Gepubliceerd op 16 december 2020 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Een draagmoederschapstraject in het buitenland is voor wensouders op zichzelf niet strafbaar, maar de grootste risico’s ontstaan ná de geboorte. Een buitenlandse geboorteakte of rechterlijke beslissing wordt in Nederland niet altijd erkend; de rechter toetst dat aan de openbare orde, met gevolgen voor het juridisch ouderschap, de reisdocumenten en de inschrijving van het kind.
Hieronder leest u waarom wensouders naar het buitenland gaan, hoe de Nederlandse rechter buitenlandse aktes beoordeelt, wat twee recente uitspraken van de Rechtbank Den Haag laten zien en wat het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming zou veranderen.
Inhoudsopgave
Waarom kiezen wensouders voor het buitenland?
In Nederland is het beroeps- of bedrijfsmatig bemiddelen tussen wensouders en een draagmoeder strafbaar (artikel 151b Wetboek van Strafrecht). Daardoor is een draagmoeder moeilijk te vinden. Voor hoogtechnologisch draagmoederschap gelden in de praktijk strikte medische voorwaarden, waaraan niet iedereen voldoet.
Een draagmoederschapsafspraak is in Nederland bovendien niet afdwingbaar. De vrouw die het kind baart, is van rechtswege de juridische moeder (artikel 1:198 BW), en zij kan niet worden gedwongen het kind af te staan. In sommige landen is commercieel draagmoederschap wel toegestaan en zijn afspraken beter afdwingbaar. Meer over de regels binnen Nederland leest u in dit artikel.
Hoe beoordeelt de Nederlandse rechter een buitenlandse akte?
Een buitenlandse rechterlijke beslissing over ouderschap wordt erkend volgens artikel 10:100 BW; een buitenlandse rechtsfeit of akte volgens artikel 10:101 BW. Erkenning wordt geweigerd als zij in strijd is met de Nederlandse openbare orde. Daarbij weegt zwaar of het kind later kan achterhalen van wie het afstamt.
Lukt erkenning niet, dan stelt de Nederlandse rechter de geboortegegevens opnieuw vast. De wensouders moeten het ouderschap dan via de Nederlandse weg regelen. Dat betekent meestal: ontkenning van het vaderschap van een eventuele echtgenoot van de draagmoeder, vaststelling of erkenning van het vaderschap van de genetische wensvader, gezag en daarna adoptie door de andere wensouder.
Twee uitspraken van de Rechtbank Den Haag naast elkaar
| Verenigde Staten | Brazilië | |
|---|---|---|
| Uitspraak | Rb. Den Haag 29 april 2024 | Rb. Den Haag 27 maart 2025 |
| Wensouders | Twee mannen | Twee wensouders |
| Gevraagd | Erkenning van de Amerikaanse vervangende geboorteakte en drie Amerikaanse rechterlijke beslissingen | Erkenning van de in Brazilië vastgestelde familierechtelijke betrekkingen |
| Uitkomst | Erkend; geen strijd met de openbare orde. De akte wordt ingeschreven, ook zonder geboortemoeder, zodat het kind de ontstaansgeschiedenis kan achterhalen | Niet erkend; strijd met de openbare orde omdat een anonieme eiceldonor was gebruikt |
| Vervolg | Adoptie niet nodig; dat verzoek werd afgewezen | Ontkenning vaderschap echtgenoot draagmoeder, ouderschap wensouder 1 vastgesteld, gezag, adoptie door wensouder 2 (zonder terugwerkende kracht) |
Het verschil zit dus niet in het land, maar in de vraag of het kind zijn afstamming kan achterhalen. Al in 2011 weigerde dezelfde rechtbank de inschrijving van een Indiase geboorteakte waarop de wensmoeder als moeder stond, omdat zij niet het kind had gebaard. De rechtbank stelde wel het vaderschap van de wensvader vast en belastte de wensouders tijdelijk met de voogdij (Rb. ‘s-Gravenhage 24 oktober 2011).
Welke problemen ontstaan er ná de geboorte?
De oorzaak ligt bijna altijd in het verschil tussen de buitenlandse en de Nederlandse afstammingsregels. Het buitenlandse traject is afgerond, maar het Nederlandse traject begint dan pas.
Wat als de wensvader getrouwd is?
Een getrouwde man kan naar Nederlands recht in beginsel geen kind erkennen van een andere vrouw dan zijn echtgenote (artikel 1:204 BW). Staat een gehuwde wensvader als vader op de buitenlandse akte, met de draagmoeder als moeder, dan loopt erkenning daarom vaak vast. Er is dan een rechterlijke procedure nodig, bijvoorbeeld een gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.
Is de draagmoeder zelf getrouwd, dan is haar echtgenoot naar Nederlands recht mogelijk de juridische vader. In de Braziliaanse zaak van 27 maart 2025 moest daarom eerst zijn vaderschap worden ontkend, op basis van DNA-onderzoek, voordat het ouderschap van de wensvader kon worden vastgesteld.
Kunt u zonder problemen terugreizen naar Nederland?
Niet vanzelfsprekend. Zolang niet vaststaat dat het kind een Nederlandse ouder heeft, geeft de Nederlandse ambassade niet zonder meer een paspoort of nooddocument af. Wensouders kunnen daardoor tijdelijk niet met hun pasgeboren kind naar Nederland reizen, terwijl hun eigen visum kan verlopen. Een kort geding tegen de Staat over een reisdocument is dan een mogelijke route, maar de uitkomst staat niet vooraf vast.
Welke praktische gevolgen zijn er nog meer?
Zolang de afstamming niet in Nederland vaststaat, kan inschrijving in de Basisregistratie Personen vertraging oplopen. Dat raakt het burgerservicenummer, de zorgverzekering en de kinderbijslag. Ook gezag en de geslachtsnaam van het kind moeten dan nog via de rechter worden geregeld, zoals in de Braziliaanse zaak van 2025. Een adoptie kreeg daar geen terugwerkende kracht tot de geboorte.
Wat verandert het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming?
Het wetsvoorstel regelt draagmoederschap in Nederland en introduceert een regeling voor erkenning van buitenlands draagmoederschap (Kamerstukken 36390). In de nota naar aanleiding van het verslag van 13 november 2025 beschrijft de regering de voorwaarden voor erkenning van rechtswege in een voorgesteld artikel 10:101a BW:
- de wensouders hebben voorlichting en counseling gevolgd en kunnen daarvan een verslag overleggen;
- het ouderschap berust op een rechterlijke beslissing, en de draagmoeder heeft het ouderschap kunnen betwisten als het direct bij de geboorte ontstond;
- ten minste één wensouder is de genetische ouder;
- het kind kan later de identiteit van de draagmoeder en eventuele donoren achterhalen, en de gegevens komen in een draagmoederschapsregister.
Voldoet een traject daar niet aan, dan blijft de rechter toetsen aan artikel 10:100 en 10:101 BW. Het voorstel is nog geen geldend recht (stand 29 oktober 2026). Tot de inwerkingtreding geldt de huidige praktijk die hierboven is beschreven.
Wat kunt u vóór het traject al regelen?
De uitspraken laten zien dat de keuzes vóór de zwangerschap bepalen hoe het traject ná de geboorte verloopt. Let vooral op deze punten.
- Kan het kind later de identiteit van de draagmoeder en eventuele donoren achterhalen? Een anonieme donor leidde in 2025 tot weigering van de erkenning.
- Komt er een buitenlandse rechterlijke beslissing over het ouderschap, of alleen een akte? Dat bepaalt of artikel 10:100 of 10:101 BW geldt.
- Is de draagmoeder getrouwd, en is de wensvader getrouwd? Beide punten bepalen welke Nederlandse procedures nodig zijn.
- Hoe lang mag u met uw visum in het land blijven als het reisdocument voor het kind op zich laat wachten?
Hoe wij wensouders bijstaan bij internationaal draagmoederschap
- Wij beoordelen vooraf of de buitenlandse akte of rechterlijke beslissing in Nederland kan worden erkend (artikelen 10:100 en 10:101 BW).
- Wij bepalen welke Nederlandse procedure nodig is als erkenning niet lukt, zoals ontkenning of vaststelling van het vaderschap, gezag of adoptie.
- Wij begeleiden de aanvraag van een reisdocument voor het kind en voeren zo nodig een kort geding tegen de Staat.
- Wij beoordelen het buitenlandse draagmoederschapscontract op de gevolgen naar Nederlands recht.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.
