Gepubliceerd op 3 juni 2020 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Belediging, smaad en laster zijn drie verschillende strafbare feiten tegen uw eer en goede naam, met oplopende strafmaxima. Het zijn klachtdelicten: vervolging is in de regel alleen mogelijk als u binnen drie maanden een klacht indient (artikelen 66 en 269 Sr). De belangrijkste uitzondering is belediging van een ambtenaar in functie (artikel 267 Sr).
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen belediging, smaad en laster?
Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr) is elke krenkende uitlating zonder concrete beschuldiging: een scheldwoord, een grievende kwalificatie of een krenkend gebaar. Smaad (artikel 261 Sr) voegt daar een concreet feit aan toe, dat de spreker opzettelijk bekendmaakt om er ruchtbaarheid aan te geven. Laster (artikel 262 Sr) is smaad terwijl de spreker wist dat de beschuldiging onwaar was. Het verschil zit dus in de concreetheid van de aantijging en in wat de spreker wist.
Een voorbeeld ter illustratie: wie op een verjaardag roept dat een bekende “een oplichter” is, uit zich in het algemeen beledigend. Noemt hij daarbij een specifieke beschuldiging, bijvoorbeeld dat die persoon een klant heeft bestolen, en verspreidt hij dat verhaal verder, dan komt smaad in beeld. Wist hij vooraf dat het verhaal niet klopte, dan gaat het om laster.
Uw mening geven mag: de vrijheid van meningsuiting is beschermd door artikel 10 EVRM. Die vrijheid eindigt waar zij iemands eer en goede naam, beschermd door artikel 8 EVRM, onnodig aantast. De rechter weegt beide rechten tegen elkaar af. Wij zetten de begrippen ook naast elkaar in ons artikel over de verschillen tussen smaad en laster.
Welke straf staat op belediging, smaad en laster?
De strafmaxima staan in het Wetboek van Strafrecht. Het zijn maxima: de rechter legt in de praktijk bijna altijd een lagere straf op.
| Delict | Artikel | Maximale gevangenisstraf | Of geldboete |
|---|---|---|---|
| Eenvoudige belediging | 266 Sr | 3 maanden | tweede categorie |
| Smaad (mondeling) | 261 lid 1 Sr | 6 maanden | derde categorie |
| Smaadschrift (geschrift of afbeelding) | 261 lid 2 Sr | 1 jaar | derde categorie |
| Laster | 262 Sr | 2 jaar | vierde categorie |
| Doxing | 285d Sr | 2 jaar | vierde categorie |
De bedragen van de geldboetecategorieën staan in artikel 23 Sr en worden periodiek aangepast aan de prijsontwikkeling. Raadpleeg daarom de actuele wettekst. Bij deze delicten komt het zelden tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Een taakstraf, een geldboete of een voorwaardelijke straf met een contactverbod is gebruikelijker.
Wanneer is belediging van een ambtenaar zwaarder strafbaar?
Artikel 267 Sr verhoogt de gevangenisstraffen van de voorgaande artikelen met een derde wanneer de belediging is gericht tegen onder meer de Koning, een ambtenaar in functie of een openbaar lichaam of openbare instelling. Ook een buitenlandse ambtenaar die hier op toegelaten wijze zijn functie uitoefent, valt daaronder.
Twee begrenzingen zijn van belang. De verhoging raakt alleen de gevangenisstraf, niet de geldboete. En de ambtenaar moet echt in functie zijn: een agent uitschelden op zijn vrije zaterdag levert gewone belediging op.
Hoe dient u een klacht in en binnen welke termijn?
Voor vervolging is een klacht nodig. Op grond van artikel 269 Sr wordt niet vervolgd dan op klacht van degene tegen wie het feit is gepleegd. In de gevallen van artikel 267 Sr kan het Openbaar Ministerie ook zonder klacht vervolgen.
Een klacht is meer dan een aangifte. Het is een uitdrukkelijk verzoek tot vervolging, dat de politie in het proces-verbaal vastlegt. Zeg bij de politie dus met zoveel woorden dat u vervolging wenst.
Let op de termijn. De klacht moet worden ingediend binnen drie maanden nadat u kennis kreeg van het feit (artikel 66 Sr). Wie te lang wacht, verliest de strafrechtelijke route en houdt alleen de civiele over. Een ingediende klacht kunt u binnen acht dagen weer intrekken (artikel 67 Sr). Hoe een aangifte praktisch verloopt, leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Wanneer is een beschuldiging toch toegestaan?
Niet elke pijnlijke beschuldiging is smaad. Artikel 261 lid 3 Sr sluit smaad uit wanneer de dader handelde uit noodzakelijke verdediging. Hetzelfde geldt als hij te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en dat het algemeen belang haar eiste. Volgens artikel 266 lid 2 Sr is ook een uitlating die een oordeel geeft over de behartiging van openbare belangen geen eenvoudige belediging, zolang zij niet verder grieft dan nodig.
Civielrechtelijk werkt hetzelfde beginsel via een belangenafweging. Beslissend is of de beschuldiging op het moment van de uitlating voldoende steun vond in het toen beschikbare feitenmateriaal. De rechter kijkt ook naar de ernst van de misstand, de toon en verspreiding van de uitlating en de vraag of wederhoor is geboden. Wie eerst onderzoekt, bronnen bewaart en de ander om een reactie vraagt, staat sterker dan wie eerst publiceert. Voor beoordelingen van bedrijven werkten wij dit uit in ons artikel over online reviews en smaad.
Hoe werkt smaad op internet en sociale media?
Voor de kwalificatie maakt het medium niet uit. Een bericht op sociale media met een concrete beschuldiging is smaadschrift (artikel 261 lid 2 Sr) zodra het is verspreid. Dat het bericht in een besloten groep staat, sluit ruchtbaarheid niet zonder meer uit.
Naast de strafrechtelijke route heeft u een snellere weg via het platform zelf. De digitaledienstenverordening (Verordening (EU) 2022/2065) verplicht aanbieders van hostingdiensten tot een toegankelijk meldmechanisme en een tijdige beslissing op meldingen. Een platform dat na een melding weet van een onmiskenbaar onrechtmatige uitlating en niets doet, kan zijn bescherming tegen aansprakelijkheid verliezen. Hoe verwijdering en rectificatie worden afgedwongen, beschrijven wij in ons artikel over onrechtmatige uitlatingen op sociale media.
Is doxing strafbaar?
Ja. Op 1 januari 2024 is artikel 285d Sr in werking getreden. Strafbaar is wie persoonsgegevens van een ander verschaft, verspreidt of anderszins ter beschikking stelt met het oogmerk die ander vrees aan te jagen, ernstige overlast aan te doen of hem in zijn ambt of beroep ernstig te hinderen. Het gaat dus niet om wat er over u wordt gezegd. Het gaat om het verspreiden van bijvoorbeeld uw adres of telefoonnummer met een intimiderend doel. Doxing wordt bedreigd met ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie.
Wat zeggen de eerste uitspraken over doxing?
De rechtbank Rotterdam sprak op 4 december 2024 een verdachte vrij omdat de berichten al voor 1 januari 2024 online stonden. Het enkele niet verwijderen daarna levert geen strafbaar verspreiden op, en de strafbepaling werkt niet terug (ECLI:NL:RBROT:2024:12023). De rechtbank lichtte de vrijspraak ook toe in een nieuwsbericht van de rechtbank Rotterdam.
Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelde op 11 december 2025 wel iemand voor doxing en smaadschrift. De verdachte had via Facebook de voornaam, initialen en woonplaats van het slachtoffer verspreid, samen met een beschuldiging van kindermishandeling. Het hof legde een taakstraf van 120 uur op, waarvan 40 uur voorwaardelijk, met een verbod op uitlatingen over het slachtoffer. Het kende 2.500 euro immateriële schadevergoeding toe (ECLI:NL:GHARL:2025:7962). Smaad en doxing kunnen in één zaak dus naast elkaar bewezen worden verklaard.
Welke civiele route heeft u: schadevergoeding en rectificatie?
Het strafrecht straft, maar herstelt zelden. Voor herstel is de civiele route bedoeld. Een onrechtmatige uitlating is een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt vergoeding vorderen van vermogensschade, zoals gemiste omzet of opdrachten. Daarnaast kunt u een vergoeding vragen voor aantasting in uw persoon, waaronder aantasting van eer en goede naam (artikel 6:106 BW). De artikelen staan in Boek 6 BW.
Ook kunt u rectificatie vorderen. De rechter kan de aansprakelijke veroordelen tot openbaarmaking van een rectificatie van een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie, en daarbij inhoud, vorm en plaats bepalen (artikel 6:167 BW). In spoedeisende gevallen loopt dit via een kort geding. Daarin kunt u verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling vragen, versterkt met een dwangsom. Een kort geding duurt doorgaans enkele weken, een strafzaak vaak veel langer. Meer over die aanpak leest u in ons artikel over online reputatieschade en smaad.
Voor een kort geding bij de rechtbank is een advocaat verplicht. Bij een laag inkomen komt u mogelijk in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand, met een eigen bijdrage.
Wat is een lasterlijke aanklacht?
Een bijzondere vorm van laster is de lasterlijke aanklacht van artikel 268 Sr. Dat is het opzettelijk indienen van een valse klacht of aangifte tegen een bepaald persoon bij de overheid, waardoor diens eer of goede naam wordt aangerand. Het gaat dus niet om een publicatie, maar om een aangifte bij de politie of een klacht bij een toezichthouder waarvan de indiener weet dat zij onwaar is.
De bewijslast is zwaar. Dat een aangifte niet tot vervolging leidt of dat de beschuldigde wordt vrijgesproken, betekent nog niet dat de aangifte vals was. Naast de strafrechtelijke route staat ook hier de civiele weg van artikel 6:162 BW open. Wat u kunt doen als u ten onrechte wordt beschuldigd, bespreken wij in ons artikel over valse aangifte en lasterlijke aanklacht.
In welke volgorde pakt u een krenkende uitlating aan?
- Leg het bewijs vast. Maak schermafdrukken met het volledige webadres, de datum en de tijd zichtbaar, bewaar de pagina als PDF en noteer het aantal reacties of weergaven. Uitlatingen verdwijnen na een sommatie vaak snel.
- Meld de uitlating bij het platform. Gebruik het meldformulier dat de digitaledienstenverordening voorschrijft en bewaar de ontvangstbevestiging.
- Stuur een sommatie. Wijs de uitlating aan, leg uit waarom die onrechtmatig is en eis verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling binnen een korte termijn.
- Dien op tijd een klacht in. Wilt u vervolging, ga dan binnen drie maanden na kennisneming naar de politie (artikel 66 Sr).
- Weeg de civiele procedure af. Soms is stille verwijdering effectiever dan een procedure die de uitlating opnieuw onder de aandacht brengt.
Wat doen wij bij belediging, smaad of laster?
- Wij beoordelen of een uitlating belediging, smaad of laster oplevert (artikelen 261, 262 en 266 Sr) of binnen de vrijheid van meningsuiting valt.
- Wij stellen een sommatie op waarin wij verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling eisen.
- Wij bereiden de klacht bij de politie met u voor en bewaken de termijn van drie maanden (artikel 66 Sr).
- Wij vragen zo nodig in kort geding om verwijdering en rectificatie (artikel 6:167 BW).
- Wordt u zelf verdacht van smaad, laster of doxing, dan toetsen wij of noodzakelijke verdediging of het algemeen belang de uitlating rechtvaardigt (artikel 261 lid 3 Sr).
In het kort
- Drie oplopende delicten. Belediging (266 Sr), smaad (261 Sr) en laster (262 Sr) verschillen in de concreetheid van de beschuldiging en in wat de spreker wist.
- Klacht binnen drie maanden. Zonder tijdige klacht geen vervolging, behalve bij belediging van onder meer ambtenaren in functie (artikelen 66, 267 en 269 Sr).
- Doxing is sinds 1 januari 2024 een eigen misdrijf. Berichten van voor die datum vallen er niet onder (Rb. Rotterdam 4 december 2024).
- Herstel loopt via de civiele rechter. Schadevergoeding en rectificatie vordert u op grond van de artikelen 6:162, 6:106 en 6:167 BW.
Veelgestelde vragen
Is een negatieve review smaad?
Meestal niet. Een waardeoordeel over een product of dienst valt onder de vrijheid van meningsuiting, ook als het hard is. Het wordt anders wanneer de review een concrete feitelijke beschuldiging bevat die niet klopt, bijvoorbeeld dat een ondernemer heeft opgelicht of gestolen.
Kan een bedrijf slachtoffer zijn van smaad?
Ja, in elk geval civielrechtelijk. Ook een rechtspersoon heeft een goede naam en kan schadevergoeding en rectificatie vorderen op grond van de artikelen 6:162 en 6:167 BW. Een uitlating over een bedrijf raakt bovendien vaak ook de bestuurder persoonlijk.
Wat als de uitlating waar is?
Dan is er geen laster, want laster veronderstelt dat de spreker wist dat de beschuldiging onwaar was. Smaad kan wel aan de orde zijn: ook een ware beschuldiging kan de eer aanranden. Wie te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en dat het algemeen belang die eiste, gaat vrijuit (artikel 261 lid 3 Sr).
Krijg ik mijn kosten vergoed als ik win?
In een civiele procedure betaalt de verliezende partij een deel van de proceskosten. Dat is een forfaitair bedrag volgens het liquidatietarief, dat de werkelijke advocaatkosten zelden dekt. Weeg daarom vooraf af of een sommatie of een melding bij het platform het resultaat al bereikt.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.