Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Als Nederlandse onderneming bent u in de regel niet automatisch aansprakelijk voor wat uw leveranciers doen. Wel kunt u aansprakelijk zijn als u zelf onzorgvuldig handelt, bijvoorbeeld door bekende risico’s in uw keten te negeren (artikel 6:162 BW), en voor een groeiende groep ondernemingen gelden wettelijke zorgvuldigheidsplichten, zoals de ontbossingsverordening en de verordening conflictmineralen.
De Europese richtlijn over due diligence in de keten (CSDDD) is in 2026 sterk ingeperkt en geldt alleen nog voor zeer grote ondernemingen, en pas vanaf juli 2029. Hieronder leest u welke regels nu gelden, welke eraan komen en hoe u uw contracten met leveranciers inricht. Meer over de begrippen leest u bij ESG begrijpen.
Inhoudsopgave
Wat is supply-chain due diligence?
Supply-chain due diligence is het proces waarmee een onderneming risico’s voor mens en milieu in haar keten opspoort, voorkomt, beperkt en daarover verantwoording aflegt. De bekendste maatstaf zijn de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen en de VN-richtlijnen voor bedrijfsleven en mensenrechten.
Die internationale richtlijnen zijn op zichzelf niet afdwingbaar. Ze spelen wel een rol bij de vraag wat een zorgvuldige onderneming had moeten doen, en klachten kunnen worden ingediend bij het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen.
Welke wettelijke regels gelden nu al?
Voor specifieke grondstoffen en producten gelden al afdwingbare Europese verordeningen. Daarnaast kan een algemene zorgplicht volgen uit het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht.
Conflictmineralen
Sinds 1 januari 2021 moeten EU-importeurs van tin, tantaal, wolfraam en goud boven bepaalde volumes due diligence uitvoeren op grond van Verordening (EU) 2017/821. Zij moeten hun keten tot aan de smelterij in kaart brengen en jaarlijks rapporteren.
Ontbossing
De ontbossingsverordening (EU) 2023/1115 (EUDR) verbiedt het op de markt brengen van onder meer soja, rundvlees, palmolie, koffie, cacao, rubber en hout, en daarvan gemaakte producten, als die zijn geproduceerd op grond die na 31 december 2020 is ontbost. Volgens de huidige planning geldt de verordening vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote ondernemingen en vanaf 30 juni 2027 voor micro- en kleine ondernemingen.
Gedwongen arbeid
De verordening tegen producten van dwangarbeid, Verordening (EU) 2024/3015, verbiedt producten die met dwangarbeid zijn gemaakt. Zij geldt vanaf 14 december 2027. Toezichthouders kunnen dan het op de markt brengen verbieden en de verwijdering van producten bevelen.
Wat geldt er na de inperking van de CSDDD?
De CSDDD (Richtlijn (EU) 2024/1760) is gewijzigd door de Omnibus I-richtlijn (EU) 2026/470. De verplichtingen gelden nu alleen voor EU-ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 1,5 miljard.
Lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk 26 juli 2028 omzetten en ondernemingen moeten vanaf juli 2029 voldoen. De Europese regeling voor civiele aansprakelijkheid is geschrapt; aansprakelijkheid voor schendingen wordt aan het nationale recht van de lidstaten overgelaten. Kleinere ondernemingen vallen er niet rechtstreeks onder, maar krijgen als leverancier van grote ondernemingen wel met vragen en contractuele eisen te maken.
Hoe zit het met duurzaamheidsrapportage?
De rapportageplicht uit de CSRD is door dezelfde Omnibus I-richtlijn beperkt tot ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan € 450 miljoen. Ondernemingen die nieuw onder de plicht vallen, rapporteren voor het eerst in 2028 over boekjaar 2027. Een rapportageplichtige onderneming mag van kleinere ondernemingen in de keten, met minder dan 1.000 werknemers, slechts beperkt informatie vragen.
Wanneer bent u aansprakelijk voor misstanden bij leveranciers?
Zonder specifieke wettelijke regeling beoordeelt de Nederlandse rechter dat aan de hand van de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De vraag is of u zelf een zorgplicht had en die heeft geschonden, bijvoorbeeld omdat u wist of moest weten van een ernstig risico en niets deed.
Het gerechtshof Den Haag oordeelde in 2021 in de zaak over olielekkages in Nigeria dat een moedermaatschappij onder omstandigheden een eigen zorgplicht kan hebben voor het voorkomen van schade door een dochteronderneming (ECLI:NL:GHDHA:2021:132). Dat ging over een concernverhouding; voor zelfstandige leveranciers ligt de lat in de regel hoger.
Daarnaast lopen ondernemingen andere risico’s. Een duurzaamheidsclaim over uw keten die niet klopt, kan tegenover consumenten een misleidende handelspraktijk zijn (artikel 6:193c BW). En schendt een leverancier contractuele ESG-eisen, dan kunt u als afnemer zelf schade lijden of tegenover uw eigen afnemers tekortschieten. Lees ook ons artikel over aansprakelijkheid bij slechte levering in de keten.
Hoe richt u due diligence in uw keten in?
Volg de stappen van de OESO-richtlijnen: beleid vastleggen, risico’s in kaart brengen, maatregelen nemen, de uitvoering volgen, daarover communiceren en een klachtenmechanisme inrichten. Begin bij de risico’s die het ernstigst en het meest waarschijnlijk zijn.
- Breng uw keten in kaart, ook voorbij de directe leverancier waar dat redelijkerwijs kan.
- Beoordeel risico’s per land, sector en grondstof.
- Leg maatregelen vast, zoals audits, verbeterplannen en, als laatste stap, beëindiging van de relatie.
- Documenteer wat u heeft onderzocht en besloten; dat is uw bewijs van zorgvuldigheid.
Welke ESG-afspraken legt u vast in leverancierscontracten?
Neem een gedragscode op die deel uitmaakt van het contract, met informatie- en auditrechten, een verplichting om de eisen door te leggen aan toeleveranciers en duidelijke gevolgen bij schending. Vage inspanningsverplichtingen zijn in de praktijk moeilijk af te dwingen.
- Informatieplicht over herkomst en productielocaties.
- Auditrecht, ook via een onafhankelijke derde.
- Herstelplan met termijn bij een geconstateerde schending.
- Opschortings- en beëindigingsrecht bij ernstige of herhaalde schendingen.
- Vrijwaring voor claims en boetes die uit een schending voortvloeien.
Let erop dat de eisen redelijk en proportioneel zijn, zeker tegenover kleinere leveranciers. Meer hierover leest u in ons artikel over ESG-bepalingen in leverancierscontracten.
Waar let u als afnemer op?
Als afnemer wilt u risico’s in de keten beheersen en kunnen aantonen dat u zorgvuldig heeft gehandeld. – Stel vast of u onder de EUDR, de verordening conflictmineralen of later de CSDDD valt. – Controleer of uw duurzaamheidsclaims over de keten onderbouwd zijn. – Neem informatie- en auditrechten op in uw inkoopcontracten. – Leg uw risicoanalyse en de genomen maatregelen schriftelijk vast.
Waar let u als leverancier op?
Als leverancier krijgt u steeds vaker ESG-eisen van grote afnemers opgelegd. – Controleer of de gevraagde informatie in verhouding staat tot uw omvang. – Let op ongelimiteerde vrijwaringen en eenzijdige beëindigingsrechten. – Leg vast welke eisen u aan uw eigen toeleveranciers kunt doorleggen. – Bewaar herkomstgegevens, zeker als uw producten onder de EUDR vallen.
Wat kunnen wij voor u doen bij ESG en supply-chain due diligence?
Wij adviseren ondernemingen over ketenverplichtingen en leverancierscontracten vanuit onze praktijk ondernemingsrecht. – Wij stellen vast welke Europese ketenregels voor uw onderneming gelden en vanaf wanneer. – Wij stellen een gedragscode en ESG-clausules voor uw leverancierscontracten op. – Wij beoordelen ESG-eisen die een grote afnemer u oplegt. – Wij toetsen duurzaamheidsclaims over uw keten. – Wij adviseren bij een aansprakelijkstelling of een melding bij het Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen.
Samengevat
- U bent niet automatisch aansprakelijk voor leveranciers, maar wel als u zelf onzorgvuldig handelt (artikel 6:162 BW).
- Voor conflictmineralen, ontbossing en vanaf december 2027 dwangarbeid gelden afdwingbare Europese verordeningen.
- De CSDDD geldt na de Omnibus I-richtlijn alleen voor ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en € 1,5 miljard omzet, vanaf juli 2029.
- De CSRD geldt nog voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en € 450 miljoen omzet.
- Concrete afspraken in leverancierscontracten zijn het belangrijkste instrument om risico’s te beheersen.
Veelgestelde vragen
Welke verplichtingen gelden in de keten?
Dat hangt af van uw product en omvang. Voor tin, tantaal, wolfraam en goud geldt de verordening conflictmineralen, voor onder meer cacao, koffie, soja en hout de EUDR, en vanaf december 2027 het verbod op producten van dwangarbeid.
Hoe beoordeelt u uw leveranciers?
Met een risicoanalyse per land, sector en grondstof, gevolgd door vragenlijsten, certificaten en zo nodig audits. Leg vast wat u heeft gecontroleerd en welke maatregelen u heeft genomen.
Welke sancties kunt u een leverancier opleggen?
Alleen wat het contract regelt, zoals een herstelplan, opschorting of beëindiging. Neem daarom concrete sancties op, want zonder contractuele grondslag kunt u een leverancier niet eenzijdig beboeten.
Hoe verankert u ESG in uw inkoopbeleid?
Leg ESG-criteria vast in uw inkoopvoorwaarden en gedragscode, maak ze onderdeel van leveranciersselectie en contracten, en controleer de naleving periodiek.
Wat is de verantwoordelijkheid van leveranciers?
Een leverancier moet zich houden aan de wet en aan de ESG-afspraken in het contract. Valt hij zelf onder een Europese verordening, zoals de EUDR, dan heeft hij daarnaast eigen wettelijke verplichtingen.
Hoe vergroot u de transparantie in de keten?
Vraag contractueel herkomstgegevens op, gebruik erkende certificeringen waar die betrouwbaar zijn en leg vast dat leveranciers de eisen doorgeven aan hun eigen toeleveranciers.
