EU-burgers in Nederland: verblijfsrecht en familieleden uitgelegd

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026

Als burger van een EU-land, een EER-land (IJsland, Liechtenstein, Noorwegen) of Zwitserland mag u zonder verblijfsvergunning in Nederland wonen, werken en studeren. Wilt u langer dan drie maanden blijven, dan moet u wel werken als werknemer of zelfstandige, studeren of over voldoende middelen en een ziektekostenverzekering beschikken; voldoet u daar niet aan, dan kan uw verblijfsrecht eindigen.

Uw familieleden zonder EU-nationaliteit hebben een afgeleid verblijfsrecht, maar zij moeten bij de IND een verblijfsdocument aanvragen. Hieronder leest u welke voorwaarden gelden, wat u bij de gemeente regelt en wat er verandert na vijf jaar of na naturalisatie.

Welke voorwaarden gelden in de eerste drie maanden?

De eerste drie maanden heeft u alleen een geldig paspoort of een geldige identiteitskaart nodig. Dat volgt uit de Europese Verblijfsrichtlijn (Richtlijn 2004/38/EG, art. 6).

U mag in die periode werken zonder tewerkstellingsvergunning, werk zoeken of een bedrijf starten. U mag wel geen onredelijke belasting vormen voor de Nederlandse sociale voorzieningen.

Welke voorwaarden gelden bij een verblijf langer dan drie maanden?

Na drie maanden heeft u verblijfsrecht als u aan één van de voorwaarden uit art. 7 van de Verblijfsrichtlijn voldoet, uitgewerkt in art. 8.12 Vreemdelingenbesluit 2000. U hoeft daarvoor niets aan te vragen, maar u moet het wel kunnen aantonen.

• U werkt in loondienst of als zelfstandige. De IND gaat uit van reële arbeid als u minimaal 40% van een volledige werkweek werkt of minimaal 50% van de bijstandsnorm verdient.
• U studeert aan een erkende onderwijsinstelling, bent verzekerd tegen ziektekosten en verklaart dat u genoeg middelen heeft om van te leven.
• U werkt niet, maar u heeft voldoende eigen middelen, bijvoorbeeld een pensioen, en een ziektekostenverzekering. De IND gebruikt de bijstandsnorm als richtlijn.
• U zoekt werk en heeft een reële kans om werk te vinden.

Raakt u onvrijwillig werkloos nadat u meer dan een jaar heeft gewerkt, dan behoudt u de status van werknemer zolang u als werkzoekende staat ingeschreven. Werkte u korter dan een jaar, dan behoudt u die status minimaal zes maanden (art. 7 lid 3 Verblijfsrichtlijn).

Wat regelt u bij de gemeente en de zorgverzekeraar?

Verwacht u binnen zes maanden langer dan vier maanden in Nederland te wonen, dan doet u binnen vijf dagen na aankomst aangifte bij de gemeente (Wet basisregistratie personen). U wordt dan ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) en krijgt een burgerservicenummer.

Bij de inschrijving neemt u uw paspoort of identiteitskaart mee en bewijs van uw adres, zoals een huurcontract. De gemeente kan ook om stukken vragen over werk, studie of middelen.

Woont of werkt u in Nederland, dan bent u in de regel verplicht een Nederlandse zorgverzekering af te sluiten, binnen vier maanden na het ontstaan van die plicht (Zorgverzekeringswet). Werkt u niet en bent u in uw eigen land verzekerd, dan kan dat anders zijn.

Een melding bij de IND is voor EU-burgers zelf niet nodig. Wel kunt u de IND vragen om een document waarin uw verblijfsrecht wordt bevestigd, bijvoorbeeld als een werkgever of verhuurder daarom vraagt.

Welke familieleden hebben een afgeleid verblijfsrecht?

Woont u als EU-burger in Nederland op grond van de voorwaarden hierboven, dan mogen ook uw familieleden zonder EU-nationaliteit bij u wonen. Dat geldt voor de familieleden die in art. 2 van de Verblijfsrichtlijn worden genoemd:

• uw echtgenoot of geregistreerd partner;
• uw kinderen en kleinkinderen, of die van uw partner, jonger dan 21 jaar, of ouder als zij van u afhankelijk zijn;
• uw ouders en grootouders, of die van uw partner, als zij van u afhankelijk zijn.

Ook een ongehuwde partner met wie u een duurzame relatie heeft, en andere afhankelijke familieleden, kunnen in aanmerking komen. Zij moeten de relatie of de afhankelijkheid met stukken aantonen, en de IND beoordeelt dat per geval.

Welk verblijfsdocument krijgt een familielid zonder EU-nationaliteit?

Een familielid zonder EU-nationaliteit vraagt bij de IND een toetsing aan het Unierecht aan. Voldoet hij aan de voorwaarden, dan krijgt hij een verblijfsdocument als gezinslid van een burger van de Unie, ook wel verblijfskaart genoemd.

Het verblijfsrecht ontstaat niet door het document, maar rechtstreeks uit het Unierecht. Het document is wel het bewijs dat het familielid nodig heeft om te werken en om bij instanties aan te tonen dat het rechtmatig in Nederland woont.

De IND moet binnen zes maanden na de aanvraag beslissen (art. 10 Verblijfsrichtlijn). Ook het familielid moet zich inschrijven in de BRP; het IND-document en de BRP-inschrijving zijn twee aparte stappen.

Gaan u en uw partner scheiden, dan kan het familielid zijn verblijfsrecht onder voorwaarden behouden. Lees meer in ons artikel over scheiden en verblijfsvergunning.

Wanneer krijgt u duurzaam verblijfsrecht?

Na vijf jaar onafgebroken rechtmatig verblijf in Nederland krijgt u duurzaam verblijfsrecht (art. 16 Verblijfsrichtlijn). Vanaf dat moment hoeft u niet meer aan te tonen dat u werkt, studeert of genoeg middelen heeft.

Uw familieleden zonder EU-nationaliteit krijgen dat recht ook na vijf jaar rechtmatig verblijf met u in Nederland. Zij kunnen bij de IND een duurzaam verblijfsdocument aanvragen.

U verliest het duurzame verblijfsrecht als u langer dan twee jaar achter elkaar buiten Nederland woont (art. 16 lid 4 Verblijfsrichtlijn). Korte perioden in het buitenland, zoals vakanties, tellen daarbij niet mee.

Wat verandert er als de EU-burger Nederlander wordt?

Na vijf jaar onafgebroken verblijf kunt u als EU-burger naturalisatie tot Nederlander aanvragen; u moet dan ook het inburgeringsexamen hebben gehaald. In beginsel moet u afstand doen van uw andere nationaliteit, maar daarop bestaan uitzonderingen. Meer leest u in ons artikel Nederlander worden via naturalisatie.

Wordt u Nederlander en woont u in Nederland, dan valt u in uw eigen land niet meer onder de Verblijfsrichtlijn. Uw familieleden zonder EU-nationaliteit vallen dan in beginsel onder de nationale regels voor gezinsmigratie.

Houdt u uw oorspronkelijke EU-nationaliteit, dan kunnen uw familieleden volgens het Hof van Justitie van de EU onder voorwaarden toch een verblijfsrecht houden op grond van art. 21 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Laat dit vóór de naturalisatie beoordelen, zodat uw familieleden niet onverwacht zonder geldig verblijfsrecht komen te zitten.

Wanneer kan het verblijfsrecht eindigen?

Het verblijfsrecht eindigt als u na drie maanden niet meer aan de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld omdat u langdurig bijstand nodig heeft zonder dat u werknemer bent. Een aanvraag voor bijstand leidt niet automatisch tot verlies van het verblijfsrecht; de IND moet uw persoonlijke situatie beoordelen.

Daarnaast kan Nederland het verblijf beëindigen om redenen van openbare orde of openbare veiligheid, maar alleen bij een actuele en ernstige bedreiging (art. 27 Verblijfsrichtlijn). Een strafrechtelijke veroordeling is op zichzelf niet genoeg.

Tegen een besluit van de IND kunt u binnen vier weken bezwaar maken (art. 6:7 Algemene wet bestuursrecht).

Wat kunnen wij voor u doen bij verblijfsrecht als EU-burger?

Wij helpen EU-burgers en hun familieleden met hun verblijfspositie in Nederland; lees meer op de pagina immigratie advocaat.

• Wij beoordelen of u na drie maanden aan de voorwaarden voor verblijf voldoet (art. 8.12 Vreemdelingenbesluit 2000).
• Wij bereiden de aanvraag voor van een verblijfsdocument voor uw familielid zonder EU-nationaliteit.
• Wij beoordelen vóór een naturalisatie wat de gevolgen zijn voor het verblijfsrecht van uw familieleden.
• Wij vragen een document aan dat uw duurzaam verblijfsrecht na vijf jaar bevestigt.
• Wij maken binnen vier weken bezwaar tegen een besluit van de IND en voeren zo nodig beroep.

Samengevat

• EU-, EER- en Zwitserse burgers hebben geen verblijfsvergunning nodig; drie maanden lang volstaat een geldig identiteitsbewijs.
• Daarna moet u werken, studeren of voldoende middelen en een ziektekostenverzekering hebben.
• Blijft u langer dan vier maanden, dan schrijft u zich in de BRP in binnen vijf dagen na aankomst.
• Familieleden zonder EU-nationaliteit vragen bij de IND een verblijfsdocument aan.
• Na vijf jaar ontstaat duurzaam verblijfsrecht; naturalisatie kan gevolgen hebben voor uw familieleden.

Veelgestelde vragen

Moet ik mij als EU-burger bij de IND melden?

Nee. U schrijft zich in bij de gemeente als u langer dan vier maanden blijft. Een document van de IND is niet verplicht, maar u kunt het wel aanvragen als bewijs.

Heeft mijn partner van buiten de EU een werkvergunning nodig?

Nee. Een familielid met een verblijfsdocument als gezinslid van een burger van de Unie mag zonder tewerkstellingsvergunning werken.

Wat gebeurt er met mijn duurzaam verblijfsrecht als ik naar het buitenland verhuis?

U verliest het als u langer dan twee jaar achter elkaar buiten Nederland woont. Korter weggaan heeft geen gevolgen voor dat recht.

Verliest mijn partner zijn verblijfsrecht als ik Nederlander word?

Niet automatisch, maar zijn positie kan veranderen. Of hij onder het Unierecht blijft vallen, hangt onder meer af van de vraag of u uw oorspronkelijke nationaliteit houdt.