Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Met een forumkeuzebeding wijzen partijen de rechter aan die bevoegd is als er een geschil ontstaat; met een arbitrageclausule kiezen zij voor private arbiters in plaats van de overheidsrechter. Binnen de EU is een forumkeuze tussen ondernemers geldig als die voldoet aan artikel 25 van de Brussel I bis-Verordening, wat in de regel een schriftelijke of schriftelijk bevestigde afspraak vereist; in algemene voorwaarden moet bovendien uitdrukkelijk naar die voorwaarden zijn verwezen.
Forumkeuze en arbitrage zijn iets anders dan rechtskeuze: die bepaalt welk recht op het contract van toepassing is. Hieronder leest u wanneer een forumkeuze geldig is, wanneer arbitrage de betere keuze is en hoe u beide goed formuleert.
Inhoudsopgave
Wat regelt een forumkeuzebeding en wat geldt zonder?
Een forumkeuzebeding is een afspraak over de rechter die bevoegd is om over bestaande of toekomstige geschillen uit een bepaalde rechtsbetrekking te beslissen. Zonder zo’n beding bepalen de regels van internationaal privaatrecht welke rechter bevoegd is, en dat kan de rechter in het land van de wederpartij zijn.
Zonder forumkeuze is volgens de Brussel I bis-Verordening (Vo. (EU) 1215/2012) in beginsel de rechter van de woonplaats van de gedaagde bevoegd (artikel 4). Bij een koop- of dienstenovereenkomst kan ook de rechter van de plaats van levering bevoegd zijn (artikel 7 lid 1). Een forumkeuze neemt die onzekerheid weg en voorkomt dat partijen in twee landen tegelijk procederen.
Hoe de hoofdregel werkt, laat Gerechtshof Amsterdam 18 februari 2025, ECLI:NL:GHAMS:2025:409 zien. Een Chinese leverancier en een Nederlandse afnemer procedeerden over een duurovereenkomst. Het hof onderzocht ambtshalve zijn internationale bevoegdheid en nam die aan op grond van artikel 4 lid 1 Brussel I bis, omdat de oorspronkelijk gedaagde in Nederland was gevestigd. Een forumkeuze speelde in die zaak geen rol.
Exclusief of niet-exclusief?
Een forumkeuze binnen de EU is exclusief, tenzij partijen anders zijn overeengekomen (artikel 25 lid 1 Brussel I bis). Bij een niet-exclusieve forumkeuze blijven naast de gekozen rechter ook de andere bevoegde rechters beschikbaar.
Een asymmetrisch beding geeft één partij, vaak een bank of leverancier, het recht ook elders te procederen. Het Hof van Justitie oordeelde op 27 februari 2025 (zaak C-537/23, SIL/Agora) dat zo’n beding geldig kan zijn, mits het de bevoegde gerechten aan de hand van objectieve factoren voldoende precies aanwijst. Een clausule die “elke andere bevoegde rechter” ook buiten de EU aanwijst, voldoet daar niet aan.
Aan welke vormeisen moet een forumkeuze binnen de EU voldoen?
Binnen de EU moet de forumkeuze schriftelijk zijn of mondeling met schriftelijke bevestiging, of passen in de gebruiken tussen partijen of de internationale handel (artikel 25 lid 1 Brussel I bis). Een elektronische vastlegging die duurzaam kan worden bewaard, geldt als schriftelijk (artikel 25 lid 2).
De forumkeuze staat los van de rest van de overeenkomst: zij blijft gelden als het contract zelf nietig wordt geacht (artikel 25 lid 5). Of het beding materieel nietig is, bijvoorbeeld door dwaling, beoordeelt de rechter volgens het recht van de lidstaat van de gekozen rechter.
Wat geldt voor een forumkeuze in algemene voorwaarden?
Een forumkeuze in algemene voorwaarden is alleen geldig als het ondertekende contract uitdrukkelijk naar die voorwaarden verwijst. Dat volgt uit het arrest Estasis Saloti (HvJ 14 december 1976, zaak 24/76).
Voorwaarden die alleen op de achterkant van een factuur staan, zijn niet genoeg. Aanvaarding door het aanklikken van een vakje bij een webpagina waarop de voorwaarden te printen en op te slaan zijn, is wel genoeg (HvJ 21 mei 2015, zaak C-322/14, El Majdoub). Meer over de rol van voorwaarden leest u in ons artikel de rol van algemene voorwaarden.
Wat als beide partijen eigen voorwaarden hebben?
Bij een “battle of forms” met tegenstrijdige forumkeuzes is er vaak geen wilsovereenstemming over het forum. Dan gelden de gewone bevoegdheidsregels van de verordening.
Het Nederlandse artikel 6:225 lid 3 BW, waarbij de eerste verwijzing voorgaat, beslist niet over de geldigheid van een forumkeuze binnen de EU: die toets is Europees. Neem de forumkeuze daarom op in het contract zelf en laat beide partijen tekenen.
Kan een rechter bevoegd worden zonder forumkeuze?
Ja, als de gedaagde verschijnt en de bevoegdheid niet betwist (artikel 26 Brussel I bis). Wie een forumkeuze wil inroepen, moet de onbevoegdheid daarom in het eerste verweer aanvoeren.
Wat geldt buiten de EU?
Met partijen buiten de EU kan het Haags Forumkeuzeverdrag van 2005 gelden, waarbij onder meer de EU, het Verenigd Koninkrijk en Singapore partij zijn. Het verdrag verplicht de gekozen rechter de zaak te behandelen en andere verdragsstaten het vonnis te erkennen.
Geldt geen verdrag, dan beoordeelt een Nederlandse rechter een keuze voor Nederland volgens artikel 8 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Of een Nederlands vonnis in bijvoorbeeld de Verenigde Staten of China wordt erkend, hangt af van het recht van dat land. Dat is vaak een reden om voor arbitrage te kiezen.
Wanneer is arbitrage beter dan een forumkeuze?
Arbitrage ligt voor de hand als het vonnis in een land buiten de EU moet worden uitgevoerd, als vertrouwelijkheid belangrijk is of als u een specialist als beslisser wilt. Een arbitraal vonnis wordt op grond van het New York Verdrag van 1958 in ruim 170 landen erkend.
In Nederland staat het arbitragerecht in Boek 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (artikel 1020 en verder). De arbitrageovereenkomst moet worden bewezen door een geschrift, ook een elektronisch (artikel 1021 Rv). Meer over alternatieven voor de rechter leest u in ons artikel over alternatieve geschiloplossing.
Wat zijn de nadelen van arbitrage?
Arbitrage is meestal duurder dan de overheidsrechter, omdat partijen de arbiters en het instituut betalen. Hoger beroep is alleen mogelijk als partijen dat hebben afgesproken (artikel 1061b Rv).
Een arbitraal vonnis kan alleen op beperkte gronden worden vernietigd, zoals het ontbreken van een geldige arbitrageovereenkomst of strijd met de openbare orde (artikel 1065 Rv). Wilt u een Engelstalige procedure bij de overheidsrechter, dan is de Netherlands Commercial Court in Amsterdam een alternatief; daarvoor moeten partijen die rechter uitdrukkelijk kiezen.
Hoe wordt een arbitraal vonnis uitgevoerd?
Met verlof (exequatur) van de rechter in het land waar het vonnis moet worden uitgevoerd. Voor een buitenlands arbitraal vonnis in Nederland regelt artikel 1075 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering de procedure, met verwijzing naar het Verdrag van New York; zie ook ons artikel over erkenning van een arbitraal vonnis.
Hoe verhoudt forumkeuze zich tot rechtskeuze?
Ze staan los van elkaar: een Nederlandse rechter kan Engels recht toepassen en omgekeerd. Binnen de EU regelt de Rome I-Verordening (Vo. (EG) 593/2008) de rechtskeuze.
Laat forum en recht bij voorkeur samenvallen. Een rechter die buitenlands recht moet toepassen, heeft daarvoor vaak deskundigen nodig, wat tijd en kosten vraagt. Meer over de rechtskeuze leest u in ons artikel internationale contracten: welke wet is van toepassing? en in onze gids over toepasselijk recht.
Hoe formuleert u een forumkeuze- of arbitragebeding?
Noem een specifieke rechter en zeg of de keuze exclusief is. Gebruik voor arbitrage bij voorkeur de modelclausule van het gekozen instituut, zoals het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI) of de ICC.
- Forumkeuze: bijvoorbeeld “de rechtbank Oost-Brabant is exclusief bevoegd”, met de reikwijdte (ook geschillen uit onrechtmatige daad).
- Arbitrage: het instituut en zijn reglement, het aantal arbiters (één of drie), de plaats van arbitrage en de taal.
- Rechtskeuze: altijd apart opnemen.
- Spoedmaatregelen: regel of partijen voor een kort geding of beslag naar de overheidsrechter mogen.
Onze rol bij forumkeuze en arbitrage
- Een forumkeuze- of arbitrageclausule opstellen die past bij de landen waarin u zaken doet.
- Uw algemene voorwaarden toetsen aan artikel 25 Brussel I bis.
- Beoordelen welke rechter bevoegd is als een geschil al is ontstaan.
- Een bevoegdheidsverweer voeren of een exequatur van een arbitraal vonnis vragen.
- Procederen bij de Nederlandse rechter; zie ook onze pagina advocaat civiel recht.
Forumkeuze en arbitrage in vier punten
- Forumkeuze wijst de bevoegde rechter aan; rechtskeuze het toepasselijke recht.
- Binnen de EU moet een forumkeuze voldoen aan artikel 25 Brussel I bis en is zij exclusief tenzij anders afgesproken.
- In algemene voorwaarden is een uitdrukkelijke verwijzing in het contract nodig.
- Arbitrage is uitvoerbaar in ruim 170 landen, maar duurder en meestal zonder hoger beroep.
Veelgestelde vragen
Is een mondelinge forumkeuze geldig?
Binnen de EU alleen als zij schriftelijk is bevestigd of past in de gebruiken tussen partijen of in de internationale handel (artikel 25 lid 1 Brussel I bis).
Mag ik een forumkeuze opnemen in een contract met een consument?
Slechts beperkt. Een consument kan altijd in zijn eigen woonplaats procederen en daar worden gedagvaard; een afwijkende forumkeuze geldt alleen als zij na het ontstaan van het geschil is gemaakt of de consument extra mogelijkheden geeft (artikel 19 Brussel I bis).
Kan ik bij een arbitrageclausule toch beslag leggen?
Ja. Een arbitrageovereenkomst staat niet in de weg aan conservatoir beslag of een kort geding bij de overheidsrechter, tenzij partijen dat uitdrukkelijk hebben uitgesloten (artikel 1022a en 1022c Rv).
