Fouten bij procederen: de vijf meest gemaakte fouten en hoe u ze voorkomt

Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

De vijf fouten die een civiele procedure het vaakst kosten zijn: een termijn missen, procederen zonder bewijs, de verkeerde procedure of rechter kiezen, een vordering zonder juridische grondslag en de kosten onderschatten. Een gemiste termijn voor hoger beroep is meestal definitief, terwijl een verkeerd gekozen rechter de zaak in de regel doorverwijst in plaats van haar af te wijzen.

Hieronder leest u per fout wat de regel is en hoe u hem voorkomt. Het gaat om civiele zaken bij de kantonrechter, de rechtbank en het hof.

Fout 1: hoe voorkomt u dat u een termijn mist?

Zet alle termijnen vanaf het eerste conflict in een agenda, met een herinnering ruim vooraf. De wettelijke termijnen voor rechtsmiddelen zijn fataal: na afloop kan de rechter u niet meer ontvangen.

• Verjaring. De meeste vorderingen tot nakoming of schadevergoeding verjaren na vijf jaar (artikelen 3:307 en 3:310 BW). Stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning (artikel 3:317 BW).
• Hoger beroep. Drie maanden na de dag van de uitspraak (artikelen 339 en 358 Rv); in kort geding vier weken (artikel 339 lid 2 Rv).
• Cassatie. Drie maanden na de uitspraak (artikel 402 Rv).
• Verzet tegen een verstekvonnis. Vier weken na betekening aan de gedaagde in persoon of na een daad waaruit blijkt dat hij het vonnis kent (artikel 143 Rv).
• Bijzondere termijnen. Een werknemer die een ontslag op staande voet wil laten vernietigen, moet binnen twee maanden een verzoekschrift indienen (artikel 7:686a lid 4 BW).

Ook de termijnen van het procesreglement tellen. Stukken die u te laat indient, bijvoorbeeld minder dan tien dagen voor de mondelinge behandeling, kan de rechter buiten beschouwing laten.

Fout 2: waarom strandt een zaak op onvoldoende bewijs?

Wie zich beroept op rechtsgevolgen van feiten, moet die feiten bewijzen als de tegenpartij ze betwist (artikel 150 Rv). Wie pas na het starten gaat zoeken naar bewijs, merkt vaak dat e-mails weg zijn en getuigen het niet meer weten.

Verzamel daarom voordat u procedeert alle schriftelijke stukken en leg ze in een tijdlijn. Een door de tegenpartij ondertekende akte levert tegen haar in beginsel dwingend bewijs op (artikel 157 Rv).

• Bewaar overeenkomsten, facturen, e-mails en berichten met datum en afzender.
• Bevestig mondelinge afspraken direct per e-mail.
• Vraag inzage in stukken van de tegenpartij als u daar voldoende belang bij hebt (artikelen 194-195a Rv, sinds 1 januari 2025).
• Overweeg vóór de procedure een voorlopig getuigenverhoor of voorlopig deskundigenbericht om uw kansen te toetsen.

Fout 3: wat gebeurt er als u de verkeerde procedure of rechter kiest?

Dat leidt meestal tot vertraging en extra kosten, niet direct tot verlies. Is de zaak bij de rechtbank aangebracht terwijl de kantonrechter bevoegd is, of andersom, dan verwijst de rechter haar door in de stand waarin zij zich bevindt (artikel 71 Rv); hetzelfde geldt bij een relatief onbevoegde rechtbank (artikel 270 Rv).

Kiest u een dagvaarding waar de wet een verzoekschrift voorschrijft, dan kan de rechter de procedure laten voortzetten in de juiste vorm (artikel 69 Rv). Verlies is wel mogelijk bij internationale zaken, waar een Nederlandse rechter soms helemaal geen rechtsmacht heeft. Bij spoed kan een kort geding de juiste weg zijn, maar alleen als u een spoedeisend belang hebt.

Hoe u een gewone procedure opstart, leest u in een civiele procedure starten.

Fout 4: waarom is een vordering zonder juridische grondslag zwak?

De rechter beoordeelt of de feiten een rechtsgevolg dragen, zoals een tekortkoming (artikel 6:74 BW) of een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Een vordering die vooral uitlegt wat “niet eerlijk” is, zonder grondslag, wordt afgewezen.

• Formuleer per vordering de grondslag en de feiten die daarvoor nodig zijn.
• Controleer of het wetsartikel op de datum van de gebeurtenis gold; let op overgangsrecht.
• Zoek rechtspraak van de Hoge Raad op rechtspraak.nl en verwijs naar de vindplaats (ECLI).
• Neem het verweer van de tegenpartij dat u al kent op in de dagvaarding (artikel 111 Rv).
• Vorder concreet: een bedrag, een gebod of een verklaring voor recht, met eventuele rente.

Fout 5: welke kosten worden onderschat?

Naast uw eigen advocaatkosten betaalt u griffierecht, eventuele kosten van deskundigen en bij verlies de proceskosten van de tegenpartij (artikel 237 Rv). Die proceskostenveroordeling volgt een vast tarief en dekt meestal maar een deel van de werkelijke kosten, ook als u wint.

Betaalt de eiser het griffierecht niet op tijd, dan ontslaat de rechter de gedaagde van de instantie en wordt de eiser in de kosten veroordeeld (artikel 127a lid 2 Rv). Vraag uw advocaat daarom vooraf om een schriftelijke kostenraming en bespreek ook het verloop als u verliest.

Hoe houdt u tijdens de procedure koers?

Herbeoordeel uw kansen na elk processtuk en na de mondelinge behandeling. De rechter kan op de zitting een schikking beproeven (artikel 87 Rv); dat is vaak het moment om de risico’s opnieuw te wegen.

Mediation is ook tijdens een procedure mogelijk; de rechter kan partijen daarvoor doorverwijzen naar een mediator. Een schikking die u vastlegt in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW) beëindigt het geschil definitief.

Waar let u als eiser op?

• Is de vordering nog niet verjaard en heeft u die tijdig gestuit?
• Heeft u de tegenpartij in gebreke gesteld waar dat nodig is (artikel 6:82 BW)?
• Heeft u de juiste rechter en procedurevorm gekozen?
• Betaalt u het griffierecht binnen de termijn?

Waar let u als gedaagde op?

• Verschijnt u op de roldatum uit de dagvaarding, zodat geen verstekvonnis volgt?
• Dient u het verweer in binnen de termijn van de rechter?
• Betwist u de stellingen van de eiser gemotiveerd? Een niet of onvoldoende betwist feit kan de rechter als vaststaand aannemen (artikel 149 Rv).
• Heeft u zelf een tegenvordering? Die stelt u in de conclusie van antwoord in (artikel 137 Rv).

Wat kunnen wij voor u doen bij een procedure?

Bij zakelijke geschillen staat onze ondernemingsrecht advocaat u bij, van de eerste ingebrekestelling tot hoger beroep.

• Wij beoordelen uw vordering of verweer, het bewijs en de verwachte kosten.
• Wij bewaken verjarings-, proces- en hogerberoepstermijnen.
• Wij kiezen de juiste procedure en rechter.
• Wij stellen dagvaarding, verzoekschrift of conclusie van antwoord op.
• Wij voeren het woord op de zitting en onderhandelen over een schikking.

Samengevat

• Hoger beroep: drie maanden, in kort geding vier weken; cassatie: drie maanden.
• Wie stelt, bewijst als de tegenpartij betwist (artikel 150 Rv).
• Een verkeerd gekozen rechter verwijst de zaak meestal door (artikelen 71 en 270 Rv).
• Elke vordering heeft een juridische grondslag nodig, zoals artikel 6:74 of 6:162 BW.
• De proceskostenveroordeling dekt meestal maar een deel van de werkelijke kosten.

Veelgestelde vragen

Kan een gemiste hogerberoepstermijn worden hersteld?

Bijna nooit. De termijn van artikel 339 Rv is van openbare orde; de rechter toetst die zelf. Een uitzondering geldt alleen als de overschrijding het gevolg is van een fout of verzuim van de rechtbank of de griffie, bijvoorbeeld als u door een griffieverzuim niet tijdig wist dat er uitspraak was gedaan (HR 25 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2814).

Wat gebeurt er als ik niet op de zitting verschijn?

Verschijnt u als gedaagde niet in de procedure, dan kan de rechter verstek verlenen en de vordering toewijzen als die hem niet onrechtmatig of ongegrond voorkomt (artikel 139 Rv). Daartegen staat binnen vier weken verzet open (artikel 143 Rv).

Mag ik zelf procederen?

Bij de kantonrechter wel, voor vorderingen tot € 25.000 en voor zaken over arbeid, huur en consumentenkoop (artikel 93 Rv). Bij de rechtbank en het hof is een advocaat verplicht (artikel 79 Rv).

Lees ook: kans op succes bij de rechter.