Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Bij een internationaal contract mogen partijen zelf kiezen welk recht geldt (artikel 3 Rome I-Verordening). Hebben zij niets gekozen, dan wijst een Nederlandse rechter het toepasselijke recht aan met artikel 4 van die verordening: meestal het recht van de verkoper of dienstverlener. De belangrijkste uitzondering: bij de koop van roerende zaken tussen bedrijven geldt vaak automatisch het Weens Koopverdrag, ook als u voor Nederlands recht kiest.
Het toepasselijke recht bepaalt hoe de rechter het contract uitlegt, welke verplichtingen er zijn en wat de gevolgen zijn van een tekortkoming. Een Gelderse rechter paste in maart 2025 het Weens Koopverdrag toe op een bosbessencontract waarin partijen wel Nederlands recht hadden gekozen, maar het verdrag niet hadden uitgesloten.
Hieronder leest u hoe een rechtskeuze werkt, welk recht geldt zonder keuze, wanneer het Weens Koopverdrag meespeelt en welke bedingen u in een internationaal contract zorgvuldig formuleert.
Inhoudsopgave
Hoe wordt het toepasselijke recht bij een internationaal contract bepaald?
Partijen kiezen in de eerste plaats zelf. Doen zij dat niet, dan wijzen de regels van het internationaal privaatrecht een rechtsstelsel aan.
Voor contracten die sinds 17 december 2009 zijn gesloten, passen rechters in de EU (behalve Denemarken) daarvoor de Rome I-Verordening (EG nr. 593/2008) toe. Die verordening verving voor nieuwe contracten het oudere EVO-verdrag, ook wel het Verdrag van Rome genoemd. Voor oudere contracten kan dat verdrag nog gelden.
Mogen partijen zelf het recht kiezen?
Ja. Volgens artikel 3 Rome I zijn partijen vrij om het toepasselijke recht te kiezen. Die keuze kan uitdrukkelijk zijn of duidelijk blijken uit het contract of de omstandigheden.
Het gekozen recht hoeft niet het recht van het land van een van de partijen te zijn. Er hoeft ook geen andere band met het contract te bestaan. Bedrijven kiezen bijvoorbeeld voor:
- Engels recht, dat veel wordt gebruikt in de internationale handel en contracten vrij letterlijk uitlegt;
- Zwitsers recht, als zij een neutraal recht zoeken;
- Nederlands recht, als zij daarmee vertrouwd zijn.
Neem de rechtskeuze altijd duidelijk op in het contract. Vage formuleringen leiden tot discussie zodra er een geschil is. Partijen mogen volgens artikel 3 lid 1 Rome I ook voor verschillende delen van het contract een ander recht kiezen, maar dat vraagt om zeer zorgvuldige formulering.
Let op: een rechtskeuze bepaalt alleen welk recht geldt. Zij maakt niet automatisch de rechter van dat land bevoegd. Liggen alle andere elementen van de situatie in één land, dan blijven volgens artikel 3 lid 3 Rome I bovendien de dwingende regels van dat land gelden.
Naar welke aanknopingspunten kijkt de rechter?
Zonder rechtskeuze gebruikt het internationaal privaatrecht vaste aanknopingspunten. Onder Rome I is de belangrijkste vraag wie de kenmerkende prestatie levert en waar die partij haar gewone verblijfplaats heeft.
Belangrijke aanknopingspunten zijn bijvoorbeeld:
- de gewone verblijfplaats of vestigingsplaats van de partij die de kenmerkende prestatie levert;
- de ligging van een onroerende zaak;
- de aard van de overeenkomst, zoals koop, dienstverlening, franchise of distributie;
- de plaats van uitvoering, bij de vraag of er een kennelijk nauwere band is met een ander land.
De plaats waar het contract is gesloten, is voor het toepasselijke recht meestal niet doorslaggevend. Die plaats speelt vooral een rol bij de vraag of het contract aan de vormvereisten voldoet (artikel 11 Rome I). Ook de nationaliteit van partijen telt niet mee.
Welk recht geldt als er geen rechtskeuze in het contract staat?
Dan wijst artikel 4 lid 1 Rome I per soort contract een recht aan. Past het contract in geen van die categorieën, dan geldt volgens artikel 4 lid 2 het recht van het land van de partij die de kenmerkende prestatie levert.
| Soort contract | Toepasselijk recht zonder rechtskeuze (artikel 4 lid 1 Rome I) |
|---|---|
| Koop van roerende zaken | Recht van het land van de verkoper |
| Dienstverlening | Recht van het land van de dienstverlener |
| Zakelijk recht op of huur van onroerend goed | Recht van het land waar het goed ligt |
| Franchise | Recht van het land van de franchisenemer |
| Distributie | Recht van het land van de distributeur |
| Overig contract | Recht van de partij die de kenmerkende prestatie levert (lid 2) |
Blijkt uit alle omstandigheden dat het contract een kennelijk nauwere band heeft met een ander land, dan past de rechter volgens artikel 4 lid 3 Rome I het recht van dat land toe. Rechters passen die uitzondering terughoudend toe. U kunt dus meestal vooraf inschatten welk recht zal gelden.
Welke regels kunt u niet wegcontracteren?
Sommige wettelijke bepalingen blijven gelden, wat u ook afspreekt. Dat zijn dwingende regels die zwakkere partijen of het algemeen belang beschermen.
- consumenten houden bij een contract met een bedrijf de bescherming van het recht van hun eigen land (artikel 6 Rome I);
- werknemers houden de bescherming van het recht dat zonder keuze zou gelden (artikel 8 Rome I);
- regels over mededinging en marktwerking blijven gelden, zoals artikel 101 VWEU.
Daarnaast kan de rechter volgens artikel 9 Rome I zogenoemde bepalingen van bijzonder dwingend recht toepassen, ongeacht het gekozen recht. En volgens artikel 21 Rome I mag hij een bepaling van buitenlands recht buiten toepassing laten als die kennelijk onverenigbaar is met de openbare orde van zijn eigen land.
Welke rol spelen het Weens Koopverdrag en de EU-regels?
Binnen de EU zijn de Rome I-Verordening en het Weens Koopverdrag de belangrijkste regelingen. Rome I wijst het toepasselijke recht aan. Het Weens Koopverdrag (CISG, 1980) bevat zelf inhoudelijke regels voor de internationale koop.
Lees voor de verordening zelf ook onze pagina over de Rome I-Verordening.
Wat regelt de Rome I-Verordening?
De Rome I-Verordening bepaalt welk nationaal recht geldt voor contractuele verbintenissen in burgerlijke en handelszaken. Volgens artikel 2 Rome I geldt het aangewezen recht ook als dat het recht van een land buiten de EU is. Een Nederlandse rechter past Rome I dus ook toe op een contract met bijvoorbeeld een Amerikaanse of Chinese partij.
De verordening geeft zo rechtszekerheid in de internationale handel. Bedrijven weten vooraf beter waar zij aan toe zijn, ook als zij niets hebben afgesproken.
Wanneer geldt het Weens Koopverdrag?
Het Weens Koopverdrag geldt voor de koop van roerende zaken tussen partijen die in verschillende verdragslanden zijn gevestigd (artikel 1 lid 1 onder a CISG). Het geldt ook als het internationaal privaatrecht naar het recht van een verdragsland verwijst (onder b). Nederland en de meeste EU-landen zijn partij.
| Onderwerp | Wat het Weens Koopverdrag regelt |
|---|---|
| Totstandkoming | Aanbod en aanvaarding |
| Verplichtingen van de verkoper | Levering, tijd, plaats en conformiteit |
| Verplichtingen van de koper | Betaling en afname |
| Tekortkoming | Rechtsmiddelen, zoals schadevergoeding en ontbinding |
Wilt u het Weens Koopverdrag niet toepassen, zet dat dan uitdrukkelijk in uw contract (artikel 6 CISG). Een enkele keuze voor “Nederlands recht” is niet genoeg, omdat het verdrag deel uitmaakt van het Nederlandse recht.
Wat besliste de rechtbank Gelderland in 2025?
Een Poolse leverancier leverde bosbessen aan een Nederlandse afnemer, die weigerde af te nemen. De algemene voorwaarden bevatten een forumkeuze en een keuze voor Nederlands recht. De rechtbank Gelderland oordeelde op 19 maart 2025 (ECLI:NL:RBGEL:2025:2102) dat die rechtskeuze geldig was. Omdat Polen en Nederland beide verdragsstaten zijn en partijen het verdrag niet hadden uitgesloten, wilde de rechtbank het Weens Koopverdrag toepassen. Nederlands recht gold alleen voor wat het verdrag niet regelt. Partijen kregen eerst de gelegenheid zich daarover uit te laten.
Voor de praktijk betekent dit: wie alleen Nederlands recht kiest, krijgt bij internationale koop tussen bedrijven in verdragslanden ook de regels van het Weens Koopverdrag. Die wijken op punten af van het Burgerlijk Wetboek, bijvoorbeeld bij ontbinding.
Wat valt buiten deze regelingen?
Het Weens Koopverdrag geldt niet voor de koop van zaken voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik (artikel 2 onder a CISG). Koop door consumenten valt er dus in de regel buiten.
De Rome I-Verordening sluit in artikel 1 lid 2 onder meer uit:
- familierecht en erfrecht;
- vragen van vennootschapsrecht;
- overeenkomsten over de keuze van een forum of arbitrage.
Arbeidscontracten vallen wel onder Rome I, maar daarvoor gelden in artikel 8 bijzondere regels die de werknemer beschermen. Ook voor verzekeringsovereenkomsten gelden eigen regels (artikel 7).
Voor de vraag welke rechter bevoegd is, gelden weer andere regels. Binnen de EU is dat vooral de Brussel I-bis-Verordening (EU nr. 1215/2012). Controleer dus altijd welke regelingen in uw situatie gelden.
Welke bedingen formuleert u zorgvuldig in een internationaal contract?
Leg duidelijke contractvoorwaarden vast die in verschillende rechtsstelsels hetzelfde betekenen. Regel ook hoe geschillen worden beslecht en welke taalversie doorslaggevend is.
Hoe regelt u contractvoorwaarden en algemene voorwaarden?
Beschrijf alle onderdelen van de transactie zorgvuldig. Onderwerpen die bij grensoverschrijdende handel vaak tot geschillen leiden:
- levertermijnen en uitvoeringsdata;
- betalingsvoorwaarden en valuta;
- garanties en kwaliteitseisen;
- risico-overgang en vervoerskosten, bijvoorbeeld via Incoterms.
Algemene voorwaarden van beide partijen kunnen botsen. Elk rechtsstelsel kijkt anders naar de vraag welke voorwaarden gelden als beide partijen naar hun eigen voorwaarden verwijzen (de “battle of forms”). In Nederland staat de hoofdregel in artikel 6:225 lid 3 BW; onder het Weens Koopverdrag gelden de regels van artikel 19 CISG.
Vermijd vage formuleringen. Gebruik termen die in verschillende rechtsstelsels hetzelfde betekenen, en definieer belangrijke begrippen in het contract zelf.
Hoe regelt u de bevoegde rechter of arbitrage?
Met een forumkeuze of een arbitragebeding legt u vast wie over geschillen beslist. Binnen de EU is een schriftelijke forumkeuze volgens artikel 25 Brussel I-bis in beginsel geldig en exclusief.
| Methode | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Nationale rechter | Bekend rechtssysteem, uitspraken binnen de EU eenvoudig uitvoerbaar | Mogelijk onbekend voor de andere partij |
| Arbitrage | Deskundige arbiters, vertrouwelijkheid, uitvoerbaar in de landen die het Verdrag van New York (1958) hebben gesloten | Vaak hogere kosten |
| Mediation | Snelle oplossing, behoud van de relatie | Geen bindende uitspraak zonder vaststellingsovereenkomst |
Een arbitragebeding zorgt voor een neutrale geschillenbeslechting zonder voorkeur voor één rechtssysteem. Een escalatieclausule kan partijen eerst tot overleg of mediation verplichten. Nederlandse bedrijven kunnen ook kiezen voor de Netherlands Commercial Court, een kamer van de rechtbank Amsterdam die in het Engels procedeert.
Een rechtskeuze en een forumkeuze staan los van elkaar. U kunt Nederlands recht kiezen en toch een Duitse rechter aanwijzen. Een domiciliekeuze is weer iets anders: daarmee kiest een partij een adres voor het ontvangen van stukken.
Hoe gaat u om met taalverschillen?
Vertalingen kunnen de juridische betekenis van een beding veranderen. Leg daarom in het contract vast welke taalversie bij verschillen doorslaggevend is.
- taalkundige precisie: gebruik heldere, eenduidige begrippen en definieer ze;
- lokaal juridisch advies: laat bij twijfel een jurist uit het andere land meekijken;
- zakelijke gewoonten: ook onder het Weens Koopverdrag zijn partijen gebonden aan gewoonten die zij hebben aanvaard (artikel 9 CISG).
Wat zijn de verschillen tussen Nederland en België?
Nederland en België passen allebei de Rome I-Verordening en het Weens Koopverdrag toe. De verschillen zitten vooral in het inhoudelijke contractenrecht.
Wat kenmerkt het Nederlandse recht?
Het Nederlandse recht geeft partijen veel contractvrijheid. Een Nederlandse rechter kijkt eerst naar een uitdrukkelijke rechtskeuze, dan naar een keuze die duidelijk blijkt uit het contract of de omstandigheden, en pas daarna naar artikel 4 Rome I.
Dwingende bepalingen blijven van kracht, zoals consumentenbescherming en arbeidsrecht. Het Weens Koopverdrag gaat bij internationale koop tussen bedrijven voor op de koopregels van Boek 7 BW, tenzij partijen het hebben uitgesloten.
Wat kenmerkt het Belgische recht?
Het Belgische contractenrecht lijkt op het Nederlandse, maar wijkt op een aantal punten af. Zo kent België sinds 1 december 2020 een wettelijke regeling tegen onrechtmatige bedingen in contracten tussen ondernemingen. Daarnaast heeft België het verbintenissenrecht gemoderniseerd in een nieuw Burgerlijk Wetboek.
Ook Belgische rechters passen de Rome I-Verordening toe. De regels over rechtskeuze zijn dus hetzelfde; de uitleg van het gekozen recht kan wel verschillen. Het kan daarom lonen om beide rechtsstelsels te vergelijken voordat u een rechtskeuze maakt.
Wat hebben beide stelsels gemeen?
Beide landen volgen dezelfde Europese regels, maar de nationale uitwerking verschilt. Gemeenschappelijk zijn de Rome I-Verordening, het Weens Koopverdrag, de dwingende bescherming van consumenten en werknemers en de vrijheid van rechtskeuze.
Snelheid kan belangrijk zijn bij grensoverschrijdende geschillen. Volgens artikel 29 Brussel I-bis moet de rechter die later is aangezocht in een zaak tussen dezelfde partijen over hetzelfde onderwerp in beginsel wachten op de rechter die het eerst is aangezocht.
Welke juridische risico’s spelen bij internationale contracten?
Drie onderwerpen springen eruit: rechtszekerheid, de regeling van schadevergoeding en aansprakelijkheid, en de naleving van mededingingsregels.
Hoe voorkomt u verrassingen over het toepasselijke recht?
Maak duidelijke afspraken over het toepasselijke recht én de bevoegde rechter. Zonder rechtskeuze bepaalt artikel 4 Rome I welk recht geldt. Dat kan het recht van uw wederpartij zijn, bijvoorbeeld als u inkoopt bij een buitenlandse leverancier.
Houd ook rekening met lokale regels die dwingend kunnen gelden, zoals privacyregels (AVG), productveiligheid en intellectueel eigendom.
Hoe regelt u schadevergoeding en aansprakelijkheid?
De regels over aansprakelijkheid verschillen per land. Een aansprakelijkheidsbeperking is vaak mogelijk, maar in veel landen mag u aansprakelijkheid voor schade door opzet of grove schuld niet uitsluiten. Controleer daarom wat er geldt in het gekozen rechtsstelsel.
Een boetebeding geeft vooraf duidelijkheid over de gevolgen van een tekortkoming. In Nederland kan de rechter een boete matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 BW). In het Engelse recht is een buitensporige “penalty” niet afdwingbaar.
Bedrijven beschermen zich meestal met:
- verzekeringen voor internationale activiteiten;
- overmachtsclausules voor onvoorziene omstandigheden;
- een uitsluiting of beperking van indirecte schade, zoals winstderving.
Het toepasselijke recht bepaalt ook hoe schadevergoeding wordt berekend. Onder het Weens Koopverdrag is de schade beperkt tot wat de partij die tekortschiet bij het sluiten van het contract had kunnen voorzien (artikel 74 CISG).
Waar let u op bij mededingingsregels?
Internationale contracten moeten voldoen aan de mededingingsregels van alle betrokken landen. Artikel 101 VWEU verbiedt afspraken die de concurrentie binnen de EU beperken. Zulke afspraken zijn volgens artikel 101 lid 2 VWEU nietig.
Risicovolle contractbepalingen zijn onder meer:
- prijsafspraken tussen concurrenten en verticale prijsbinding;
- marktverdelingsafspraken;
- exclusiviteitsbedingen die te ver gaan;
- koppelverkoop die producten onredelijk aan elkaar verbindt.
Daarnaast kunnen buitenlandse mededingingswetten gelden. Het Amerikaanse antitrustrecht, zoals de Sherman Act, kan ook gevolgen hebben voor bedrijven die vanuit Europa in de Verenigde Staten zaken doen.
Waarmee helpen wij bij een internationaal contract?
- Wij stellen een rechtskeuze- en forumkeuzebeding op dat past bij uw contract en uw wederpartij (artikel 3 Rome I en artikel 25 Brussel I-bis).
- Wij beoordelen of het Weens Koopverdrag van toepassing is en of uitsluiting voor u gunstig is.
- Wij bepalen bij een geschil zonder rechtskeuze welk recht geldt op grond van artikel 4 Rome I.
- Wij toetsen aansprakelijkheidsbeperkingen, boetebedingen en exclusiviteitsafspraken aan het gekozen recht en aan artikel 101 VWEU.
Rechtskeuze in vijf punten
- U mag het toepasselijke recht vrij kiezen (artikel 3 Rome I); leg die keuze uitdrukkelijk vast.
- Zonder keuze geldt meestal het recht van de verkoper of dienstverlener (artikel 4 Rome I), ook tegenover partijen buiten de EU.
- Een keuze voor Nederlands recht sluit het Weens Koopverdrag niet uit; dat moet u apart doen (rechtbank Gelderland, 19 maart 2025).
- Dwingende regels voor consumenten en werknemers blijven gelden, ook na een rechtskeuze.
- Een rechtskeuze is iets anders dan een forumkeuze: regel beide apart.
Veelgestelde vragen
Kan ik achteraf, tijdens een geschil, nog een rechtskeuze maken?
Ja. Volgens artikel 3 lid 2 Rome I kunnen partijen op elk moment overeenkomen dat een ander recht geldt dan eerder gekozen of dan zonder keuze zou gelden. Zo’n latere keuze tast de formele geldigheid van het contract en de rechten van derden niet aan.
Geldt een rechtskeuze in algemene voorwaarden?
Dat kan, als de algemene voorwaarden deel uitmaken van het contract. In de zaak bij de rechtbank Gelderland (ECLI:NL:RBGEL:2025:2102) stonden zowel de rechtskeuze als de forumkeuze in de algemene voorwaarden, en de rechtbank aanvaardde beide. Of de voorwaarden van toepassing zijn, hangt af van het toepasselijke recht en, bij internationale koop, van het Weens Koopverdrag.
