Gepubliceerd op 7 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Bezwaar en beroep zijn de twee rechtsmiddelen waarmee u in het bestuursrecht een besluit van de overheid kunt aanvechten. U begint vrijwel altijd met bezwaar bij het bestuursorgaan dat het besluit nam (artikel 7:1 Algemene wet bestuursrecht) en gaat pas daarna naar de bestuursrechter. Voor beide stappen geldt een termijn van zes weken, gerekend vanaf de dag na de bekendmaking van het besluit.
Inhoudsopgave
Wat zijn bezwaar en beroep in het bestuursrecht?
Bezwaar is een heroverweging door het bestuursorgaan zelf. U vraagt de gemeente, het UWV, de Belastingdienst of de IND om het eigen besluit nog eens tegen het licht te houden, ditmaal met uw argumenten erbij. Die heroverweging is volledig: het bestuursorgaan kijkt opnieuw naar de feiten, naar het recht en naar de belangenafweging, en beoordeelt de zaak naar de stand van zaken op het moment van de beslissing op bezwaar.
Beroep is iets wezenlijk anders. Daar toetst een onafhankelijke bestuursrechter of de beslissing op bezwaar rechtmatig is. De rechter neemt niet zelf het besluit en vervangt de afweging van het bestuur niet door zijn eigen voorkeur, maar controleert of het orgaan de juiste feiten heeft vastgesteld, de juiste regels heeft toegepast, zijn besluit deugdelijk heeft gemotiveerd en zich aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur heeft gehouden.
Die volgorde is dwingend. Slaat u de bezwaarfase over, dan verklaart de rechtbank uw beroep niet-ontvankelijk. Alleen bij rechtstreeks beroep, waarvoor het bestuursorgaan met uw instemming moet meewerken, en bij een enkele bijzondere wet kunt u meteen naar de rechter. Hoe de opeenvolgende stappen zich tot elkaar verhouden, leest u ook in onze uitleg over de bestuursrechtelijke procedure.
Waartegen kunt u bezwaar maken?
Bezwaar staat open tegen een besluit: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan die een publiekrechtelijke rechtshandeling inhoudt. Een vergunning, een weigering, een handhavingsbesluit, een subsidievaststelling, een boete en een terugvordering zijn besluiten. Een informatiebrief, een uitnodiging voor een gesprek of een feitelijke gedraging is dat niet, en daartegen kunt u dus geen bezwaar maken.
Daarnaast moet u belanghebbende zijn: uw belang moet rechtstreeks bij het besluit betrokken zijn. Bij een omgevingsvergunning zijn dat naast de aanvrager doorgaans de directe buren, en bij milieubesluiten kunnen ook organisaties met een statutaire doelstelling als belanghebbende worden aangemerkt. Bent u geen belanghebbende, dan volgt niet-ontvankelijkverklaring, hoe sterk uw inhoudelijke argumenten ook zijn.
In de praktijk gaat het vaak mis bij besluiten die als brief zijn vermomd. Kijk daarom altijd naar de rechtsmiddelenclausule onderaan: staat daar een bezwaartermijn vermeld, dan is het een besluit. Ontbreekt die clausule terwijl het toch om een besluit gaat, dan kan dat een reden zijn om een termijnoverschrijding verschoonbaar te achten. Speelt uw zaak in het omgevingsrecht, dan kunnen ook bezwaarprocedures tegen bouwplannen in de buurt voor u van belang zijn.
Welke termijn geldt voor bezwaar en beroep?
De termijn bedraagt zes weken (artikel 6:7 Awb) en begint op de dag na die waarop het besluit op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt (artikel 6:8 Awb). Bij een toegezonden besluit is dat de dag na de verzenddatum. De termijn is hard: het bestuursorgaan kan hem niet verlengen en de rechter rekt hem niet op omdat u de post laat opende.
Verstuurt u per post, dan geldt uw bezwaarschrift als tijdig ingediend wanneer het voor het einde van de termijn ter post is bezorgd en niet later dan een week na afloop van de termijn is ontvangen (artikel 6:9 Awb). Bewaar dus altijd een verzendbewijs. Dient u digitaal in, dan is alleen de door het bestuursorgaan opengestelde weg geldig; een e-mail naar een willekeurig adres is dat vaak niet.
Bent u te laat, dan volgt niet-ontvankelijkverklaring, tenzij de overschrijding verschoonbaar is (artikel 6:11 Awb). Redt u de termijn niet met een volledige motivering, dien dan een bezwaarschrift in zonder gronden. Het bestuursorgaan moet u vervolgens de gelegenheid geven dat verzuim binnen een gestelde termijn te herstellen (artikel 6:6 Awb).
Hoe schrijft u een bezwaarschrift dat hout snijdt?
Artikel 6:5 Awb schrijft voor wat er minimaal in moet staan: uw naam en adres, de dagtekening, een omschrijving van het besluit waartegen u opkomt en de gronden van uw bezwaar. Voeg een kopie van het besluit bij en vermeld uw kenmerk of zaaknummer. Dat is de formele kant; de inhoud bepaalt of u wint.
Sterke gronden zijn juridisch geformuleerd, niet emotioneel. Bestrijd om te beginnen de feiten waar die onjuist of onvolledig zijn vastgesteld. Wijs vervolgens op de wettelijke regel die verkeerd is toegepast of op het beleid waarvan het orgaan zonder motivering is afgeweken. Beroep u ten slotte waar dat past op de algemene beginselen van behoorlijk bestuur: het zorgvuldigheidsbeginsel, het motiveringsbeginsel, het vertrouwensbeginsel, het gelijkheidsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel. Vooral het evenredigheidsbeginsel heeft in de bestuursrechtspraak van de laatste jaren aan gewicht gewonnen.
Onderbouw wat u stelt. Foto s met datum, meetrapporten, correspondentie, een deskundigenrapport of een verklaring van een derde wegen zwaarder dan een betoog zonder stukken. Vraag ook het dossier op waarop het besluit berust; niet zelden blijkt daaruit dat het orgaan zich op verouderde of onvolledige informatie heeft gebaseerd. Bij een handhavingsbesluit loont het bovendien te controleren of vergelijkbare gevallen gelijk worden behandeld, zoals wij beschrijven in ons artikel over handhaving met twee maten.
Hoe verloopt de bezwaarfase?
Na ontvangst bevestigt het bestuursorgaan uw bezwaar en controleert het eerst de ontvankelijkheid. Daarna volgt in beginsel een hoorzitting: u wordt in de gelegenheid gesteld te worden gehoord (artikel 7:2 Awb). Van horen mag alleen in de wet genoemde gevallen worden afgezien, bijvoorbeeld wanneer het bezwaar kennelijk niet-ontvankelijk is of wanneer u verklaart geen gebruik van het recht te willen maken.
De hoorzitting wordt gehouden door het bestuursorgaan zelf of, wanneer een adviescommissie is ingesteld, door die commissie (artikel 7:13 Awb). Neem gerust een gemachtigde mee en gebruik de zitting om de zwakke plek in het besluit bloot te leggen. Van de zitting wordt verslag gemaakt en dat verslag gaat mee in de besluitvorming.
De beslistermijn bedraagt zes weken, gerekend vanaf de dag na afloop van de bezwaartermijn, en twaalf weken wanneer een adviescommissie is ingeschakeld (artikel 7:10 Awb). Het bestuursorgaan mag de beslissing met ten hoogste zes weken verdagen; verder uitstel kan alleen met uw instemming of wanneer dat nodig is om aan een wettelijk voorschrift te voldoen. Meer over dat verloop staat in de toelichting van de rijksoverheid op de bezwaarprocedure.
De uitkomst heet de beslissing op bezwaar. Is uw bezwaar gegrond, dan herroept het bestuursorgaan het besluit geheel of gedeeltelijk en neemt het voor zover nodig een nieuw besluit (artikel 7:11 Awb). Let erop dat de heroverweging in beginsel volledig is: in uitzonderingsgevallen kunt u er door de heroverweging slechter van worden dan u al was. Vraag daarom vooraf om vergoeding van uw kosten van de bezwaarfase, want die vergoeding wordt alleen toegekend als u erom verzoekt voordat op het bezwaar is beslist en het besluit wordt herroepen wegens een aan het bestuursorgaan te wijten onrechtmatigheid (artikel 7:15 Awb).
Wat als het bestuursorgaan niet op tijd beslist?
Stilzitten van het bestuur is geen reden om zelf ook stil te zitten. Verstrijkt de beslistermijn, stel het orgaan dan schriftelijk in gebreke. Beslist het daarna niet binnen twee weken, dan verbeurt het in beginsel een dwangsom bij niet tijdig beslissen (artikel 4:17 Awb) en staat de weg open naar de bestuursrechter met een beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit (artikel 6:12 Awb).
Op die hoofdregel bestaat inmiddels een belangrijke uitzondering. Voor beslissingen van de Immigratie- en Naturalisatiedienst is de bestuursrechtelijke dwangsom per 15 april 2025 afgeschaft. In vreemdelingenzaken blijft dus alleen de route van ingebrekestelling en beroep wegens niet tijdig beslissen over, waarbij de rechter een termijn kan stellen en daaraan een dwangsom kan verbinden.
Beroep bij de bestuursrechter: procedure en toetsing
Bent u het met de beslissing op bezwaar oneens, dan stelt u binnen zes weken beroep in bij de rechtbank, sector bestuursrecht. Het beroepschrift bevat dezelfde onderdelen als het bezwaarschrift, met daarbij een afschrift van het bestreden besluit. De rechtbank zendt het beroepschrift door naar het bestuursorgaan, dat de op de zaak betrekking hebbende stukken en een verweerschrift moet inzenden.
De rechter kan de zaak vereenvoudigd afdoen wanneer die kennelijk niet-ontvankelijk of kennelijk ongegrond is; in de overige gevallen volgt een zitting. Nadere stukken kunt u tot tien dagen voor de zitting indienen (artikel 8:58 Awb); later ingediende stukken kunnen buiten beschouwing blijven. Na sluiting van het onderzoek doet de rechtbank in beginsel binnen zes weken uitspraak, een termijn die kan worden verlengd.
Verklaart de rechter het beroep gegrond, dan vernietigt hij de beslissing op bezwaar. Hij kan het bestuursorgaan opdragen een nieuw besluit te nemen, de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand laten, zelf in de zaak voorzien of het orgaan de gelegenheid geven het gebrek te herstellen via een tussenuitspraak, de zogeheten bestuurlijke lus. Bij een ongegrondverklaring blijft het besluit gewoon in stand. Speelt uw zaak in de handhavingssfeer, lees dan ook onze uitleg over bestuursrechtelijke handhaving.
Spoed: een voorlopige voorziening vragen
Bezwaar en beroep schorsen de werking van een besluit niet. Dreigt een sluiting, een intrekking van een vergunning of een stopzetting van een uitkering onomkeerbare gevolgen te hebben, vraag dan de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb). Voorwaarde is dat u al bezwaar of beroep hebt ingesteld en dat uw belang spoedeisend is.
De voorzieningenrechter maakt een voorlopige inschatting van de rechtmatigheid en weegt de betrokken belangen tegen elkaar af. Hij kan het besluit schorsen tot op het bezwaar of beroep is beslist, of een andere ordemaatregel treffen. Voor het verzoek is griffierecht verschuldigd, dat u terugkrijgt als u in het gelijk wordt gesteld. Een geweigerde vergunning kan overigens ook langs de gewone weg worden aangevochten; zie daarvoor ons artikel over bezwaar maken tegen een geweigerde vergunning en, bij een Bibob-weigering, onze uitleg over verweer tegen een Bibob-besluit.
Hoger beroep: welke rechter is bevoegd?
Tegen de uitspraak van de rechtbank staat doorgaans binnen zes weken hoger beroep open, maar niet steeds bij dezelfde instantie. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt onder meer omgevingsrechtelijke zaken, vreemdelingenzaken en besluiten over openbare orde. De Centrale Raad van Beroep is de hoogste rechter in zaken over sociale zekerheid en ambtenarenrecht. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven behandelt het economisch bestuursrecht, zoals mededinging, markttoezicht en subsidies aan ondernemingen.
Belastingzaken volgen een eigen route: hoger beroep bij het gerechtshof en daarna cassatie bij de Hoge Raad. Buiten het belastingrecht is cassatie in het bestuursrecht de uitzondering en beperkt tot specifieke, in de wet aangewezen gevallen. In de uitspraak van de rechtbank staat welke instantie bevoegd is en welke termijn geldt; ga daarop af en niet op algemene informatie.
Wat kost een procedure en wat krijgt u vergoed?
De bezwaarfase is voor u kosteloos: er is geen griffierecht verschuldigd. Voor beroep bij de rechtbank betaalt u dat wel. Voor beroepschriften die op of na 1 januari 2026 zijn ontvangen, geldt voor natuurlijke personen een verlaagd tarief van 54 euro in onder meer uitkerings- en toeslagenzaken en een tarief van 200 euro in overige zaken; rechtspersonen betalen 397 euro. De actuele bedragen staan in het tarievenoverzicht van de Rechtspraak.
Wint u, dan veroordeelt de rechter het bestuursorgaan in de proceskosten (artikel 8:75 Awb) en moet het orgaan het griffierecht vergoeden. De hoogte van de proceskostenvergoeding wordt forfaitair bepaald met het puntensysteem van het Besluit proceskosten bestuursrecht, waarbij aan proceshandelingen zoals het beroepschrift en de zitting punten worden toegekend. Reken er dus op dat u een deel van uw werkelijke advocaatkosten zelf draagt.
Hebt u een rechtsbijstandverzekering, meld de zaak dan meteen aan en controleer of bestuursrechtelijke geschillen onder de dekking vallen. Voldoet u aan de inkomens- en vermogensgrenzen, dan kan gefinancierde rechtsbijstand met een eigen bijdrage in beeld komen.
Houd er ten slotte rekening mee dat een gewonnen procedure niet altijd het eindpunt is. Wordt de beslissing op bezwaar vernietigd, dan moet het bestuursorgaan opnieuw beslissen en kan dat nieuwe besluit inhoudelijk weer tegenvallen. Tegen dat vervangende besluit staat opnieuw beroep open, dat in de regel meeloopt in de lopende procedure. Vraag daarom bij een gegrondverklaring altijd of de rechter zelf in de zaak kan voorzien: dat scheelt u een nieuwe ronde en veel tijd.
Denk daarnaast aan de zienswijze. Bij besluiten die met de uitgebreide voorbereidingsprocedure tot stand komen, ligt eerst een ontwerpbesluit ter inzage en kunt u binnen zes weken een zienswijze indienen. Wie dat nalaat, kan later in beroep problemen krijgen met de omvang van het geding. Controleer dus bij grotere projecten altijd of er een ontwerpbesluit is gepubliceerd voordat u op de bezwaarfase rekent.
Veelgestelde vragen over bezwaar en beroep
Wanneer begint de bezwaartermijn precies te lopen?
De termijn van zes weken begint op de dag na de bekendmaking van het besluit (artikel 6:8 Awb). Bij een besluit dat aan u wordt toegezonden, is dat de dag na de verzenddatum die op het besluit staat, niet de dag waarop u de brief opent. Kijk daarom altijd naar de dagtekening en de verzenddatum en reken vanaf de dag erna.
Wat gebeurt er als ik te laat bezwaar maak?
Dan verklaart het bestuursorgaan uw bezwaar in beginsel niet-ontvankelijk en blijft het besluit in stand. Alleen bij een verschoonbare termijnoverschrijding blijft niet-ontvankelijkverklaring achterwege (artikel 6:11 Awb), bijvoorbeeld wanneer u het besluit buiten uw schuld niet hebt kunnen ontvangen. Ziekte of vakantie is op zichzelf zelden voldoende.
Mag ik een pro-formabezwaarschrift indienen?
Ja. Ontbreken de gronden nog, dan kunt u binnen de termijn een bezwaarschrift indienen zonder inhoudelijke motivering. Het bestuursorgaan moet u dan een termijn geven om dat verzuim te herstellen (artikel 6:6 Awb). Gebruik die mogelijkheid als u het dossier nog moet opvragen, maar laat het niet uw enige strategie zijn: een goed onderbouwd bezwaar werkt beter.
Heb ik een advocaat nodig voor bezwaar of beroep?
Nee, in het bestuursrecht geldt geen verplichte procesvertegenwoordiging. U mag zelf bezwaar maken en zelf procederen bij de rechtbank. Bijstand loont wel wanneer het besluit ingrijpend is, wanneer de feiten ingewikkeld liggen of wanneer het bestuursorgaan zich op beleidsruimte beroept. In hoger beroep en bij cassatie in belastingzaken gelden soms strengere eisen.
Krijg ik mijn kosten vergoed als ik gelijk krijg?
In de bezwaarfase alleen als u daar vooraf om vraagt en het besluit wordt herroepen wegens een onrechtmatigheid die aan het bestuursorgaan is te wijten (artikel 7:15 Awb). Wint u bij de rechter, dan veroordeelt die het bestuursorgaan doorgaans in de proceskosten (artikel 8:75 Awb) en krijgt u het griffierecht terug. De vergoeding wordt forfaitair berekend en dekt zelden uw werkelijke kosten.
Het bestuursorgaan beslist niet. Wat kan ik doen?
Stel het orgaan schriftelijk in gebreke. Beslist het daarna niet binnen twee weken, dan verbeurt het in beginsel een dwangsom (artikel 4:17 Awb) en kunt u rechtstreeks beroep instellen tegen het niet tijdig beslissen (artikel 6:12 Awb). Let op de uitzondering: bij beslissingen van de IND is de bestuursrechtelijke dwangsom sinds 15 april 2025 afgeschaft, zodat alleen de route van ingebrekestelling en beroep overblijft.
Schorst bezwaar de werking van het besluit?
Nee. Een besluit blijft werken zolang het niet is geschorst, ook tijdens uw bezwaar. Kunt u de uitkomst niet afwachten, vraag dan de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening (artikel 8:81 Awb). Daarvoor moet u wel al bezwaar of beroep hebben ingediend en aannemelijk maken dat uw belang spoedeisend is.
Bij welke rechter kom ik in hoger beroep terecht?
Dat hangt af van het rechtsgebied. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State behandelt onder meer omgevings- en vreemdelingenzaken, de Centrale Raad van Beroep de sociale zekerheid en ambtenarenzaken, en het College van Beroep voor het bedrijfsleven het economisch bestuursrecht. Belastingzaken gaan naar het gerechtshof en daarna eventueel in cassatie naar de Hoge Raad. In de uitspraak van de rechtbank staat welke instantie bevoegd is.
Bijstand bij een besluit van de overheid
De sterkte van uw zaak wordt vroeg bepaald. Wat u in de bezwaarfase aan feiten en gronden aandraagt, bepaalt in belangrijke mate waar de rechter later naar kijkt. Wie pas bij de rechtbank begint met dossieropbouw, staat op achterstand.
Law & More beoordeelt uw besluit, bewaakt de termijnen, stelt het bezwaar- of beroepschrift op en staat u bij op de hoorzitting en ter zitting. Ook bij een spoedeisende situatie, wanneer een voorlopige voorziening nodig is, kunt u contact met ons opnemen om uw zaak voor te leggen.
