Gepubliceerd op 31 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Heeft u door een kartel te veel betaald, dan kunt u de karteldeelnemers aansprakelijk stellen voor uw schade op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW), individueel of via een collectieve actie. Heeft de ACM of de Europese Commissie de inbreuk definitief vastgesteld, dan hoeft u die inbreuk niet opnieuw te bewijzen; de omvang van uw schade moet u wel onderbouwen.
Een kartel is een verboden afspraak of onderling afgestemde feitelijke gedraging tussen ondernemingen die de mededinging beperkt, zoals geheime prijsafspraken, marktverdeling of afspraken bij aanbestedingen. Zulke afspraken zijn verboden door artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en artikel 6 van de Mededingingswet.
Inhoudsopgave
Welke regels gelden voor een kartelschadeclaim?
De basis is de onrechtmatige daad. Een overtreding van het kartelverbod is in beginsel onrechtmatig tegenover afnemers die daardoor schade lijden. Daarnaast gelden sinds de omzetting van de Europese Kartelschaderichtlijn (Richtlijn 2014/104/EU) bijzondere regels in de artikelen 6:193k tot en met 6:193t BW en in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Die bijzondere regels maken het voor een benadeelde makkelijker. De belangrijkste:
- Een definitief besluit van de ACM over de inbreuk bindt de civiele rechter (artikel 161a Rv).
- De wet vermoedt dat een kartelinbreuk schade veroorzaakt. Het bestaan van schade hoeft u daardoor niet te bewijzen, de omvang wel.
- De karteldeelnemer die stelt dat u de meerprijs heeft doorberekend, moet dat zelf bewijzen.
- Ook een indirecte afnemer, verderop in de keten, kan schadevergoeding vorderen.
Collectief procederen kan sinds 1 januari 2020 via de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA, artikel 3:305a BW).
Follow-on of standalone: waarop bouwt u uw claim?
De meeste kartelschadezaken zijn follow-on zaken: ze volgen op een boetebesluit. De verschillen met een standalone zaak zijn groot.
| Punt | Follow-on claim | Standalone claim |
|---|---|---|
| Wat er al ligt | Besluit van de ACM of de Europese Commissie | Geen besluit van een toezichthouder |
| Bewijs van de inbreuk | Staat vast door het definitieve besluit | U bewijst de inbreuk zelf (artikel 150 Rv) |
| Bewijsverkrijging | Het besluit beschrijft vaak aard, duur en deelnemers | Vaak afhankelijk van een vordering tot inzage (artikel 843a Rv) |
| Risico | Vooral discussie over omvang van de schade | Ook discussie over het bestaan van de inbreuk |
Loopt er nog een beroep tegen het boetebesluit, dan is het besluit nog niet definitief. Om verjaring te voorkomen wordt een civiele zaak dan soms al aanhangig gemaakt en aangehouden tot de bestuursrechter heeft beslist.
Hoe wordt kartelschade begroot?
Het vermoeden van schade helpt u over de drempel van het bestaan van schade, maar zegt niets over de omvang. Voor de omvang kijkt men naar de meerprijs (overcharge): het verschil tussen de betaalde kartelprijs en de prijs die zonder kartel zou hebben gegolden.
Economische deskundigen gebruiken daarvoor vergelijkingsmethoden:
- Tijdsvergelijking: prijzen voor, tijdens en na de kartelperiode.
- Geografische vergelijking: prijzen in een gebied waar geen kartel actief was.
- Productvergelijking: prijzen van vergelijkbare producten die niet onder de afspraken vielen.
- Regressieanalyse: een statistisch model dat het effect van het kartel scheidt van andere factoren, zoals grondstofprijzen.
Kan de schade niet nauwkeurig worden vastgesteld, dan mag de rechter haar schatten (artikel 6:97 BW). Naast de meerprijs kan ook schade bestaan door minder verkochte volumes (gederfde winst), door prijsstijgingen bij niet-karteldeelnemers die de markt volgden (umbrella pricing), en door rente over de periode sinds de schade.
Hoe gaat de rechter om met het doorberekeningsverweer?
Karteldeelnemers stellen vaak dat de directe afnemer geen schade heeft, omdat hij de meerprijs heeft doorberekend aan zijn eigen klanten. Dit heet het passing-on-verweer. De Kartelschaderichtlijn legt de bewijslast daarvoor bij de karteldeelnemer (artikel 13 van de richtlijn).
De Hoge Raad wees die richting al vóór de omzetting van de richtlijn op. In de zaak TenneT/ABB van 8 juli 2016 (ECLI:NL:HR:2016:1483) oordeelde de Hoge Raad dat de rechter het verweer kan beoordelen via de schadebegroting (artikel 6:95-6:97 BW) of via voordeelstoerekening (artikel 6:100 BW), en vrij is om te kiezen. Artikel 6:97 BW biedt volgens de Hoge Raad ruimte om de stelplicht en de bewijslast van de doorberekening bij de aansprakelijke partij te leggen (r.o. 4.4.4). Zonder aanknopingspunten wordt niet aangenomen dat schade die nog niet is doorberekend, dat later alsnog wordt (r.o. 4.6).
Als benadeelde kunt u op dit verweer anticiperen. Laat zien dat de marktomstandigheden doorberekening niet toelieten, dat uw marges in de kartelperiode onder druk stonden, of dat uw verkoopprijzen contractueel vastlagen.
Welk bewijs kunt u opvragen?
Toegang tot bewijs is vaak het lastigste punt. Met een vordering op grond van artikel 843a Rv kunt u inzage vragen in bepaalde bescheiden van de karteldeelnemers. Voor mededingingszaken gelden daarnaast bijzondere regels in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Clementieverklaringen en schikkingsvoorstellen die bij de mededingingsautoriteit zijn gedaan, zijn volgens de Kartelschaderichtlijn uitgesloten van inzage (artikel 6 lid 6 van de richtlijn). Meer over de algemene regels leest u in ons artikel over bewijslevering.
De rechter weegt het belang van waarheidsvinding af tegen de bescherming van bedrijfsgeheimen. Vaak wordt inzage beperkt tot advocaten en deskundigen.
Wanneer verjaart een kartelschadevordering?
De Kartelschaderichtlijn schrijft een verjaringstermijn van ten minste vijf jaar voor (artikel 10 van de richtlijn). Die termijn begint niet te lopen voordat de inbreuk is beëindigd en de benadeelde weet, of redelijkerwijs kan weten, van de inbreuk, de schade en de identiteit van de inbreukmaker. Tijdens een onderzoek van een mededingingsautoriteit wordt de termijn geschorst of gestuit, tot ten minste een jaar na het definitieve besluit.
Bij oudere inbreuken kan het overgangsrecht ertoe leiden dat de gewone Nederlandse regels gelden, zoals de vijfjaarstermijn van artikel 3:310 BW. Stuit de verjaring daarom tijdig met een schriftelijke aansprakelijkstelling zodra een boetebesluit bekend wordt.
Individueel procederen of aansluiten bij een collectieve actie?
De keuze is strategisch.
| Punt | Collectieve actie (WAMCA) | Individuele procedure |
|---|---|---|
| Kosten | Gedeeld, vaak gefinancierd door een procesfinancier | U draagt de kosten en het kostenrisico zelf |
| Regie | Bij de belangenorganisatie | Bij u |
| Schadeberekening | Gestandaardiseerd voor de groep | Toegespitst op uw situatie |
| Bindend | Uitspraak bindt de groep, behalve wie zich afmeldt (opt-out geldt voor in Nederland gevestigde gedupeerden) | Alleen tussen u en de gedaagden |
De belangenorganisatie moet voldoen aan strenge eisen voor ontvankelijkheid, bestuur en financiering (artikel 3:305a BW). Bij grensoverschrijdende kartels kan de Nederlandse rechter vaak ook over buitenlandse karteldeelnemers oordelen als één van de gedaagden in Nederland is gevestigd. De uitspraak over schadevergoeding bij misbruik van machtspositie tegen Heineken laat zien hoe dat werkt bij een Nederlandse moedermaatschappij met een buitenlandse dochter.
Wat kunnen wij voor u doen bij kartelschade?
Onze advocaten ondernemingsrecht doen voor gedupeerde ondernemingen onder meer het volgende:
- Wij beoordelen of er een besluit van de ACM of de Europese Commissie ligt waarop u uw vordering kunt baseren.
- Wij stuiten tijdig de verjaring van uw vordering.
- Wij brengen met een economisch deskundige de meerprijs en uw overige schade in kaart.
- Wij vorderen inzage in stukken van de karteldeelnemers.
- Wij beoordelen of u beter individueel kunt procederen of kunt aansluiten bij een collectieve actie.
Kan een indirecte afnemer zelf schadevergoeding vorderen?
Ja. Ook een afnemer verderop in de keten kan schade vorderen als de meerprijs aan hem is doorberekend. De Kartelschaderichtlijn bevat voor hem een bewijsvermoeden (artikel 14 van de richtlijn). Hij hoeft niet te wachten tot de directe afnemer een claim instelt.
Wat is umbrella pricing?
Schade die u lijdt bij een leverancier die niet aan het kartel deelnam, maar zijn prijzen verhoogde in het kielzog van het kartel. Of en hoe deze schade kan worden verhaald, hangt af van de omstandigheden en het toepasselijke recht.
Maakt het uit of de ACM of de Europese Commissie het besluit nam?
Voor de civiele procedure niet veel. Een definitief besluit van de Europese Commissie bindt de nationale rechter op grond van het Europese recht; voor een besluit van de ACM regelt artikel 161a Rv de bindende werking.
