Nederlander worden: naturalisatie stap voor stap uitgelegd

Gepubliceerd op 25 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

U kunt Nederlander worden door naturalisatie als u 18 jaar of ouder bent, minimaal 5 jaar onafgebroken met een geschikte verblijfsvergunning in Nederland woont, bent ingeburgerd en afstand doet van uw huidige nationaliteit. Er zijn uitzonderingen: wie 3 jaar getrouwd is of samenwoont met een Nederlander kan eerder naturaliseren, en voor bepaalde groepen staat de snellere optieprocedure open.

Hieronder leest u stap voor stap hoe de procedure verloopt, van de keuze tussen optie en naturalisatie tot de ceremonie en uw eerste Nederlandse paspoort. Wij laten ook zien hoe streng de IND en de rechter het openbare-ordebeleid toepassen, aan de hand van uitspraken uit 2024 en 2025.

Stand van zaken: volgens de IND-pagina over naturalisatie, bijgewerkt op 20 oktober 2026, gelden nog een verblijfsduur van 5 jaar en inburgering op minimaal taalniveau A2. Controleer vlak voor uw aanvraag of dat nog zo is.

Optie of naturalisatie: welke route past?

Kijk eerst of u onder de optieprocedure valt. Die is alleen bedoeld voor wettelijk aangewezen groepen, maar is eenvoudiger dan naturalisatie en kent geen inburgeringsexamen.

Ook bij optie geldt in een aantal situaties een afstandseis. Meer over de verschillende routes leest u in ons artikel over hoe u de Nederlandse nationaliteit verkrijgt.

De voorwaarden voor naturalisatie

De voorwaarden staan in de Rijkswet op het Nederlanderschap en worden door de IND uitgewerkt. Voldoet u aan één voorwaarde niet, dan wordt het verzoek afgewezen. Volgens de IND gelden deze basisvoorwaarden:

• U bent 18 jaar of ouder.
• U kunt uw identiteit en nationaliteit bewijzen met geldige documenten.
• U woont 5 jaar of langer achter elkaar met een geldige verblijfsvergunning in het Koninkrijk der Nederlanden.
• U voldoet aan het inburgeringsvereiste.
• U doet afstand van uw huidige nationaliteit, tenzij een uitzondering geldt.
• U vormt geen gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid.
• U legt tijdens de ceremonie de verklaring van verbondenheid af.

Welke verblijfsvergunning telt mee?

Bij de aanvraag, tijdens de procedure en op de dag van de ceremonie moet u een geldig verblijfsrecht hebben dat past bij naturalisatie. Een vergunning voor een tijdelijk doel, zoals studie of seizoenarbeid, is niet voldoende.

Geschikt zijn onder meer een verblijfsvergunning regulier of asiel voor onbepaalde tijd, de status van EU-langdurig ingezetene en een vergunning voor bepaalde tijd met een niet-tijdelijk doel, zoals verblijf bij een partner. EU-, EER- en Zwitserse burgers hebben geen vergunning nodig, maar moeten wel 5 jaar rechtmatig verblijf volgens het EU-recht aantonen. Britse burgers met een verblijfsdocument onder artikel 50 van het terugtrekkingsakkoord vallen ook onder de regeling.

Na 3 jaar met een Nederlandse partner: de partnerregel

In een aantal situaties geldt een kortere verblijfsduur. De belangrijkste is de partnerregel: na 3 jaar huwelijk, geregistreerd partnerschap of ongehuwd samenwonen met een Nederlander kunt u al naturaliseren.

U moet dan wel gedurende de hele procedure met uw Nederlandse partner getrouwd zijn of samenwonen. Gaat de relatie tijdens de procedure uit, dan vervalt de grond waarop u de kortere termijn kreeg. Onder voorwaarden telt ook samenwonen met uw Nederlandse partner in het buitenland mee. De IND kent nog andere uitzonderingen op de vijfjaarseis, bijvoorbeeld voor staatlozen; zie ook ons artikel over versneld Nederlander worden.

Inburgering: examen op A2 of vrijstelling

Voor naturalisatie moet u het inburgeringsexamen hebben gehaald op minimaal taalniveau A2, of een vrijstelling hebben. Zonder dat bewijs wordt uw verzoek niet toegewezen.

Vrijstelling is mogelijk als u al aantoonbaar voldoende Nederlands spreekt, bijvoorbeeld omdat u een Nederlandstalige opleiding hebt afgerond. Vrijstelling kan ook op medische gronden, met een verklaring van een aangewezen arts. Regel dit ruim vóór uw afspraak bij de gemeente. Meer hierover leest u in ons artikel over de inburgeringsplicht.

Documenten: begin vroeg met legaliseren en vertalen

U heeft een geldig paspoort, een bewijs van uw verblijfsrecht, een geboorteakte en uw inburgeringsdiploma of vrijstelling nodig. Buitenlandse akten moeten meestal gelegaliseerd of van een apostille voorzien zijn, en vaak vertaald door een beëdigd vertaler. Een geboorteakte uit het land van herkomst laat soms maanden op zich wachten.

• geldig paspoort of ander nationaal identiteitsbewijs;
• verblijfsvergunning, of voor EU-burgers bewijs van 5 jaar rechtmatig verblijf;
• geboorteakte uit het land van herkomst, gelegaliseerd en zo nodig vertaald;
• inburgeringsdiploma of bewijs van vrijstelling;
• bij de partnerregel: huwelijks- of partnerschapsakte en bewijs van 3 jaar samenwonen.

Kunt u echt geen paspoort of geboorteakte krijgen, dan kunt u een beroep doen op bewijsnood. U legt dan een verklaring af over uw identiteit en nationaliteit. Voor houders van een asielvergunning gelden soms andere eisen aan deze documenten. Bestaat uw naam niet uit een voornaam en een achternaam, dan stelt de IND uw naam samen met u vast; meer over naamkwesties leest u in ons artikel over naamswijziging aanvragen.

Strafblad en openbare orde: de drempels van de IND

U mag geen gevaar vormen voor de openbare orde (artikel 9 Rijkswet op het Nederlanderschap). De IND kijkt naar veroordelingen in de 5 jaar vóór uw aanvraag en tot de beslissing. Volgens het openbare-ordebeleid van de IND wordt uw verzoek onder meer afgewezen bij:

De termijn van 5 jaar begint pas als de straf is uitgevoerd of de boete volledig is betaald. Bij een voorwaardelijke straf begint hij op de dag dat de straf definitief wordt, mits u de proeftijd zonder nieuw contact met justitie doorloopt. Een voorbeeld ter illustratie: wie drie jaar geleden een boete van € 950 kreeg, doet er beter aan te wachten. De leges krijgt u bij afwijzing namelijk niet terug.

Zo streng past de rechter het beleid toe

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 15 mei 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:2029) dat een nog lopende strafzaak voor een misdrijf terecht tot afwijzing leidde. Dat de zaak in een vroeg stadium was, veranderde daar niets aan. Een nagenoeg schoon strafblad, integratie en een eigen onderneming waren niet bijzonder genoeg om van het beleid af te wijken.

De rechtbank Zeeland-West-Brabant bevestigde op 20 november 2025 (ECLI:NL:RBZWB:2025:7998) een afwijzing na een taakstraf van 70 uur, waarvan 30 voorwaardelijk, voor mishandeling. De taakstraf was voltooid, maar de termijn van 5 jaar liep nog. Werk, goed gedrag en de wens om als vader de rechtspositie in het gezin te verbeteren, waren geen bijzondere omstandigheden.

Kosten van naturalisatie

U betaalt leges direct bij het indienen van het verzoek. De hoogte verschilt per situatie en wordt jaarlijks aangepast; de actuele bedragen staan op de leges-pagina van de IND en bij uw gemeente. Leges voor een gezamenlijke aanvraag met partner of voor mee-naturaliserende kinderen wijken af van het tarief voor één persoon. Bij afwijzing worden de leges niet terugbetaald. Reken daarnaast op kosten voor legalisatie, beëdigde vertalingen, uittreksels en later uw paspoort.

Van afspraak bij de gemeente tot ceremonie

1. Afspraak bij Burgerzaken: u neemt alle stukken mee, ondertekent het verzoek, betaalt de leges en verklaart dat u bereid bent afstand te doen van uw nationaliteit. Kinderen van 16 of 17 jaar die mee-naturaliseren, komen mee.
2. Advies van de gemeente: de gemeente stelt uw identiteit vast, controleert het dossier en stuurt het met een advies naar de IND.
3. Beslissing van de IND: de IND noemt een beslistermijn van 12 maanden. De IND kan om extra informatie vragen; reageer binnen de gestelde termijn en lever de stukken in één keer.
4. Koninklijk Besluit en ceremonie: na een positieve beslissing volgt een Koninklijk Besluit. U moet binnen 1 jaar naar de ceremonie; anders moet u opnieuw een verzoek indienen.
5. Paspoort: daarna vraagt u bij de gemeente een Nederlands paspoort of identiteitskaart aan. Controleer of uw naam, geboortegegevens en nationaliteit goed in de Basisregistratie Personen staan.

Tijdens de procedure moet u blijven voldoen aan alle voorwaarden. Zorg dat uw verblijfsvergunning niet verloopt en vraag tijdig verlenging aan; een gat in uw verblijfsrecht kan tot afwijzing leiden. Valt u onder de partnerregel, dan moet u tot de ceremonie getrouwd zijn of samenwonen. U bent pas Nederlander als u bij de ceremonie de verklaring van verbondenheid hebt afgelegd.

Moet u afstand doen van uw oude nationaliteit?

In de regel wel. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld als u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt met een Nederlander.

Andere uitzonderingen gelden onder meer voor erkende vluchtelingen en voor mensen van wie het land van herkomst afstand niet toestaat of daaraan onredelijke eisen stelt. Moet u wel afstand doen, dan regelt u dat na de ceremonie via de autoriteiten of de ambassade van uw land. Doet u dat niet terwijl geen uitzondering geldt, dan kan het Nederlanderschap later worden ingetrokken. Meer hierover leest u in ons artikel over naturalisatie en de afstandseis.

Kunnen uw kinderen mee-naturaliseren?

Ja, minderjarige kinderen kunnen tegelijk met u Nederlander worden als u hen bij uw eigen verzoek opgeeft. De eisen hangen af van hun leeftijd.

Kinderen jonger dan 16 jaar moeten in Nederland wonen en een geldige verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel hebben. Voor kinderen van 16 en 17 jaar geldt daarnaast dat zij 3 jaar in Nederland wonen met zo’n vergunning. Zij moeten zelf instemmen en, als zij bij de aanvraag al 16 waren, bij de ceremonie aanwezig zijn. Kinderen jonger dan 16 mogen gaan, maar hoeven niet.

Let op de leeftijd op het moment van de beslissing. Wordt uw kind 18 voordat er een besluit is, dan kan het niet meer mee-naturaliseren en moet het een eigen verzoek indienen.

Bezwaar tegen een afwijzing

Tegen een afwijzing kunt u binnen 6 weken bezwaar maken (artikel 6:7 Awb). Bij naturalisatie richt u het bezwaar aan de IND; bij optie aan de gemeente die heeft beslist.

Lees eerst goed waarom het verzoek is afgewezen: identiteit, verblijf, inburgering, documenten of openbare orde. Onderbouw het bezwaar met stukken en lever ontbrekende documenten alsnog aan. Wordt het bezwaar afgewezen, dan staat beroep open bij de rechtbank en daarna hoger beroep bij de Raad van State. Bij een afwijzing op grond van openbare orde slaagt een beroep op bijzondere omstandigheden zelden, zoals de uitspraken hierboven laten zien. Dan is het vaak verstandiger om een nieuw verzoek in te dienen zodra de termijn van 5 jaar is verstreken.

Hoe wij helpen bij naturalisatie of optie

• Wij beoordelen vooraf of u via optie of naturalisatie Nederlander kunt worden, en of u voldoet aan de verblijfseis van 5 jaar of de partnertermijn van 3 jaar.
• Wij leggen uw strafrechtelijk verleden naast het openbare-ordebeleid, zodat u niet onnodig leges betaalt.
• Wij controleren uw dossier en of buitenlandse akten correct zijn gelegaliseerd en vertaald.
• Wij stellen bij een afwijzing het bezwaarschrift op en voeren zo nodig beroep bij de rechtbank.

Naturalisatie in vijf punten

• Naturalisatie vraagt onder meer 18 jaar, 5 jaar onafgebroken verblijf met een geschikte vergunning, inburgering op minimaal A2 en bereidheid tot afstand (stand IND 20 oktober 2026).
• Met een Nederlandse partner geldt onder voorwaarden een termijn van 3 jaar; bepaalde groepen kunnen via optie.
• Een boete van € 900 of een taakstraf van 36 uur in de afgelopen 5 jaar leidt tot afwijzing, en rechters zien zelden reden om af te wijken.
• De IND noemt een beslistermijn van 12 maanden; na een positieve beslissing moet u binnen 1 jaar naar de ceremonie.
• Tegen een afwijzing maakt u binnen 6 weken bezwaar.

Veelgestelde vragen

Kan ik naturaliseren met een tijdelijke studievergunning?

Nee. Verblijf voor een tijdelijk doel, zoals studie, telt niet als geschikt verblijfsrecht voor naturalisatie. U heeft een vergunning voor een niet-tijdelijk doel nodig.

Telt een verblijf in het buitenland als onderbreking?

Een langere periode waarin u niet in Nederland woont, kan de vijfjaarstermijn onderbreken. Korte vakanties tellen niet als onderbreking. Twijfelt u, laat dit dan vooraf beoordelen, want de leges krijgt u bij afwijzing niet terug.

Law & More begeleidt particulieren en werkgevers bij verblijfs- en nationaliteitsvragen; zie ook onze pagina’s over naturalisatie en optie en immigratierecht.