Gepubliceerd op 3 juni 2020 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Belediging, smaad en laster zijn drie verschillende strafbare feiten tegen uw eer en goede naam, met oplopende strafmaxima. Het zijn klachtdelicten: vervolging is alleen mogelijk als u op tijd een klacht indient (artikel 269 Sr).
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen belediging, smaad en laster?
Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr) is elke krenkende uitlating zonder concrete beschuldiging: een scheldwoord, een grievende kwalificatie, een krenkend gebaar. Smaad (artikel 261 Sr) voegt daar een concreet feit aan toe dat u opzettelijk bekendmaakt om er ruchtbaarheid aan te geven. Laster (artikel 262 Sr) is smaad waarvan u wist dat de beschuldiging onwaar was. Het verschil zit dus in de concreetheid van de aantijging en in wat de spreker wist.
Een voorbeeld ter illustratie: wie op een verjaardag roept dat een bekende “een oplichter” is, uit zich in het algemeen beledigend. Noemt hij daarbij een specifieke, onterechte beschuldiging, bijvoorbeeld dat die persoon een klant heeft bestolen, en verspreidt hij dat verhaal verder, dan komt smaad in beeld. Wist hij vooraf dat het verhaal niet klopte, dan is er sprake van laster.
Uw mening geven mag: de vrijheid van meningsuiting is beschermd door artikel 10 EVRM. Die vrijheid eindigt waar zij iemands recht op eer en goede naam, beschermd door artikel 8 EVRM, onnodig aantast. De rechter weegt beide rechten tegen elkaar af. Wij zetten de begrippen ook naast elkaar in ons artikel over de verschillen tussen smaad en laster.
Welke straf staat op belediging, smaad en laster?
Op eenvoudige belediging staat ten hoogste drie maanden gevangenisstraf of een geldboete van de tweede categorie (artikel 266 Sr). Smaad wordt bedreigd met ten hoogste zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie; is de beschuldiging in geschrift of afbeelding gedaan, dan spreken we van smaadschrift en loopt de gevangenisstraf op tot een jaar (artikel 261 Sr). Op laster staat ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (artikel 262 Sr).
De geldboetecategorieën van artikel 23 Sr worden periodiek aangepast aan de prijsontwikkeling; de actuele bedragen leest u na in de wet of vraagt u na bij het Openbaar Ministerie. In de praktijk komt het bij deze delicten zelden tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Een taakstraf, een geldboete of een voorwaardelijke straf met een contactverbod is gebruikelijker.
Wanneer is belediging van een ambtenaar zwaarder strafbaar?
Artikel 267 Sr verhoogt de gevangenisstraffen van de voorgaande artikelen met een derde wanneer de belediging is gericht tegen de Koning, de Regent, een ambtenaar in functie, of een openbaar lichaam of een openbare instelling. Ook een buitenlandse ambtenaar die hier op toegelaten wijze zijn functie uitoefent, valt daaronder.
Twee begrenzingen zijn van belang. De verhoging raakt alleen de gevangenisstraf, niet de geldboete. En de ambtenaar moet daadwerkelijk in functie zijn: een agent uitschelden op zijn vrije zaterdag levert gewone belediging op. Leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen, zoals gemeenteraadsleden, vallen buiten artikel 267 Sr.
Moet u aangifte doen en binnen welke termijn?
Ja, voor vervolging is een klacht nodig, en die moet u indienen binnen drie maanden nadat u van het feit kennis kreeg (artikel 66 Sr).
Belediging, smaad en laster zijn klachtdelicten. Op grond van artikel 269 Sr wordt niet vervolgd dan op klacht van degene tegen wie het feit is gepleegd. Een klacht is meer dan een aangifte: het is een uitdrukkelijk verzoek tot vervolging, dat in het proces-verbaal wordt vastgelegd.
Let op de termijn: een klacht moet worden ingediend binnen drie maanden nadat de klachtgerechtigde kennis heeft genomen van het feit (artikel 66 Sr). Wie te lang wacht, verliest de strafrechtelijke route en houdt alleen de civiele over. Een ingediende klacht kunt u binnen acht dagen weer intrekken (artikel 67 Sr). Op het klachtvereiste bestaat een uitzondering: in de gevallen van artikel 267 Sr, en bij belediging van leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen, kan ook zonder klacht worden vervolgd. Hoe een aangifte praktisch verloopt, leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Wanneer is een beschuldiging toch toegestaan?
Niet elke pijnlijke beschuldiging is smaad. Artikel 261 Sr sluit smaad uit wanneer u heeft gehandeld uit noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het ten laste gelegde waar was en dat het algemeen belang de beschuldiging eiste. Bij artikel 266 Sr geldt een vergelijkbare beperking voor uitlatingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen.
Civielrechtelijk werkt hetzelfde beginsel via de belangenafweging. Beslissend is of de beschuldiging op het moment van de uitlating voldoende steun vond in het toen beschikbare feitenmateriaal, hoe ernstig de misstand is, hoe de uitlating is ingekleed en verspreid, en of wederhoor is geboden. Wie eerst onderzoekt, bronnen bewaart en de ander om een reactie vraagt, staat aanzienlijk sterker dan wie eerst publiceert. Voor beoordelingen van bedrijven werkten wij dit uit in ons artikel over online reviews en smaad.
Hoe werkt smaad op internet en sociale media?
Voor de kwalificatie maakt het medium niet uit. Een bericht op sociale media dat iemands eer of goede naam aanrandt door de aantijging van een bepaald feit, is smaadschrift zodra het is verspreid. Dat het bericht in een besloten groep staat, staat daaraan niet zonder meer in de weg; ook binnen een gesloten kring kan sprake zijn van ruchtbaarheid.
Naast de strafrechtelijke route heeft u een snellere civiele weg. U kunt het platform verzoeken de uitlating te verwijderen; de digitaledienstenverordening (Verordening (EU) 2022/2065) verplicht aanbieders van hostingdiensten daarvoor tot een toegankelijk meldmechanisme en een tijdige beslissing. Grijpt het platform na een melding van een onmiskenbaar onrechtmatige uitlating niet in, dan kan het onder die verordening zelf aansprakelijkheid riskeren. Hoe verwijdering en rectificatie in de praktijk worden afgedwongen, beschrijven wij in ons artikel over onrechtmatige uitlatingen op sociale media.
Is doxing strafbaar?
Ja. Op 1 januari 2024 is artikel 285d Sr in werking getreden. Strafbaar is degene die persoonsgegevens van een ander verschaft, verspreidt of anderszins ter beschikking stelt met het oogmerk die ander vrees aan te jagen, ernstige overlast aan te doen of hem in zijn ambt of beroep ernstig te hinderen. Het gaat dus niet om wat er over u wordt gezegd, maar om het verspreiden van bijvoorbeeld uw adres of telefoonnummer met een intimiderend oogmerk.
Doxing wordt bedreigd met een gevangenisstraf van ten hoogste twee jaar of een geldboete van de vierde categorie. Is het gericht tegen bepaalde functionarissen in de uitoefening van hun ambt of beroep, zoals bestuurders, agenten of journalisten, dan wordt de gevangenisstraf met een derde verhoogd.
Er is inmiddels rechtspraak. De rechtbank Rotterdam sprak op 4 december 2024 een verdachte vrij omdat de berichten al vóór 1 januari 2024 online stonden: het enkele niet verwijderen daarna levert geen strafbaar verspreiden op, en de strafbepaling werkt niet terug (ECLI:NL:RBROT:2024:12023). Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelde op 11 december 2025 wel iemand voor doxing en smaadschrift, voor het via Facebook verspreiden van de voornaam, initialen en woonplaats van een slachtoffer in combinatie met een beschuldiging van kindermishandeling. Het hof legde een taakstraf van 120 uur op, waarvan 40 uur voorwaardelijk, met een verbod op uitlatingen over het slachtoffer, en kende 2.500 euro immateriële schadevergoeding toe (ECLI:NL:GHARL:2025:7962). In één zaak kunnen smaad en doxing dus naast elkaar bewezen worden verklaard.
Welke civiele route heeft u: schadevergoeding en rectificatie?
Het strafrecht straft, maar herstelt zelden. Voor herstel is de civiele route bedoeld. Een onrechtmatige uitlating is een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt vergoeding vorderen van de vermogensschade, zoals gemiste omzet of opdrachten, en daarnaast een vergoeding voor aantasting in de persoon, waaronder aantasting van eer en goede naam (artikel 6:106 BW).
Daarnaast kunt u rectificatie vorderen. De rechter kan de aansprakelijke veroordelen tot openbaarmaking van een rectificatie van een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie, en daarbij de inhoud, de vorm en de plaats bepalen (artikel 6:167 BW). In spoedeisende gevallen loopt dit via een kort geding, waarin u verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling kunt vragen, versterkt met een dwangsom. Dat is doorgaans de effectiefste route: binnen enkele weken is de publicatie weg, terwijl een strafzaak jaren kan duren. Meer over die aanpak leest u in ons artikel over online reputatieschade en smaad.
Wat is een lasterlijke aanklacht?
Een bijzondere vorm van laster is de lasterlijke aanklacht van artikel 268 Sr: het opzettelijk tegen een bepaald persoon indienen van een valse klacht of aangifte bij de overheid, waardoor diens eer of goede naam wordt aangerand. Het gaat hier dus niet om een publicatie maar om een aangifte bij de politie of een klacht bij een toezichthouder, waarvan de indiener weet dat zij onwaar is.
De bewijslast is zwaar: dat een aangifte niet tot vervolging leidt of dat de beschuldigde wordt vrijgesproken, betekent nog niet dat de aangifte vals was. Voor de beschuldigde is dat een schrale troost, omdat de reputatieschade dan al is geleden. Naast de strafrechtelijke route staat ook hier de civiele weg open. Wat u kunt doen als u ten onrechte wordt beschuldigd, bespreken wij in ons artikel over valse aangifte en lasterlijke aanklacht.
Wat kunt u zelf doen?
Leg eerst het bewijs vast voordat u iets anders doet. Maak schermafdrukken met het volledige webadres, de datum en de tijd zichtbaar, bewaar de pagina als PDF en noteer het aantal reacties of weergaven. Uitlatingen worden na een sommatie vaak snel verwijderd, en zonder vastlegging staat u met lege handen bij zowel de politie als de rechter.
Stuur daarna een sommatie waarin u de uitlating aanwijst, uitlegt waarom die onrechtmatig is en verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling eist binnen een korte termijn. Meld de uitlating tegelijk bij het platform. Wilt u ook de strafrechtelijke route, dien dan binnen drie maanden een klacht in bij de politie en zeg daarbij uitdrukkelijk dat u vervolging wenst. Weeg tot slot af wat u wilt bereiken: soms is stille verwijdering effectiever dan een procedure die de uitlating juist opnieuw onder de aandacht brengt.
Wordt u in een negatief daglicht gesteld en wordt uw goede naam aangetast, dan kunt u de volgende stappen zetten:
- Bewijs verzamelen. Maak direct screenshots van de negatieve berichten, met datum, tijd en de naam of het profiel van de afzender. Bewaar e-mails en berichten in het origineel, want berichten verdwijnen online soms snel.
- Verwijdering of rectificatie vragen. Vraag de afzender schriftelijk de uitlating te verwijderen en zo nodig te rectificeren. Bij een platform kunt u ook de beheerder vragen het bericht offline te halen.
- Aangifte doen. Strafrechtelijke vervolging is alleen mogelijk als u aangifte doet en daarbij om vervolging verzoekt, binnen drie maanden na kennisneming.
- Naar de civiele rechter. Via een kort geding kunt u de rechter vragen de dader te bevelen de uitlatingen te verwijderen, te rectificeren en daarmee te stoppen, eventueel met een dwangsom. U kunt ook schadevergoeding vorderen, waaronder immateriële schade voor psychisch leed of reputatieschade.
Of u een advocaat nodig heeft, hangt af van de route. Voor een kort geding bij de rechtbank is een advocaat verplicht. Bij een laag inkomen kunt u mogelijk in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand, waarbij u een eigen bijdrage betaalt. Een beschuldiging die waar is, is overigens niet automatisch toegestaan: ook dan kan sprake zijn van smaad, tenzij de uitlating nodig was ter verdediging of in het algemeen belang is gedaan.
Wat kunnen wij voor u doen bij belediging, smaad of laster?
Wij staan u bij als uw goede naam wordt aangetast, en ook als u zelf wordt aangesproken op een uitlating.
- Wij beoordelen of een uitlating belediging, smaad of laster oplevert (artikelen 261, 262 en 266 Sr) of binnen de vrijheid van meningsuiting valt.
- Wij leggen samen met u het bewijs vast en stellen een sommatie op waarin wij verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling eisen.
- Wij bewaken de klachttermijn van drie maanden (artikel 66 Sr) en bereiden de klacht bij de politie met u voor.
- Wij vragen zo nodig in kort geding om verwijdering en rectificatie (artikel 6:167 BW), eventueel versterkt met een dwangsom.
- Wordt u zelf verdacht van smaad, laster of doxing, dan toetsen wij of noodzakelijke verdediging of het algemeen belang de uitlating rechtvaardigt (artikel 261 lid 3 Sr).
Samengevat
- Drie oplopende delicten. Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr), smaad (artikel 261 Sr) en laster (artikel 262 Sr) verschillen in de concreetheid van de beschuldiging en in wat de spreker wist.
- Klachtdelict. Vervolging is alleen mogelijk na een klacht, ingediend binnen drie maanden na kennisneming (artikelen 269 en 66 Sr).
- Doxing is een zelfstandig misdrijf. Het verspreiden van persoonsgegevens met een intimiderend oogmerk valt sinds 1 januari 2024 onder artikel 285d Sr.
- De civiele route is vaak sneller. Een kort geding kan binnen enkele weken tot verwijdering en rectificatie leiden (artikelen 6:162, 6:106 en 6:167 BW).
- Bewijs vastleggen staat voorop. Zonder schermafdrukken en een tijdige klacht staat u zwakker, zowel strafrechtelijk als civiel.
Veelgestelde vragen
Is een negatieve review smaad?
Meestal niet. Een waardeoordeel over een product of dienst valt onder de vrijheid van meningsuiting, ook als het hard is. Het wordt anders wanneer de review een concrete feitelijke beschuldiging bevat die niet klopt, bijvoorbeeld dat een ondernemer heeft opgelicht of gestolen.
Kan een bedrijf slachtoffer zijn van smaad?
Ja. Ook een rechtspersoon heeft een goede naam die kan worden aangetast, en kan schadevergoeding en rectificatie vorderen op grond van de artikelen 6:162 en 6:167 BW. Strafrechtelijk gaat het bij smaad in de kern om natuurlijke personen, maar een uitlating over een bedrijf raakt vaak ook de bestuurder persoonlijk.
Wat als de uitlating waar is?
Dan is er geen laster, want laster veronderstelt wetenschap van de onwaarheid. Smaad kan wél aan de orde zijn: ook een ware beschuldiging kan de eer aanranden. Wie te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en dat het algemeen belang die eiste, gaat vrijuit (artikel 261 Sr).
Wat kost een procedure en krijg ik mijn kosten vergoed?
In een civiele procedure draagt de verliezende partij een deel van de proceskosten, maar dat is een forfaitair bedrag dat de werkelijke advocaatkosten zelden dekt. Weeg daarom vooraf af of een sommatie of een melding bij het platform het gewenste resultaat al bereikt.
Is een poging tot smaad strafbaar?
Ja. Smaad en laster zijn misdrijven, en poging tot een misdrijf is strafbaar zodra er een begin van uitvoering is (artikel 45 Sr). In de praktijk speelt dit zelden, omdat de uitlating meestal al is gedaan.
Waar leest u de wettekst en de uitspraken na?
De wettelijke grondslagen leest u na in het Wetboek van Strafrecht en in Boek 6 BW; de vrijspraak in de eerste doxingzaak is toegelicht door de rechtbank Rotterdam.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.
