Oplichting: wanneer het strafbaar is en hoe u uw geld terugkrijgt

Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Oplichting is iemand met opzet door bedrog bewegen om geld, een goed, een dienst of gegevens af te geven, met als doel uzelf of een ander onrechtmatig te bevoordelen. Het is een misdrijf volgens artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht, maar een verkoper die zijn afspraak gewoon niet nakomt, pleegt meestal geen oplichting maar wanprestatie.

Bent u net opgelicht, dan bepaalt uw snelheid of u uw geld terugziet. Hieronder leest u eerst wat u vandaag doet. Daarna leest u welke maatstaven de Hoge Raad hanteert, welke vormen u tegenkomt, langs welke vier routes u uw geld terugvordert en wat er op oplichting staat.

Wat doet u direct na oplichting?

Bel meteen uw bank, leg bewijs vast en doe aangifte bij de politie. Maak daarna geen enkele betaling meer aan de oplichter, ook niet als u wordt beloofd dat u dan uw geld terugkrijgt.

• Bel uw bank. Een overboeking kan soms nog worden tegengehouden of teruggehaald als u er snel bij bent. Laat ook uw rekening of betaalpas blokkeren als de oplichter inloggegevens of codes heeft gekregen. Gebruik het nummer op uw bankpas of de website van de bank, nooit een nummer uit een bericht.
• Leg bewijs vast. Maak schermafbeeldingen van het gesprek, de advertentie, het profiel en de betaalopdracht. Bewaar telefoonnummers, rekeningnummers, e-mailadressen en gebruikersnamen. Oplichters verwijderen hun profielen vaak snel.
• Doe aangifte bij de politie. Bij online oplichting kan dat vaak via internet. Zonder aangifte start er meestal geen opsporing, en uw bank vraagt vaak om een kopie. Zie ons artikel over aangifte doen bij de politie.
• Meld het bij de Fraudehelpdesk. Dat is geen aangifte, maar meldingen helpen bij het herkennen van nieuwe fraudevormen.
• Wijzig uw wachtwoorden als u inloggegevens hebt gedeeld, en zet tweestapsverificatie aan.
• Betaal niets meer. Oplichters benaderen slachtoffers soms opnieuw, bijvoorbeeld als zogenaamd herstelbureau dat tegen betaling uw geld terughaalt. Dat is een tweede oplichting bovenop de eerste.

Wanneer is bedrog juridisch oplichting?

Artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht noemt de oplichtingsmiddelen: een valse naam of valse hoedanigheid, listige kunstgrepen en een samenweefsel van verdichtsels. Iemand die zich voordoet als bankmedewerker gebruikt een valse hoedanigheid. Een nagemaakte website is een listige kunstgreep. Een reeks leugens die samen een geloofwaardig verhaal vormen, is een samenweefsel van verdichtsels.

Door dat middel moet u zijn bewogen tot afgifte van geld of een goed, het verlenen van een dienst, het verstrekken van gegevens, het aangaan van een schuld of het kwijtschelden van een vordering. De dader moet het oogmerk hebben gehad om zichzelf of een ander wederrechtelijk te bevoordelen. Of dat voordeel ook echt is behaald, is niet beslissend.

De maatstaven van de Hoge Raad uit 2016

In zijn overzichtsarrest van 20 december 2016 (ECLI:NL:HR:2016:2889) zette de Hoge Raad de maatstaven op een rij. Niet elk bedrog is oplichting; het gaat om een specifieke, voldoende ernstige vorm van misleiding.

• Voor een samenweefsel van verdichtsels is meer nodig dan één leugenachtige mededeling. Eén leugen van voldoende gewicht kan wel volstaan in combinatie met andere omstandigheden, zoals misbruik van een vertrouwensrelatie.
• Voor listige kunstgrepen is meer nodig dan één misleidende handeling.
• Het slachtoffer moet mede door de misleiding hebben gehandeld. De rechter kijkt daarbij naar de zorgvuldigheid die in het verkeer mag worden verwacht en naar de persoon van het slachtoffer, zoals leeftijd en verstandelijke vermogens.
• Had het slachtoffer, gelet op zijn eigen kennis en gedrag, de misleiding moeten doorzien, dan is er geen oplichting.

Wanneer is het wanprestatie in plaats van oplichting?

Als iemand een afspraak niet nakomt zonder dat hij u vooraf met bedrog heeft misleid. Een verkoper die niet levert, een dienst die tegenvalt of een lening die niet wordt terugbetaald, is meestal een civiele kwestie. De politie verwijst u dan vaak naar de civiele rechter. Dat verklaart waarom een aangifte soms blijft liggen; zie ons artikel over wat de politie met uw aangifte doet. Het verschil met verwante delicten leest u in ons artikel over diefstal, verduistering en oplichting.

Anders ligt het bij wie er zijn beroep of gewoonte van maakt om via internet goederen of diensten te verkopen zonder ooit te leveren. Artikel 326e Sr stelt dat apart strafbaar. Denk aan een nepwebwinkel of iemand die steeds dezelfde advertentie plaatst en nooit levert.

Zeven vormen van oplichting die in Nederland veel voorkomen

De rode draad is steeds tijdsdruk en een betaling buiten de normale weg om. Een bank vraagt nooit om geld over te maken naar een kluisrekening, vraagt nooit om uw pincode en stuurt nooit iemand langs om uw pas op te halen.

Factuurfraude gaat vaak samen met valsheid in geschrifte of identiteitsfraude. Twijfelt u over een koper, verkoper of webwinkel? Met Controleer handelspartij van de politie ziet u of er meldingen zijn over een rekeningnummer, telefoonnummer, e-mailadres of website. Geen meldingen betekent niet dat de handel veilig is.

Vier routes om uw geld terug te krijgen

U kunt uw geld terugvragen via uw bank, via de strafzaak, via de civiele rechter en via het betaalplatform. De routes sluiten elkaar niet uit, en bij alle vier vergroot snel handelen de kans op herstel.

Route 1: uw bank

Meld de fraude direct en vraag om een terugboeking. Het maakt uit wie de betaling deed. Heeft een oplichter zelf met uw gegevens een betaling gedaan die u niet heeft toegestaan, dan gelden de regels over niet-toegestane betalingstransacties in Boek 7 BW (artikel 7:528 en verder): de bank moet in beginsel terugbetalen, tenzij u fraude pleegde of grof nalatig was.

Heeft u de betaling zelf gedaan, zoals bij bankhelpdeskfraude, dan geldt die wettelijke regel meestal niet. Voor die slachtoffers hebben de Nederlandse banken afspraken gemaakt om de schade onder voorwaarden te vergoeden: u heeft aangifte gedaan, werkt mee aan het onderzoek en was niet grof nalatig. Dat is een coulanceregeling en geen afdwingbaar recht. Daarnaast heeft de bank een zorgplicht om ongebruikelijke transacties te signaleren. Komt u er met de bank niet uit, dan kunt u na de interne klachtenprocedure naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid).

Route 2: de strafzaak

Wordt de oplichter vervolgd, dan kunt u zich in de strafzaak voegen als benadeelde partij (artikel 51f Wetboek van Strafvordering). De strafrechter beslist dan ook over uw schade, zonder aparte civiele procedure. Dat werkt alleen als er een verdachte is, de zaak voor de rechter komt en uw vordering eenvoudig genoeg is. Onderbouw de schade met bankafschriften, berichten en andere stukken.

Route 3: de civiele rechter en beslag

Weet u wie het geld heeft ontvangen, dan kunt u het bedrag via de civiele rechter terugvorderen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) of onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). Meestal begint u met een aansprakelijkstelling.

Met verlof van de voorzieningenrechter kunt u conservatoir beslag laten leggen op een bankrekening of een woning, voordat het geld verdwijnt. Bij oplichting is dat vaak het middel dat het meest oplevert, maar alleen als u snel bent.

Route 4: het betaalplatform of de marktplaats

Sommige platforms bieden kopersbescherming of een garantieregeling. Lees de voorwaarden en meld de fraude binnen de termijn die het platform stelt. Geld dat al naar het buitenland is doorgeboekt of in cryptovaluta is omgezet, komt zelden terug.

Welke straf staat er op oplichting?

Op oplichting staat volgens artikel 326 Sr een gevangenisstraf van maximaal vier jaar of een geldboete van de vijfde categorie. Dat is een wettelijk maximum; de straf die de rechter oplegt, ligt meestal lager. Wordt de oplichting gepleegd met een terroristisch oogmerk, dan wordt de maximale gevangenisstraf volgens het tweede lid met een derde verhoogd.

In de praktijk hangt de straf af van het bedrag, het aantal slachtoffers, de vraag of de dader er zijn beroep van maakte en de kwetsbaarheid van de slachtoffers, zoals ouderen. Naast de straf kan de rechter het wederrechtelijk verkregen voordeel ontnemen en de schade van het slachtoffer toewijzen.

Wat doet u als u zelf van oplichting wordt verdacht?

U heeft het recht om te zwijgen en het recht op bijstand van een advocaat vóór en tijdens het verhoor. Het verschil tussen wanprestatie en oplichting zit in het opzet en in de vraag of er een oplichtingsmiddel in de zin van het arrest van 2016 is gebruikt. Daar gaat het verhoor precies over.

Verdenking treft niet alleen echte fraudeurs. Wie zijn bankrekening of betaalpas uitleent, kan als geldezel worden vervolgd voor witwassen (artikel 420bis en verder Sr). Een verkoper van een tweedehands product dat niet aankwam, kan een aangifte tegen zich krijgen terwijl er geen opzet was. Wat u verklaart, speelt een grote rol in de beslissing van de officier van justitie om te seponeren, een strafbeschikking op te leggen of u te dagvaarden.

Hoe wij slachtoffers en verdachten van oplichting bijstaan

• Wij stellen uw bank aansprakelijk als zij een niet-toegestane betaling niet terugbetaalt of ongebruikelijke transacties niet heeft gesignaleerd, en begeleiden zo nodig een klacht bij het Kifid.
• Wij vragen verlof voor conservatoir beslag op de rekening of het vermogen van de ontvanger.
• Wij stellen de ontvanger van het geld aansprakelijk op grond van artikel 6:162 of 6:203 BW.
• Wij onderbouwen uw vordering als benadeelde partij in de strafzaak.
• Wij staan u bij als u zelf van oplichting wordt verdacht, vóór en tijdens het politieverhoor.

Oplichting in vijf punten

• Oplichting vraagt een oplichtingsmiddel uit artikel 326 Sr; één losse leugen of een niet nagekomen afspraak is meestal niet genoeg.
• Had het slachtoffer de misleiding moeten doorzien, dan is er volgens de Hoge Raad geen oplichting.
• Een betaling die de oplichter zelf deed, moet de bank in beginsel terugbetalen; bij een betaling die u zelf deed, geldt hooguit een coulanceregeling.
• Conservatoir beslag op de rekening van de ontvanger levert vaak het meeste op, mits u snel bent.
• Op oplichting staat maximaal vier jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.

Veelgestelde vragen over oplichting

De wettekst vindt u in artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht; de regels over niet-toegestane betalingen staan in Boek 7 BW. Onze civielrechtadvocaten helpen slachtoffers bij het terugvorderen van hun geld, en onze strafrechtadvocaten staan verdachten bij tijdens verhoor en zitting.