt geen maximum. Frequente wijzigingen zonder concrete reden kunnen wel bijdragen aan het oordeel dat het beding of de toepassing ervan in strijd is met de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW).

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.