Gepubliceerd op 8 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Bij koppels van gelijk geslacht wordt de partner van de ouder niet altijd automatisch juridisch ouder. Een duomoeder die getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft met de geboortemoeder, wordt alleen van rechtswege ouder als de donor onbekend is en zij dat bij de geboorteaangifte aantoont; in alle andere gevallen, en voor twee vaders altijd, is erkenning of adoptie nodig.
Juridisch ouderschap regelt onder meer gezag, naam, nationaliteit, erfrecht en onderhoudsplicht. Een samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap regelt het ouderschap niet vanzelf. Hieronder leest u welke route bij uw gezinssituatie past en wat de rechter recent besliste over draagmoederschap in het buitenland.
Inhoudsopgave
Welke route past bij uw gezin?
De wetsartikelen staan in Boek 1 BW. Het overzicht hieronder geeft de hoofdregel per situatie.
| Gezinssituatie | Hoe wordt de tweede ouder juridisch ouder? | Wettelijke basis |
|---|---|---|
| Twee moeders, getrouwd of geregistreerd partners, onbekende donor | Van rechtswege, met een verklaring bij de geboorteaangifte | Art. 1:198 BW |
| Twee moeders, bekende donor of niet getrouwd | Erkenning, bij voorkeur vóór de geboorte | Art. 1:203 en 1:204 BW |
| Twee vaders met draagmoeder in Nederland | Erkenning door de biologische vader, daarna gezag en partneradoptie | Art. 1:204 en 1:227 BW |
| Twee vaders met draagmoeder in het buitenland | Erkenning van de buitenlandse akte of beslissing, of alsnog een Nederlandse procedure | Boek 10 BW |
| Co-ouderschap met meer dan twee volwassenen | Maximaal twee juridische ouders; de anderen hebben alleen contractuele afspraken | Art. 1:198 en 1:199 BW |
Waarom is juridisch ouderschap belangrijk?
Alleen een juridisch ouder heeft de rechten en plichten die de wet aan ouderschap verbindt. Zonder juridische band erft uw kind bijvoorbeeld niet van u als wettelijk erfgenaam.
Juridisch ouderschap heeft gevolgen voor:
- ouderlijk gezag: beslissingen over school, medische behandeling en verhuizing;
- de achternaam van het kind;
- de nationaliteit van het kind;
- erfrecht: een kind is wettelijk erfgenaam van zijn juridische ouders;
- onderhoudsplicht: ouders betalen mee aan de kosten van verzorging en opvoeding, tot het kind 21 jaar is (art. 1:395a BW).
Een kind kan wettelijk niet meer dan twee juridische ouders hebben. Juridisch ouderschap en ouderlijk gezag zijn bovendien twee verschillende dingen: een juridisch ouder heeft niet altijd automatisch gezag.
Wanneer wordt een duomoeder automatisch ouder?
Een duomoeder is van rechtswege ouder als het kind wordt geboren binnen haar huwelijk of geregistreerd partnerschap met de geboortemoeder en de donor onbekend is. Die regeling geldt sinds de Wet lesbisch ouderschap van 1 april 2014 (art. 1:198 BW).
Dat de donor onbekend is, toont u aan met een verklaring die u digitaal aanvraagt via Donorgegevens.nl, de instantie die de gegevens van donoren via Nederlandse klinieken registreert. U geeft de verklaring bij de geboorteaangifte aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. De gemeente zet dan beide moeders op de geboorteakte.
Onbekend is niet hetzelfde als anoniem. Bij een donor via een Nederlandse kliniek worden de donorgegevens geregistreerd, zodat het kind later informatie over de donor kan opvragen. Wilt u liever adopteren, dan gebruikt u de verklaring niet.
Wat als de donor bekend is?
Bij een bekende donor, zoals een vriend of familielid, wordt de duomoeder niet automatisch ouder, ook niet als u getrouwd bent. Zij wordt dan ouder door het kind te erkennen.
Erkenning gaat bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente. Erkent de duomoeder het kind vóór de geboorte (erkenning van de ongeboren vrucht), dan is zij juridisch ouder vanaf de geboorte. Erkenning na de geboorte werkt niet terug in de tijd (art. 1:203 BW).
Voor erkenning van een kind jonger dan 16 jaar is toestemming van de moeder nodig (art. 1:204 BW). Weigert zij, dan kan een duomoeder die als levensgezel heeft ingestemd met de verwekking de rechtbank om vervangende toestemming vragen. Een bekende donor is in beginsel geen juridisch ouder, maar leg de afspraken met hem schriftelijk vast.
Welke routes hebben twee vaders?
Voor twee vaders bestaat geen regeling zoals voor duomoeders. De vrouw die het kind baart, is altijd de eerste juridische ouder (art. 1:198 BW); de vaders worden ouder via erkenning, gezag en adoptie.
Hoe verloopt draagmoederschap in Nederland juridisch?
De draagmoeder is bij de geboorte de juridische moeder. Is zij getrouwd of heeft zij een geregistreerd partner, dan is die partner in beginsel de tweede juridische ouder. De gebruikelijke stappen zijn:
- Is de draagmoeder getrouwd, dan wordt het ouderschap van haar partner eerst ontkend via de rechtbank.
- De biologische wensvader erkent het kind, met toestemming van de draagmoeder.
- De rechtbank beëindigt het gezag van de draagmoeder en kent het gezag toe aan de wensvaders.
- De partner van de biologische vader adopteert het kind via de rechtbank.
Een draagmoederschapsovereenkomst is in Nederland niet afdwingbaar. Bemiddeling bij draagmoederschap is strafbaar (art. 151b Sr). Meer leest u in ons artikel over de juridische aspecten van draagmoederschap.
Wat betekent co-ouderschap voor de juridische positie?
Bij co-ouderschap voeden twee vaders samen met één of twee moeders een kind op. Omdat een kind maximaal twee juridische ouders heeft, zijn dat meestal de biologische moeder en de vader die het kind erkent.
De andere ouders hebben geen juridische status. Afspraken over zorg, beslissingen en kosten kunt u vastleggen in een overeenkomst, maar die geeft geen erfrecht of gezag. Zie ook ons artikel over co-ouderschap in de praktijk.
Wanneer kiest u voor partneradoptie?
Partneradoptie is de route als erkenning niet mogelijk of niet gewenst is, bijvoorbeeld voor de tweede wensvader. De rechtbank beslist en toetst of adoptie in het kennelijk belang van het kind is (art. 1:227 BW).
Belangrijke voorwaarden zijn:
- U en de ouder wonen in de regel ten minste drie jaar samen voordat u het verzoek indient.
- U heeft het kind in de regel ten minste een jaar verzorgd en opgevoed.
- Een kind van 12 jaar of ouder wordt gehoord; maakt het bezwaar, dan staat dat in de weg aan adoptie.
Is het kind binnen uw relatie geboren, dan kunnen andere termijnen gelden; laat dat vooraf nagaan. Het verzoek dient u in via een advocaat. De rechtbank kan de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek en advies vragen. Na de adoptie is de adoptiefouder volledig juridisch ouder.
Wat speelt er bij draagmoederschap in het buitenland?
Ouderschap dat in het buitenland is vastgelegd, wordt in Nederland niet automatisch overgenomen. De rechter toetst een buitenlandse beslissing of geboorteakte onder meer aan de Nederlandse openbare orde (art. 10:100 en 10:101 BW). Daarbij kijkt hij of het traject zorgvuldig is verlopen.
Twee uitspraken van de rechtbank Den Haag laten zien hoe die toets uitvalt:
- Op 29 april 2024 erkende de rechtbank een Amerikaanse geboorteakte waarop twee vaders als ouders staan, zonder de geboortemoeder. Het traject was zorgvuldig: er was onafhankelijk juridisch advies, psychologische en medische begeleiding, contact met de draagmoeder en de eiceldonor, en aandacht voor het recht van het kind om zijn afstamming te kennen. De gemeente moest de akte inschrijven (ECLI:NL:RBDHA:2024:6851).
- Op 27 maart 2025 weigerde dezelfde rechtbank de erkenning van ouderschap dat in Brazilië was vastgesteld, omdat een anonieme eiceldonor was gebruikt. Dat strookt niet met de Nederlandse zorgvuldigheidseisen. Het ouderschap werd daarna langs Nederlandse weg geregeld: ontkenning van het vaderschap van de echtgenoot van de draagmoeder, gerechtelijke vaststelling van het vaderschap van de biologische vader en adoptie door de tweede vader (ECLI:NL:RBDHA:2025:6946).
Laat u daarom vóór de start van een buitenlands traject adviseren. Ook de keuze tussen erkenning en adoptie kan bepalen of uw ouderschap in het buitenland wordt erkend.
Vijf punten voor wensouders
- Ga na of u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap heeft op de geboortedatum.
- Vraag bij een onbekende donor tijdig de verklaring via Donorgegevens.nl aan.
- Regel bij een bekende donor de erkenning vóór de geboorte.
- Controleer apart of u gezag heeft; zo nodig laat u dit inschrijven in het gezagsregister.
- Leg afspraken met een bekende donor of co-ouders schriftelijk vast.
Onze rol bij juridisch ouderschap
Onze familierechtadvocaten begeleiden regenbooggezinnen bij het vastleggen van ouderschap en gezag.
- Met u bepalen welke route past: van rechtswege, erkenning of adoptie.
- Afspraken met een bekende donor of co-ouders opstellen.
- Het verzoek tot adoptie of vervangende toestemming bij de rechtbank indienen.
- U begeleiden bij het onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming.
- De gevolgen van een buitenlands draagmoederschapstraject voor uw ouderschap in Nederland beoordelen.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de risico’s als we niets regelen?
De niet-juridische ouder heeft dan geen gezag, het kind erft niet van haar of hem als wettelijk erfgenaam en na een scheiding of overlijden van de juridische ouder is de positie van de andere ouder zwak.
Hoe lang duurt een adoptieprocedure?
Dat verschilt per rechtbank en per zaak, onder meer omdat de Raad voor de Kinderbescherming onderzoek kan doen. Houd daarnaast rekening met de wettelijke termijnen voor samenwonen en verzorging.
