ESG en supply-chain due diligence: wanneer u aansprakelijk bent voor leveranciers

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Als Nederlandse onderneming bent u in de regel niet automatisch aansprakelijk voor wat uw leveranciers doen. Wel kunt u aansprakelijk zijn als u zelf onzorgvuldig handelt, bijvoorbeeld door bekende risico’s in uw keten te negeren (artikel 6:162 BW). Daarnaast gelden voor een groeiende groep ondernemingen wettelijke zorgvuldigheidsplichten, zoals de ontbossingsverordening en de verordening conflictmineralen.

De Europese richtlijn over due diligence in de keten (CSDDD) is in 2026 sterk ingeperkt en geldt alleen nog voor zeer grote ondernemingen, en pas vanaf juli 2029. Hieronder leest u welke regels nu gelden, welke eraan komen, wat de rechter tot nu toe heeft beslist en hoe u uw contracten met leveranciers inricht. Meer over de begrippen leest u bij ESG begrijpen.

Wat is supply-chain due diligence?

Supply-chain due diligence is het proces waarmee een onderneming risico’s voor mens en milieu in haar keten opspoort, voorkomt, beperkt en daarover verantwoording aflegt. De bekendste maatstaf zijn de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de VN-richtlijnen voor bedrijfsleven en mensenrechten.

Die internationale richtlijnen zijn op zichzelf niet afdwingbaar. Ze spelen wel een rol bij de vraag wat een zorgvuldige onderneming had moeten doen (artikel 6:162 lid 2 BW). Klachten kunnen worden ingediend bij het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen.

Welke Europese ketenregels gelden wanneer?

Voor specifieke grondstoffen en producten gelden al afdwingbare Europese verordeningen. De tabel geeft de stand per 29 oktober 2026.

Conflictmineralen

Sinds 1 januari 2021 moeten EU-importeurs van tin, tantaal, wolfraam en goud boven bepaalde volumes due diligence uitvoeren op grond van Verordening (EU) 2017/821. Zij moeten hun keten tot aan de smelterij in kaart brengen en jaarlijks rapporteren.

Ontbossing

De EUDR verbiedt het op de markt brengen van onder meer soja, rundvlees, palmolie, koffie, cacao, rubber en hout, en daarvan gemaakte producten, als die zijn geproduceerd op grond die na 31 december 2020 is ontbost. De toepassing is twee keer uitgesteld. Volgens de huidige planning geldt de verordening vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote ondernemingen en vanaf 30 juni 2027 voor micro- en kleine ondernemingen.

Gedwongen arbeid

Verordening (EU) 2024/3015 verbiedt producten die met dwangarbeid zijn gemaakt. Zij geldt vanaf 14 december 2027. Toezichthouders kunnen dan het op de markt brengen verbieden en de verwijdering van producten bevelen.

Wat geldt er na de inperking van de CSDDD?

De CSDDD (Richtlijn (EU) 2024/1760) is gewijzigd door de Omnibus I-richtlijn (EU) 2026/470. De verplichtingen gelden nu alleen voor EU-ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 1,5 miljard.

Lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk 26 juli 2028 omzetten en ondernemingen moeten vanaf juli 2029 voldoen. De Europese regeling voor civiele aansprakelijkheid is geschrapt; aansprakelijkheid voor schendingen wordt aan het nationale recht van de lidstaten overgelaten. Kleinere ondernemingen vallen er niet rechtstreeks onder, maar krijgen als leverancier van grote ondernemingen wel met vragen en contractuele eisen te maken.

Hoe zit het met duurzaamheidsrapportage?

De rapportageplicht uit de CSRD is door dezelfde Omnibus I-richtlijn beperkt tot ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 450 miljoen. Ondernemingen die nieuw onder de plicht vallen, rapporteren voor het eerst in 2028 over boekjaar 2027. Een rapportageplichtige onderneming mag van kleinere ondernemingen in de keten, met minder dan 1.000 werknemers, slechts beperkt informatie vragen.

Wanneer bent u aansprakelijk voor misstanden bij leveranciers?

Zonder specifieke wettelijke regeling beoordeelt de Nederlandse rechter dat aan de hand van de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De vraag is of u zelf een zorgplicht had en die heeft geschonden, bijvoorbeeld omdat u wist of moest weten van een ernstig risico en niets deed.

Wat zegt de rechtspraak tot nu toe?

Het Gerechtshof Den Haag oordeelde op 29 januari 2021 over een olielekkage in 2005 uit een pijpleiding bij het Nigeriaanse dorp Oruma (ECLI:NL:GHDHA:2021:132). Het hof oordeelde dat de moedervennootschap van de Nigeriaanse Shell-dochter haar eigen zorgplicht had geschonden. Moeder en dochter werden samen veroordeeld om een lekdetectiesysteem aan te brengen. Dat ging over een concernverhouding; voor zelfstandige leveranciers ligt de lat in de regel hoger.

Op 12 november 2024 oordeelde hetzelfde hof in de klimaatzaak tegen Shell dat op Shell een verplichting rust om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan, maar wees het een concreet reductiepercentage af (ECLI:NL:GHDHA:2024:2099). Beide zaken laten zien dat de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm ook over de grenzen van de eigen onderneming kan reiken, maar dat de rechter terughoudend is met concrete verplichtingen.

Daarnaast lopen ondernemingen andere risico’s. Een duurzaamheidsclaim over uw keten die niet klopt, kan tegenover consumenten een misleidende handelspraktijk zijn (artikel 6:193c BW). En schendt een leverancier contractuele ESG-eisen, dan kunt u als afnemer zelf schade lijden of tegenover uw eigen afnemers tekortschieten. Lees ook ons artikel over aansprakelijkheid bij slechte levering in de keten.

Hoe richt u due diligence in uw keten in?

Volg de stappen van de OESO-richtlijnen: beleid vastleggen, risico’s in kaart brengen, maatregelen nemen, de uitvoering volgen, daarover communiceren en een klachtenmechanisme inrichten. Begin bij de risico’s die het ernstigst en het meest waarschijnlijk zijn.

1. Breng uw keten in kaart, ook voorbij de directe leverancier waar dat redelijkerwijs kan.
2. Beoordeel risico’s per land, sector en grondstof, met vragenlijsten, certificaten en zo nodig audits.
3. Leg maatregelen vast, zoals audits, verbeterplannen en, als laatste stap, beëindiging van de relatie.
4. Documenteer wat u heeft onderzocht en besloten; dat is uw bewijs van zorgvuldigheid.

Welke ESG-afspraken legt u vast in leverancierscontracten?

Neem een gedragscode op die deel uitmaakt van het contract, met informatie- en auditrechten, een verplichting om de eisen door te leggen aan toeleveranciers en duidelijke gevolgen bij schending. Vage inspanningsverplichtingen zijn in de praktijk moeilijk af te dwingen.

• Informatieplicht over herkomst en productielocaties.
• Auditrecht, ook via een onafhankelijke derde.
• Herstelplan met termijn bij een geconstateerde schending.
• Opschortings- en beëindigingsrecht bij ernstige of herhaalde schendingen.
• Vrijwaring voor claims en boetes die uit een schending voortvloeien.

Zonder contractuele grondslag kunt u een leverancier geen boete opleggen; een boetebeding moet in het contract staan (artikel 6:91 BW). Let erop dat de eisen redelijk en proportioneel zijn, zeker tegenover kleinere leveranciers. Meer hierover leest u in ons artikel over ESG-bepalingen in leverancierscontracten.

Wat controleert u als afnemer en wat als leverancier?

Afnemer en leverancier kijken vanuit een andere positie naar dezelfde ketenafspraken.

Wat kunnen wij doen bij ketenverplichtingen?

Wij adviseren ondernemingen over ketenverplichtingen en leverancierscontracten vanuit onze praktijk ondernemingsrecht.

• Vaststellen welke Europese ketenregels voor uw onderneming gelden en vanaf wanneer.
• Een gedragscode en ESG-clausules voor uw leverancierscontracten opstellen.
• ESG-eisen beoordelen die een grote afnemer u oplegt.
• Duurzaamheidsclaims over uw keten toetsen.
• Adviseren bij een aansprakelijkstelling of een melding bij het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen.

Veelgestelde vragen

Heeft een leverancier eigen wettelijke plichten?

Ja, als hij zelf onder een Europese verordening valt, zoals de EUDR als hij de producten op de markt brengt. Daarnaast moet hij zich houden aan de ESG-afspraken in het contract.

Hoe vergroot u de transparantie in de keten?

Vraag contractueel herkomstgegevens op, gebruik erkende certificeringen waar die betrouwbaar zijn en leg vast dat leveranciers de eisen doorgeven aan hun eigen toeleveranciers.