Gepubliceerd op 25 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026
U kunt Nederlander worden door naturalisatie als u 18 jaar of ouder bent, minimaal 5 jaar onafgebroken met een geldige verblijfsvergunning in Nederland woont, bent ingeburgerd en afstand doet van uw huidige nationaliteit. Er zijn uitzonderingen: wie 3 jaar getrouwd is of samenwoont met een Nederlander kan eerder naturaliseren, en voor bepaalde groepen staat de snellere optieprocedure open.
Hieronder leest u stap voor stap hoe de procedure verloopt, van de keuze tussen optie en naturalisatie tot de ceremonie en uw eerste Nederlandse paspoort. Wij noemen ook de valkuilen die in de praktijk tot vertraging of afwijzing leiden.
Inhoudsopgave
Kiest u voor optie of naturalisatie?
Kijk eerst of u onder de optieprocedure valt. Die is alleen bedoeld voor wettelijk aangewezen groepen, maar is eenvoudiger dan naturalisatie en kent geen inburgeringsexamen.
Optie staat onder meer open voor mensen die in Nederland zijn geboren, voor mensen die door een Nederlander zijn erkend of onder diens gezag staan, voor oud-Nederlanders en voor wie al heel lang in Nederland woont. Een voorbeeld van die laatste groep: iemand die 15 jaar in Nederland woont en ten minste 3 jaar getrouwd is met een Nederlander. U dient een optieverzoek in bij de gemeente. Ook bij optie moet u de verklaring van verbondenheid afleggen, en in een aantal situaties geldt een afstandseis.
Valt u niet onder een optiegroep, dan volgt u de naturalisatieroute. Die loopt via de gemeente, maar de IND beoordeelt het verzoek. Meer over de verschillende routes leest u in ons artikel over hoe u de Nederlandse nationaliteit verkrijgt.
Aan welke voorwaarden moet u voldoen?
De voorwaarden staan in de Rijkswet op het Nederlanderschap en worden door de IND uitgewerkt. Voldoet u aan één voorwaarde niet, dan wordt het verzoek afgewezen.
Volgens de IND gelden deze basisvoorwaarden:
- U bent 18 jaar of ouder.
- U kunt uw identiteit en nationaliteit bewijzen met geldige documenten.
- U woont 5 jaar of langer achter elkaar met een geldige verblijfsvergunning in het Koninkrijk der Nederlanden.
- U voldoet aan het inburgeringsvereiste.
- U doet afstand van uw huidige nationaliteit, tenzij een uitzondering geldt.
- U vormt geen gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid.
- U legt tijdens de ceremonie de verklaring van verbondenheid af.
Welke verblijfsvergunning telt mee?
Bij de aanvraag, tijdens de procedure en op de dag van de ceremonie moet u een geldig verblijfsrecht hebben dat past bij naturalisatie. Een vergunning voor een tijdelijk doel, zoals studie of seizoenarbeid, is niet voldoende.
Geschikt zijn onder meer een verblijfsvergunning regulier of asiel voor onbepaalde tijd, de status van EU-langdurig ingezetene en een vergunning voor bepaalde tijd met een niet-tijdelijk doel, zoals verblijf bij een partner. EU-, EER- en Zwitserse burgers hebben geen vergunning nodig, maar moeten wel 5 jaar rechtmatig verblijf volgens het EU-recht aantonen. Britse burgers met een verblijfsdocument onder artikel 50 van het terugtrekkingsakkoord vallen ook onder de regeling.
Wanneer hoeft u geen 5 jaar te wachten?
In een aantal situaties geldt een kortere verblijfsduur. De belangrijkste is de partnerregel: na 3 jaar huwelijk, geregistreerd partnerschap of ongehuwd samenwonen met een Nederlander kunt u al naturaliseren.
U moet dan wel gedurende de hele procedure met uw Nederlandse partner getrouwd zijn of samenwonen. Gaat de relatie tijdens de procedure uit, dan vervalt de grond waarop u de kortere termijn kreeg. Onder voorwaarden telt ook samenwonen met uw Nederlandse partner in het buitenland mee.
De IND kent nog andere uitzonderingen op de vijfjaarseis, bijvoorbeeld voor wie eerder langdurig in Nederland woonde of voor staatlozen. Zie hierover ook ons artikel over versneld Nederlander worden.
Is uw inburgering op orde?
Voor naturalisatie moet u het inburgeringsexamen hebben gehaald op minimaal taalniveau A2, of een vrijstelling hebben. Zonder dat bewijs wordt uw verzoek niet toegewezen.
Vrijstelling is mogelijk als u al aantoonbaar voldoende Nederlands spreekt, bijvoorbeeld omdat u een Nederlandstalige opleiding hebt afgerond. Vrijstelling kan ook op medische gronden, met een verklaring van een aangewezen arts. Regel dit ruim vóór uw afspraak bij de gemeente. Meer hierover leest u in ons artikel over de inburgeringsplicht.
Let op: de inburgeringseisen staan politiek ter discussie. Controleer vlak voor uw aanvraag welke eisen op dat moment gelden.
Welke documenten heeft u nodig?
U heeft een geldig paspoort, een bewijs van uw verblijfsrecht, een geboorteakte en uw inburgeringsdiploma of vrijstelling nodig. Buitenlandse akten moeten meestal gelegaliseerd en vertaald zijn.
Begin hier vroeg mee, want documenten regelen kost in de praktijk vaak de meeste tijd. Een geboorteakte uit het land van herkomst laat soms maanden op zich wachten. Afhankelijk van het land is een legalisatie of een apostille nodig, en vaak een vertaling door een beëdigd vertaler.
Een handige checklist:
- geldig paspoort of ander nationaal identiteitsbewijs;
- verblijfsvergunning, of voor EU-burgers bewijs van 5 jaar rechtmatig verblijf;
- geboorteakte uit het land van herkomst, gelegaliseerd en zo nodig vertaald;
- inburgeringsdiploma of bewijs van vrijstelling;
- bij de partnerregel: huwelijks- of partnerschapsakte en bewijs van 3 jaar samenwonen.
Kunt u echt geen paspoort of geboorteakte krijgen, dan kunt u een beroep doen op bewijsnood. U legt dan een verklaring af over uw identiteit en nationaliteit. Voor houders van een asielvergunning gelden soms andere eisen aan deze documenten. Bestaat uw naam niet uit een voornaam en een achternaam, dan stelt de IND uw naam vast; meer over naamkwesties leest u in ons artikel over naamswijziging aanvragen.
Kan een strafblad naturalisatie in de weg staan?
Ja. U mag geen gevaar vormen voor de openbare orde, en de IND kijkt daarvoor naar veroordelingen in de 5 jaar vóór uw aanvraag. Ook een lopende strafzaak leidt tot afwijzing.
Volgens het openbare-ordebeleid van de IND wordt uw verzoek onder meer afgewezen als u in die 5 jaar bent veroordeeld tot:
- een gevangenisstraf of tbs, van welke duur ook;
- een taakstraf van 36 uur of meer, of meerdere taakstraffen van elk 18 uur of meer met samen 54 uur of meer;
- een geldboete, transactie of strafbeschikking van 900 euro of meer, of meerdere van elk 450 euro of meer met samen 1.350 euro of meer;
- een ontzegging van de rijbevoegdheid van 2 maanden of meer.
De termijn van 5 jaar begint pas als de straf is uitgevoerd of de boete volledig is betaald. Een nieuwe veroordeling in die periode kan de termijn opnieuw laten lopen. Een aanvrager die bijvoorbeeld drie jaar geleden een boete van 950 euro kreeg voor rijden onder invloed, doet er daarom beter aan te wachten. De leges krijgt u bij afwijzing namelijk niet terug.
Wat kost naturalisatie?
U betaalt leges voor het verzoek. De hoogte verschilt per situatie en wordt jaarlijks aangepast; de actuele bedragen staan op de website van de IND en uw gemeente.
Leges voor een gezamenlijke aanvraag met partner of voor mee-naturaliserende kinderen wijken af van het tarief voor één persoon. Bij afwijzing worden de leges niet terugbetaald. Reken daarnaast op kosten voor legalisatie, beëdigde vertalingen, uittreksels en later uw paspoort.
Hoe dient u het verzoek in bij de gemeente?
U maakt een afspraak bij Burgerzaken van uw gemeente en neemt alle stukken mee. De gemeente stelt uw identiteit vast, controleert het dossier en stuurt het met een advies naar de IND.
Tijdens de afspraak ondertekent u het verzoek en betaalt u de leges. U verklaart ook dat u bereid bent afstand te doen van uw huidige nationaliteit, tenzij een uitzondering geldt. Kinderen van 16 of 17 jaar die mee-naturaliseren, komen mee naar de afspraak.
Ontbreekt er iets, dan vraagt de gemeente om aanvulling. Dat kost tijd. Een volledig en goed geordend dossier is daarom de beste manier om vertraging te voorkomen.
Hoelang duurt het en wat moet u intussen doen?
De IND beslist in de regel binnen 12 maanden. In die periode moet u blijven voldoen aan alle voorwaarden.
Zorg dat uw verblijfsvergunning niet verloopt en vraag tijdig verlenging aan. Een gat in uw verblijfsrecht kan tot afwijzing leiden. Valt u onder de partnerregel, dan moet u tot de ceremonie getrouwd zijn of samenwonen. Verhuist u, geef dat dan direct door aan de gemeente.
De IND kan om extra informatie vragen, bijvoorbeeld over uw identiteit, uw verblijf of uw inburgering. Reageer altijd binnen de gestelde termijn, lever de stukken in één keer en bewaar kopieën en verzendbewijzen.
Wanneer bent u officieel Nederlander?
Pas als u de naturalisatieceremonie hebt bijgewoond en daar de verklaring van verbondenheid hebt afgelegd. Die ceremonie moet plaatsvinden binnen 1 jaar na de positieve beslissing; anders vervalt de toestemming.
Na een positieve beslissing van de IND volgt een Koninklijk Besluit. De gemeente nodigt u daarna uit voor de ceremonie. Bijwonen is verplicht, ook voor mee-naturaliserende kinderen van 16 jaar of ouder. De gemeente verwerkt uw nieuwe nationaliteit in de Basisregistratie Personen.
Daarna vraagt u bij de gemeente een Nederlands paspoort of identiteitskaart aan. Controleer bij die gelegenheid of uw naam, geboortegegevens en nationaliteit goed in de BRP staan.
Moet u afstand doen van uw oude nationaliteit?
In de regel wel. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld als u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt met een Nederlander.
Andere uitzonderingen gelden onder meer voor erkende vluchtelingen en voor mensen van wie het land van herkomst afstand niet toestaat of daaraan onredelijke eisen stelt. Moet u wel afstand doen, dan regelt u dat na de ceremonie via de autoriteiten of de ambassade van uw land. De IND kan het Nederlanderschap later intrekken als u zonder uitzondering geen afstand doet. Meer hierover leest u in ons artikel over naturalisatie en de afstandseis.
Kunnen uw kinderen mee-naturaliseren?
Ja, minderjarige kinderen kunnen tegelijk met u Nederlander worden als u hen bij uw eigen verzoek opgeeft. De eisen hangen af van hun leeftijd.
Kinderen jonger dan 16 jaar moeten in Nederland wonen en een geldige verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel hebben. Voor kinderen van 16 en 17 jaar geldt daarnaast dat zij 3 jaar in Nederland wonen met zo’n vergunning. Zij moeten zelf instemmen en bij de ceremonie aanwezig zijn.
Let op de leeftijd op het moment van de beslissing. Wordt uw kind 18 voordat er een besluit is, dan kan het niet meer mee-naturaliseren en moet het een eigen verzoek indienen.
Hoe maakt u bezwaar tegen een afwijzing?
Tegen een afwijzing kunt u binnen 6 weken bezwaar maken. Bij naturalisatie richt u het bezwaar aan de IND; bij optie aan de gemeente die heeft beslist.
Lees eerst goed waarom het verzoek is afgewezen: identiteit, verblijf, inburgering, documenten of openbare orde. Onderbouw het bezwaar met stukken en lever ontbrekende documenten alsnog aan. Wordt het bezwaar afgewezen, dan staat beroep open bij de rechtbank. Soms is het verstandiger om een nieuw verzoek in te dienen zodra u wel aan de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld na afloop van de termijn van 5 jaar in het openbare-ordebeleid.
Wat kunnen wij voor u doen bij naturalisatie?
Bij een verzoek om naturalisatie of optie ondersteunen wij u op de punten waar het in de praktijk misgaat:
- Wij beoordelen vooraf of u via optie of via naturalisatie Nederlander kunt worden, en of u voldoet aan de verblijfseis van 5 jaar of de partnertermijn van 3 jaar.
- Wij leggen uw strafrechtelijk verleden naast het openbare-ordebeleid van de IND, zodat u geen leges betaalt voor een verzoek dat op een veroordeling stukloopt.
- Wij controleren uw dossier, en of buitenlandse akten correct zijn gelegaliseerd of van een apostille voorzien en beëdigd vertaald.
- Wij beoordelen of voor u een uitzondering op de afstandseis geldt.
- Wij reageren namens u op vragen van de IND binnen de gestelde termijn.
- Wij stellen bij een afwijzing binnen de bezwaartermijn van 6 weken (artikel 6:7 Awb) het bezwaarschrift op en voeren zo nodig beroep bij de rechtbank.
Samengevat
- Naturalisatie vraagt onder meer 18 jaar, 5 jaar onafgebroken verblijf met een geschikte vergunning, inburgering op minimaal A2 en bereidheid tot afstand van uw nationaliteit.
- Met een Nederlandse partner geldt onder voorwaarden een termijn van 3 jaar; bepaalde groepen kunnen via de snellere optieprocedure.
- Veroordelingen in de 5 jaar vóór de aanvraag, zoals een boete van 900 euro of meer, leiden tot afwijzing.
- De IND beslist in de regel binnen 12 maanden; u bent pas Nederlander na de ceremonie, die binnen 1 jaar moet plaatsvinden.
- Tegen een afwijzing maakt u binnen 6 weken bezwaar.
Veelgestelde vragen
Kan ik naturaliseren met een tijdelijke studievergunning?
Nee. Verblijf voor een tijdelijk doel, zoals studie, telt niet als geschikt verblijfsrecht voor naturalisatie. U heeft een vergunning voor een niet-tijdelijk doel nodig.
Telt een verblijf in het buitenland mee als onderbreking?
Een langere periode waarin u niet in Nederland woont, kan de vijfjaarstermijn onderbreken. Korte vakanties tellen niet als onderbreking. Twijfelt u, laat dit dan vooraf beoordelen.
Wat gebeurt er als mijn verblijfsvergunning tijdens de procedure verloopt?
Dan voldoet u op dat moment mogelijk niet meer aan de voorwaarden, en kan het verzoek worden afgewezen. Vraag daarom tijdig verlenging aan.
Law & More begeleidt particulieren en werkgevers bij verblijfs- en nationaliteitsvragen; zie ook onze pagina’s over naturalisatie en optie en immigratierecht.
