Deepfake en strafrecht: wanneer is een nepvideo strafbaar?

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026

Een deepfake maken of verspreiden is in Nederland niet als zodanig strafbaar, maar wordt dat wel zodra de nepvideo of het nepbeeld wordt gebruikt voor bijvoorbeeld smaad, oplichting, identiteitsfraude of seksueel beeldmateriaal zonder toestemming. Daarnaast verplicht de Europese AI-verordening sinds 2 augustus 2026 wie een deepfake publiceert om te vermelden dat de inhoud kunstmatig is gemaakt (artikel 50 lid 4 AI-verordening), met een beperkte uitzondering voor kennelijk artistiek of satirisch werk.

In dit artikel leest u welke strafbepalingen kunnen gelden, wat de AI-verordening vraagt en welke civiele stappen u kunt zetten als u zelf in een deepfake bent nagemaakt.

Wat is een deepfake?

Een deepfake is beeld-, audio- of videomateriaal dat met kunstmatige intelligentie is gemaakt of bewerkt en dat bestaande personen, voorwerpen of gebeurtenissen nabootst, zodat het ten onrechte echt lijkt (artikel 3 punt 60 AI-verordening). Denk aan een video waarin iemand iets zegt wat hij nooit heeft gezegd, of een nagemaakte stem in een telefoongesprek.

De techniek zelf is neutraal. Deepfakes worden gebruikt in films, satire en onderwijs, maar ook voor fraude, chantage en het beschadigen van iemands reputatie. Of iets strafbaar is, hangt dus af van wat met de deepfake wordt gedaan.

Wanneer is een deepfake strafbaar?

Een deepfake is strafbaar als het maken of verspreiden ervan onder een bestaande strafbepaling valt. Desinformatie op zichzelf is in Nederland niet strafbaar; daarvoor moet een specifiek delict zijn gepleegd.

Meer over smaad en laster leest u in ons artikel belediging, smaad en laster, en over fraude in ons artikel over oplichting in Nederland.

Zijn seksuele deepfakes altijd strafbaar?

Ja, wie zonder toestemming seksueel beeldmateriaal van een bestaand persoon vervaardigt of openbaar maakt terwijl hij weet dat dit die persoon kan schaden, is strafbaar. Het OM en de rechtspraak gaan ervan uit dat daaronder ook nagemaakt beeld met AI valt.

Sinds de Wet seksuele misdrijven op 1 juli 2024 in werking trad, staat deze bepaling in artikel 254ba Wetboek van Strafrecht. Gaat het om een minderjarige, dan valt het beeld onder het verbod op kinderpornografie, ook als het volledig door AI is gemaakt. De Europese AI-verordening verbiedt bovendien vanaf 2 december 2026 het gebruik van AI-systemen om seksuele beelden zonder toestemming te maken.

Wat vraagt de AI-verordening bij deepfakes?

De AI-verordening behandelt deepfakes als een transparantievraag en niet als hoog-risico-AI. Wie een AI-systeem gebruikt om een deepfake te maken en te verspreiden, moet sinds 2 augustus 2026 bekendmaken dat de inhoud kunstmatig is gegenereerd of bewerkt (artikel 50 lid 4 AI-verordening).

Bij kennelijk artistiek, creatief, satirisch of fictioneel werk volstaat een vermelding die het genot van het werk niet belemmert. Aanbieders van generatieve AI moeten hun uitvoer daarnaast machineleesbaar markeren als kunstmatig gemaakt (artikel 50 lid 2 AI-verordening); voor die markeringsplicht geldt na de AI-omnibus van 2026 een korte overgangstermijn tot 2 december 2026. Overtreding van de transparantieplichten kan leiden tot een bestuurlijke boete van maximaal € 15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet (artikel 99 lid 4 AI-verordening).

Welke civiele stappen kunt u zetten?

Naast aangifte kunt u de maker of verspreider civielrechtelijk aanspreken op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt dan verwijdering, rectificatie en schadevergoeding vorderen, zo nodig in kort geding.

Ook het portretrecht kan helpen: wie een portret openbaar maakt dat niet in uw opdracht is gemaakt, handelt onrechtmatig als u een redelijk belang heeft om u daartegen te verzetten (artikel 21 Auteurswet). Een deepfake van uw gezicht of stem is bovendien een verwerking van persoonsgegevens, zodat u op grond van de AVG verwijdering kunt vragen (artikel 17 AVG) en een klacht kunt indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Platforms moeten meldingen van illegale inhoud zorgvuldig en tijdig behandelen (artikel 16 Digital Services Act). Lees meer in ons artikel over publicatie en het portretrecht.

Wat doet u als u zelf in een deepfake voorkomt?

Leg eerst bewijs vast en vraag het platform om verwijdering; doe daarna aangifte als er een strafbaar feit is gepleegd. Wacht niet te lang, omdat beelden zich snel verspreiden.

• Maak screenshots en schermopnames met datum, tijd en URL, en noteer wie de beelden deelde.
• Meld de inhoud via het meldformulier van het platform en bewaar de bevestiging.
• Doe aangifte bij de politie; bij seksuele beelden kunt u ook terecht bij het Centrum Seksueel Geweld of Helpwanted.
• Vraag de maker of verspreider schriftelijk om verwijdering en om te stoppen met verspreiden.
• Overweeg een kort geding als de beelden niet worden verwijderd.

Wat als u verdacht wordt van het maken of delen van een deepfake?

Ook dan bepaalt de concrete strafbepaling wat het OM moet bewijzen. Bij smaad moet bijvoorbeeld opzet op aantasting van de eer en het doel van ruchtbaarheid worden bewezen, en bij artikel 254ba Sr de wetenschap dat de afgebeelde persoon nadeel kon lijden.

U heeft het recht om te zwijgen en recht op bijstand van een advocaat vóór en tijdens het politieverhoor. Verwijder geen materiaal zonder advies, omdat dat later als bewijs of tegenbewijs belangrijk kan zijn.

Wat kunnen wij voor u doen bij een deepfake?

Onze advocaten strafrecht staan zowel slachtoffers als verdachten bij in zaken over deepfakes.

• Wij beoordelen welke strafbepaling op de deepfake van toepassing is en helpen bij het opstellen van de aangifte.
• Wij sturen een sommatie tot verwijdering en rectificatie aan maker, verspreider of platform (artikel 6:162 BW en artikel 16 DSA).
• Wij voeren een kort geding om verwijdering te bereiken en een schadevergoeding te vorderen.
• Wij staan verdachten bij tijdens het verhoor en in de strafzaak.
• Wij adviseren bedrijven over de vermeldingsplicht voor deepfakes onder artikel 50 AI-verordening.

Samengevat

• Een deepfake is niet als zodanig strafbaar; het gebruik ervan kan smaad, oplichting, identiteitsfraude of een zedendelict zijn.
• Identiteitsfraude (artikel 231b Sr) heeft een strafmaximum van vijf jaar gevangenisstraf.
• Seksuele deepfakes van bestaande personen zijn strafbaar op grond van artikel 254ba Sr.
• De AI-verordening verplicht sinds 2 augustus 2026 tot vermelding dat een deepfake kunstmatig is gemaakt.

Veelgestelde vragen

Is het verspreiden van nepnieuws met een deepfake strafbaar?

Niet als zodanig. Het wordt pas strafbaar als het onder een delict valt, zoals smaad, opruiing of bedreiging.

Mag ik een deepfake van een bekende Nederlander maken voor satire?

Satire is beschermd door de vrijheid van meningsuiting, maar het portretrecht en het verbod op smaad blijven gelden. Onder de AI-verordening moet u op een passende manier vermelden dat het beeld kunstmatig is.

Kan ik schadevergoeding krijgen voor een deepfake?

Ja, op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) kunt u materiële schade en, bij aantasting van eer of goede naam, immateriële schade vorderen (artikel 6:106 BW). In een strafzaak kunt u zich ook als benadeelde partij voegen.

Wie handhaaft de AI-verordening in Nederland?

Het toezicht wordt verdeeld over bestaande toezichthouders; de Autoriteit Persoonsgegevens coördineert het toezicht op algoritmes en AI. Strafbare deepfakes worden door politie en OM aangepakt.