Identiteitsfraude: welke straf erop staat en wat de hoogte bepaalt

Gepubliceerd op 27 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Op identiteitsfraude staat een gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaar of een geldboete van de vijfde categorie, sinds 1 januari 2026 maximaal € 110.000. Dat volgt uit artikel 231b van het Wetboek van Strafrecht. In de praktijk komt daar bijna altijd een tweede delict bij, zoals oplichting of witwassen, en dat bepaalt uiteindelijk de hoogte van de straf.

Wat is identiteitsfraude volgens artikel 231b Sr?

De wet spreekt niet van identiteitsfraude, maar van misbruik van identificerende persoonsgegevens van een ander. Artikel 231b Sr stelt strafbaar wie die gegevens opzettelijk en wederrechtelijk gebruikt om zijn identiteit te verhullen of de identiteit van die ander te misbruiken, waardoor enig nadeel kan ontstaan.

Uit die omschrijving volgen vier eisen. Het gebruik moet opzettelijk en wederrechtelijk zijn. Het moet gaan om gegevens waarmee iemand kan worden geïdentificeerd, zoals een naam met een geboortedatum, een burgerservicenummer, een rekeningnummer of inloggegevens. Er moet een oogmerk zijn om een identiteit te verhullen of te misbruiken. En voor de ander moet enig nadeel kunnen ontstaan.

Wie alleen een verzonnen naam gebruikt, valt niet onder deze bepaling: er is dan geen ander wiens gegevens worden misbruikt. Zodra u zich voordoet als een bestaand persoon, ligt dat anders. Biometrische gegevens, zoals een vingerafdruk of gezichtsopname, zijn uitgezonderd van artikel 231b Sr. Daarvoor gelden aparte bepalingen in dezelfde titel van het Wetboek van Strafrecht.

Welke straf staat er op identiteitsfraude en de feiten eromheen?

Het wettelijk maximum voor artikel 231b Sr is vijf jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Dat maximum is een bovengrens en geen richtlijn. Omdat identiteitsfraude zelden alleen staat, ziet u hieronder ook de maxima van de feiten die er meestal bij komen.

Geldboete vijfde categorie: € 110.000 per 1 januari 2026, tot dan € 103.000 (artikel 23 Sr). Bron: Rijksoverheid, hoe hoog zijn de boetes en het Wetboek van Strafrecht, geraadpleegd 29 oktober 2026.

De rechter bepaalt de straf binnen die grens. Hij kijkt naar de ernst van het feit, de omstandigheden waaronder het is gepleegd en de persoon van de verdachte. Vaste strafmaten per schadebedrag bestaan niet. Tabellen die suggereren dat een bepaald bedrag automatisch tot een bepaald aantal maanden leidt, geven een verkeerd beeld.

Bij een eerste feit met beperkte schade komt een taakstraf of een deels voorwaardelijke gevangenisstraf in beeld. Vaak legt de rechter daarnaast een schadevergoedingsmaatregel op (artikel 36f Sr). Bij samenloop van meerdere feiten kan de straf volgens artikel 57 Sr hoger uitvallen dan het maximum van één afzonderlijk delict, tot een derde boven het hoogste maximum.

Voor wie moet nadeel kunnen ontstaan?

Het nadeel moet kunnen ontstaan voor de persoon wiens gegevens worden misbruikt. Mogelijk nadeel voor anderen, zoals de overheid of een databank, telt niet mee.

Dat oordeelde de Hoge Raad op 26 november 2019. De bepaling is bedoeld om de mensen te beschermen van wie de gegevens worden misbruikt. Het hof had onvoldoende gemotiveerd dat juist voor die persoon nadeel kon ontstaan; de Hoge Raad vernietigde het arrest en wees de zaak terug naar het hof in Den Bosch. Het nadeel hoeft zich niet werkelijk te hebben voorgedaan; de mogelijkheid volstaat.

Voor de verdediging is dit een concreet toetspunt. Blijkt uit het dossier niet hoe de persoon wiens naam is gebruikt nadeel kon lijden, dan is het bestanddeel nadeel niet bewezen. Voor het slachtoffer kan dat nadeel financieel zijn, maar ook bestaan uit een registratie op zijn naam of het risico zelf als verdachte in beeld te komen.

Waarin verschilt identiteitsfraude van oplichting?

Bij oplichting draait het om het afhandig maken van geld of goederen. Bij identiteitsfraude draait het om het gebruik van gegevens van een bestaand persoon, ook als daarmee niets is verkregen.

Oplichting (artikel 326 Sr) vereist dat iemand wordt bewogen tot afgifte van een goed of geld, door een samenweefsel van verdichtsels, een valse naam of een valse hoedanigheid. Voor artikel 231b Sr is geen werkelijke schade nodig; de mogelijkheid van nadeel volstaat. Een verdenking kan dus op het ene punt standhouden en op het andere sneuvelen. Hoe oplichting wordt herkend en aangepakt, beschrijven wij in onze uitleg over oplichting in Nederland.

Digitale varianten hebben hun eigen bepalingen. Inbreken in een account is computervredebreuk (artikel 138ab Sr), en het verspreiden van persoonsgegevens om iemand vrees aan te jagen valt sinds 1 januari 2024 onder artikel 285d Sr. Wordt een document vervalst, dan komt valsheid in geschrift (artikel 225 Sr) in beeld, en bij reisdocumenten artikel 231 Sr. Meer over de verschillen leest u in onze artikelen over diefstal, verduistering en oplichting en over een verdenking van witwassen.

Hoe pakte de straf uit in een zaak met 54 gedupeerden?

Een vonnis van de rechtbank Rotterdam van 28 juli 2020 laat zien dat de identiteitsfraude vaak het middel is, terwijl oplichting en witwassen het strafbeeld bepalen.

De jonge verdachte logde zonder toestemming in op Marktplaats- en Facebook-accounts van anderen en bood daar concert- en evenementtickets aan die hij niet kon leveren. Tegenover kopers legitimeerde hij zich met de naam, foto en een kopie van de identiteitskaart van een bestaande vrouw. Zij werd daardoor in het politieonderzoek eerst zelf als verdachte aangemerkt. Volgens de bewezenverklaring betaalden 54 mensen.

De rechtbank veroordeelde voor oplichting, gewoontewitwassen en meermalen gepleegd misbruik van identificerende persoonsgegevens (artikel 231b Sr). Zij paste het volwassenenstrafrecht toe en legde achttien maanden gevangenisstraf op, waarvan zes voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar. Bijzondere voorwaarden waren onder meer reclasseringstoezicht, behandeling en begeleid wonen. Daarnaast volgden een contactverbod van twee jaar en schadevergoedingsmaatregelen voor de gedupeerden.

Wat bepaalt de hoogte van de straf?

De rechter kijkt eerst naar de ernst van het feit: hoeveel personen zijn benadeeld, hoe lang liep het, welke schade is er geleden en hoe planmatig ging het? Een eenmalige bestelling op andermans naam is iets anders dan een operatie van maanden met tientallen gedupeerden, ook al gaat het om hetzelfde wetsartikel.

Daarna weegt hij de persoon van de verdachte; volgens artikel 359 lid 5 Sv moet hij in het vonnis uitleggen welke redenen de straf hebben bepaald. Eerdere veroordelingen voor soortgelijke feiten wegen zwaar. Een blanco strafblad, een stabiele werk- en woonsituatie en hulpverlening kunnen matigend werken. Openheid van zaken en het vergoeden van schade tellen mee, al bestaat er geen recht op strafkorting.

Bij fraudedelicten valt de keuze vaak op een combinatie: een deels voorwaardelijke gevangenisstraf met reclasseringstoezicht, naast een schadevergoedingsmaatregel voor de benadeelden.

Wat geldt er voor jonge verdachten?

Is de verdachte jonger dan achttien, dan geldt het jeugdstrafrecht, met eigen sancties en lagere maxima. Veelgebruikte sancties zijn de taakstraf, een leerproject en voorwaardelijke jeugddetentie met bijzondere voorwaarden. Voor jongvolwassenen tussen achttien en drieëntwintig jaar kan de rechter het jeugdstrafrecht toepassen als de persoonlijkheid van de verdachte of de omstandigheden daartoe aanleiding geven (artikel 77c Sr). Andersom kan de rechter bij een verdachte van zestien of zeventien jaar het volwassenenstrafrecht toepassen (artikel 77b Sr).

Het lenen of doorgeven van een identiteitsbewijs, bijvoorbeeld om ergens binnen te komen of iets te bestellen, wordt door jongeren vaak onderschat. Toch kan het onder artikel 231b Sr vallen als daardoor nadeel kan ontstaan voor de eigenaar van het document.

Wat doet u als u wordt verdacht van identiteitsfraude?

Schakel vóór het eerste verhoor een advocaat in. U hebt recht op bijstand van een advocaat voorafgaand aan en tijdens het politieverhoor (artikel 28 en verder Sv). Verklaringen uit de eerste uren sturen het hele dossier. Let daarom op het volgende:

• u bent niet verplicht te antwoorden (artikel 29 Sv); zwijgen mag niet als bewijs tegen u worden gebruikt;
• vraag welke verdenking er precies ligt en op welke artikelen die is gebaseerd;
• bewaar alles wat uw lezing ondersteunt, zoals berichten, transacties en inloggegevens;
• laat het dossier toetsen aan de eisen van artikel 231b Sr, vooral het oogmerk en het mogelijke nadeel voor de persoon wiens gegevens zijn gebruikt.

Het verweer richt zich zelden op de vraag óf de gegevens zijn gebruikt. Meestal gaat het om de vraag door wie en met welk oogmerk. Bij gedeelde apparaten, gehackte accounts of een rol als katvanger is dat een reële discussie, die met digitaal bewijs moet worden gevoerd.

Wat doet u als slachtoffer van identiteitsfraude?

Doe aangifte bij de politie en meld het misbruik bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI) van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. U meldt via rvig.nl/cmi. Een melding bij het CMI vervangt de aangifte bij de politie niet.

Waarschuw uw bank direct bij verdachte transacties en laat vastleggen wanneer u het misbruik hebt gemeld. Verzamel bewijs voordat het verdwijnt: schermafbeeldingen van advertenties en berichten, transactieoverzichten, e-mails en gegevens van de tegenpartij. In het strafproces kunt u zich als benadeelde partij voegen om uw schade vergoed te krijgen (artikel 51f Sv). Hoe de aangifte verloopt, beschrijven wij in ons artikel over aangifte doen bij de politie. De positie van slachtoffers van digitale delicten staat in ons artikel over rechten van slachtoffers van cyberaanvallen.

Wat doet u bij betalingen, facturen of registraties op uw naam?

Is er van uw rekening betaald zonder uw toestemming, dan moet de bank die betaling in beginsel direct terugboeken (artikel 7:528 BW). Het eigen risico dat de bank u mag aanrekenen, is beperkt tot een klein bedrag (artikel 7:529 lid 1 BW). Dat geldt niet als u frauduleus, opzettelijk of met grove nalatigheid hebt gehandeld, bijvoorbeeld door uw inlogcodes af te geven.

Krijgt u facturen, incassobrieven of een BKR-registratie voor een overeenkomst die u niet hebt gesloten? Betwist die schriftelijk en vraag om het contract of de aanvraag waarop de vordering berust. Wie betaling vordert, moet bewijzen dat de overeenkomst met u is gesloten (artikel 150 Rv). Onjuiste registraties kunt u op grond van de AVG laten corrigeren of verwijderen. Is uw paspoort of identiteitskaart gestolen of kwijt, meld dat dan bij de gemeente, zodat het document ongeldig wordt verklaard.

Hoe beperkt u het risico op misbruik van uw gegevens?

Streep op een kopie van uw identiteitsbewijs het burgerservicenummer door en noteer voor wie en waarvoor die bedoeld is. Gebruik voor elk account een eigen wachtwoord en zet tweestapsverificatie aan bij uw bank, uw e-mail en uw overheidsaccounts. Reageer direct op berichten over een aanvraag die u niet hebt gedaan. Bij misbruik via een webwinkel of advertentiesite is snelheid extra belangrijk, zoals wij toelichten in ons artikel over internetoplichting.

Twee vragen die vaak volgen op een veroordeling

Blijft identiteitsfraude op uw strafblad staan?

Een onherroepelijke veroordeling wordt opgenomen in de justitiële documentatie. Justis betrekt die registratie bij een aanvraag voor een verklaring omtrent het gedrag (VOG) en kijkt dan vooral of het feit relevant is voor de functie. Bij financiële functies en vertrouwensfuncties weegt een fraudedelict zwaar.

Kunt u na een veroordeling nog een paspoort krijgen?

Een veroordeling voor identiteitsfraude leidt niet vanzelf tot weigering van een paspoort. Weigering of vervallenverklaring kan alleen in de gevallen die de Paspoortwet noemt, bijvoorbeeld bij een signalering in het register paspoortsignaleringen.

Hoe wij verdachten en slachtoffers bijstaan

• Wij toetsen of de verdenking voldoet aan alle eisen van artikel 231b Sr, waaronder het mogelijke nadeel voor de persoon wiens gegevens zijn gebruikt.
• Wij staan u bij vanaf het eerste politieverhoor en bespreken vooraf of u een verklaring aflegt.
• Wij analyseren het digitale bewijs: wie gebruikte welk account en wie ontving welke betaling.
• Wij helpen slachtoffers met een vordering als benadeelde partij en gaan na of de bank een niet-toegestane betaling moet terugboeken (artikel 7:528 BW).

Meer over onze werkwijze leest u bij onze strafrechtadvocaten.

In het kort

• Op identiteitsfraude staat maximaal vijf jaar of een geldboete van de vijfde categorie, sinds 1 januari 2026 € 110.000 (artikel 231b en 23 Sr).
• Nadeel moet kunnen ontstaan voor degene wiens gegevens zijn gebruikt, niet voor de overheid of een databank (Hoge Raad, 26 november 2019).
• Oplichting en witwassen bepalen vaak de straf: in Rotterdam (2020) werd het achttien maanden, waarvan zes voorwaardelijk, bij 54 gedupeerden.
• Als slachtoffer doet u aangifte, meldt u het bij het CMI en waarschuwt u direct uw bank.