Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Bij een overname geeft de verkoper in de koopovereenkomst (de SPA) garanties over de onderneming; blijkt een garantie onjuist, dan kan de koper schadevergoeding van de verkoper vorderen. De belangrijkste uitzondering: de koper moet de schending en zijn schade zelf bewijzen, en wat de verkoper vooraf heeft gemeld (de disclosure) kan een claim uitsluiten als het contract dat zo regelt.
Een vrijwaring werkt anders. Daarmee belooft de verkoper de koper schadeloos te stellen voor een concreet, bekend risico, ongeacht of er een garantie is geschonden. In dit artikel leest u hoe garanties en vrijwaringen werken, wie wat moet bewijzen, welke rol de kennis van de koper speelt en hoe snel u na ontdekking moet klagen.
Inhoudsopgave
Waarom zijn garanties bij een overname nodig?
Garanties zijn nodig omdat de wet de koper van aandelen weinig bescherming biedt voor gebreken in de onderneming zelf. Wie aandelen koopt, koopt juridisch alleen die aandelen; of de wettelijke regeling over non-conformiteit (artikel 7:17 BW) ook de onderneming erachter dekt, is onzeker.
Daarom leggen partijen in de SPA vast welke feiten de verkoper garandeert. Dat gaat bijvoorbeeld over de jaarrekening, belangrijke contracten, personeel, vergunningen, intellectueel eigendom en lopende geschillen. Bij een koop van activa (een activa-passivatransactie) spelen dezelfde vragen, maar daar geldt artikel 7:17 BW wel rechtstreeks voor de verkochte zaken.
Garantie of vrijwaring: wat is het verschil?
Een garantie is een verklaring over de stand van zaken op het moment van ondertekening of levering; een vrijwaring is een belofte om een bepaalde schade te vergoeden. Bij een garantie moet de koper aantonen dat de verklaring onjuist was, bij een vrijwaring alleen dat het omschreven risico zich heeft voorgedaan.
| Garantie | Vrijwaring | |
|---|---|---|
| Waarvoor | Onbekende risico’s | Bekende, specifieke risico’s |
| Wat moet de koper aantonen? | Onjuistheid, schade en verband | Dat het risico zich voordeed en de omvang |
| Beperkingen | Meestal drempel, plafond en claimtermijn | Vaak ruimer, soms zonder drempel |
| Rol van disclosure | Kan de claim uitsluiten | Meestal niet: het risico was juist bekend |
Een voorbeeld ter illustratie: uit het due diligence onderzoek blijkt een lopende procedure van een oud-werknemer. De koper kan dan beter een vrijwaring voor die procedure vragen dan te vertrouwen op een algemene garantie dat er geen geschillen zijn.
Titelgaranties en bedrijfsgaranties
Partijen onderscheiden meestal titelgaranties en bedrijfsgaranties. Titelgaranties gaan over de aandelen zelf: de verkoper is eigenaar, de aandelen zijn vrij van beslag en pandrecht en er zijn geen opties aan derden gegeven.
Bedrijfsgaranties gaan over de onderneming. Denk aan de juistheid van de jaarrekening, het ontbreken van onbetaalde schulden buiten de balans, de geldigheid van vergunningen en de naleving van arbeidsrecht en privacyregels. Voor titelgaranties gelden in de praktijk vaak een hoger plafond en een langere claimtermijn dan voor bedrijfsgaranties.
Bij een locked box-prijs komt daar een garantie tegen leakage bij: de verkoper belooft dat er na de peildatum geen waarde uit de vennootschap naar hem is weggevloeid. Hoe dat in de praktijk uitpakt, ziet u in de uitspraak van het hof Arnhem-Leeuwarden hieronder.
Wie moet de schending van een garantie bewijzen?
De koper moet de schending, de schade en het verband daartussen bewijzen. Dat volgt uit de hoofdregel van artikel 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering: wie zich op een rechtsgevolg beroept, bewijst de feiten waarop hij dat baseert.
Daarna komt de vraag hoeveel schade er is. Partijen spreken vaak af dat de koper de situatie krijgt alsof de garantie juist was, maar het contract bepaalt of de schade wordt berekend op het niveau van de koper of van de overgenomen vennootschap. Leg daarom vast hoe schade wordt berekend en of de verkoper ook rente en kosten van verweer vergoedt.
Dat schade echt moet worden aangetoond, blijkt uit een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 24 december 2024 (ECLI:NL:GHARL:2024:7948). Het hof oordeelde dat ruim 109.000 euro aan betalingen naar de verkoper, buiten de normale bedrijfsuitoefening, onder de leakage-garantie viel; de verkoper moest dat bedrag met rente terugbetalen. Een claim over een dividenduitkering haalde het niet: volgens het hof had de koper daardoor geen schade, omdat zonder dat dividend een vordering in de groep was blijven bestaan die de koopprijs evenzeer had verhoogd.
Hoe snel moet de koper klagen?
Bijna elke SPA bevat een drempel per claim, een drempel voor alle claims samen, een plafond en een termijn waarbinnen de koper moet claimen. Mist de koper die termijn of de voorgeschreven vorm van de melding, dan vervalt zijn claim vaak, ook als de schending vaststaat.
Regelt de SPA het niet, dan geldt de wettelijke klachtplicht. Bij koop is dat artikel 7:23 lid 1 BW: de koper moet binnen bekwame tijd klagen nadat hij het gebrek heeft ontdekt of redelijkerwijs had moeten ontdekken. Voor andere overeenkomsten geldt de algemene regel van artikel 6:89 BW.
De rechtbank Oost-Brabant wees op 2 juni 2021 (ECLI:NL:RBOBR:2021:2558) een garantieclaim na een aandelenkoop daarom af. De koper vond dat de voorraden te hoog waren gewaardeerd, maar had pas lang na een voorraadtelling geklaagd. De rechtbank paste artikel 7:23 BW toe, vond dat de verkoper in zijn bewijspositie was geschaad en kwam aan de vraag of de garanties waren geschonden niet meer toe.
Welke rol speelt de kennis van de koper?
Wat de koper wist of moest weten, kan zijn claim beperken of uitsluiten. Hoe ver dat gaat, hangt in eerste instantie af van wat partijen hebben afgesproken.
De verkoper legt informatie meestal vast in een disclosure letter of in de dataroom. Veel contracten bepalen dat een garantie niet geschonden is voor zover de feiten daarin eerlijk en volledig zijn gemeld. Een koper kan juist afspreken dat zijn eigen kennis een claim niet uitsluit (een zogenoemde pro-sandbaggingclausule); een verkoper wil vaak het omgekeerde.
Regelt het contract niets, dan legt de rechter de afspraken uit naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Hij kan de kennis van de koper meewegen via de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) of eigen schuld (artikel 6:101 BW).
Hoe verhoudt due diligence zich tot de garanties?
Due diligence vermindert het aantal onbekende risico’s, maar vergroot ook wat de koper geacht wordt te weten. Leg daarom vast of alleen de disclosure letter telt of ook alles in de dataroom, en wiens kennis aan de koper wordt toegerekend. Meer over het begrip leest u in ons begrippenkader bij due diligence.
Wat onderhandelt u als koper in de SPA?
- Vraag voor elk risico uit het due diligence rapport een specifieke vrijwaring in plaats van een algemene garantie.
- Beperk de disclosure tot een disclosure letter met concreet omschreven feiten, niet de hele dataroom.
- Controleer de claimtermijn en de vorm van de melding, en klaag direct als u een probleem ontdekt.
- Laat vastleggen of uw eigen kennis een claim uitsluit.
- Kijk of het plafond in verhouding staat tot de koopprijs en tot de grootste risico’s.
Hoe beperkt u als verkoper uw garantierisico?
- Meld bekende problemen volledig en specifiek in de disclosure letter.
- Spreek een drempel per claim, een totale drempel en een plafond af.
- Beperk de claimtermijn voor bedrijfsgaranties, bijvoorbeeld tot na de eerste jaarrekening onder de koper.
- Formuleer garanties waar mogelijk naar uw beste weten, en leg vast wiens kennis daarbij telt.
- Leg bij een locked box vast welke betalingen na de peildatum zijn toegestaan.
Wat wij doen bij garanties en vrijwaringen
Onze advocaten ondernemingsrecht begeleiden kopers en verkopers bij de onderhandelingen over de SPA en bij claims na de overname:
- Wij vertalen de bevindingen uit het due diligence onderzoek naar concrete garanties en vrijwaringen.
- Wij beoordelen en onderhandelen de disclosure letter en de clausule over kennis van de koper.
- Wij beoordelen na de overname of een garantie is geschonden en stellen de melding op binnen de contractuele termijn.
- Wij voeren namens u de onderhandelingen of de procedure over een garantie- of vrijwaringsclaim.
Veelgestelde vragen
Wie krijgt de schadevergoeding: de koper of de vennootschap?
Dat bepalen partijen in de SPA. Zonder afspraak ontstaat discussie, omdat de schade vaak in de vennootschap ontstaat en de koper alleen aandeelhouder is.
Kan ik claimen voor een probleem dat in de dataroom stond?
Dat hangt af van het contract. Bepaalt de SPA dat alles in de dataroom als gemeld geldt, dan is een claim vaak uitgesloten; telt alleen de disclosure letter, dan heeft u meer ruimte.
