Gepubliceerd op 27 maart 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Scheiden en verblijfsvergunning zijn nauw met elkaar verbonden: berust uw verblijfsrecht op het huwelijk of de relatie met uw partner, dan voldoet u na de verbreking niet meer aan de beperking waaronder de vergunning is verleend en kan de IND die intrekken. Of u toch in Nederland kunt blijven, hangt af van hoe lang u hier al verblijft, of u kinderen heeft en of er sprake was van geweld.
Inhoudsopgave
Wanneer vervalt uw verblijfsrecht bij een scheiding?
Een verblijfsvergunning voor verblijf bij een partner is verleend onder een beperking: het verblijf bij die partner. Zodra de relatie feitelijk is verbroken en u niet meer samenwoont, is aan die beperking niet langer voldaan. Dat moment ligt vrijwel altijd eerder dan de formele echtscheiding, want het huwelijk eindigt pas bij inschrijving van de echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand, waarvoor artikel 1:163 BW een termijn van zes maanden geeft.
Het verblijfsrecht vervalt niet automatisch: de IND moet een besluit tot intrekking nemen, en tot dat besluit blijft de vergunning geldig. U bent wel verplicht een wijziging in uw situatie aan de IND door te geven. Verzwijgen loont niet: komt de IND er later achter, dan kan de intrekking met terugwerkende kracht plaatsvinden, met gevolgen voor uw opgebouwde verblijfsduur en voor een latere aanvraag. Hoe het verblijfsrecht bij partners is opgebouwd, leest u in ons artikel over de verblijfsvergunning op basis van huwelijk of relatie.
Voortgezet verblijf na vijf jaar
De belangrijkste zelfstandige route staat in artikel 3.51 van het Vreemdelingenbesluit 2000. Wie vijf jaar in Nederland verblijft als houder van een verblijfsvergunning voor verblijf als familie- of gezinslid, kan een verblijfsvergunning krijgen onder de beperking niet-tijdelijke humanitaire gronden. Die vergunning staat los van uw ex-partner: u mag blijven, werken en later doorstromen naar een permanente vergunning of naturalisatie.
Er gelden aanvullende voorwaarden. Uw ex-partner moest Nederlander zijn of een verblijfsrecht voor een niet-tijdelijk doel hebben, en u moet het inburgeringsexamen hebben behaald of daarvan zijn vrijgesteld. De vijf jaar moeten bovendien zijn opgebouwd bij dezelfde partner. Onderbrak u het verblijf, of stapte u tussentijds over naar een andere partner, dan telt de teller opnieuw. Wat de verschillende vergunningen inhouden, staat in ons overzicht van de verschillen tussen tijdelijke, permanente en EU-rechtelijke verblijfsvergunningen.
Kortere termijn voor Turkse onderdanen
Voor vreemdelingen die onder het associatierecht tussen de Europese Unie en Turkije vallen, geldt een gunstiger regime. Artikel 3.51 van het Vreemdelingenbesluit 2000 kent voor hen een termijn van drie jaar verblijf als familie- of gezinslid in plaats van vijf, mits ook aan de voorwaarden voor verlenging is voldaan. Dat volgt uit Besluit 1/80 van de Associatieraad EEG-Turkije. Of u onder dat regime valt, hangt af van uw eigen positie of die van uw ex-partner op de arbeidsmarkt en verdient een aparte beoordeling.
U heeft kinderen: welke mogelijkheden zijn er?
Heeft u minderjarige kinderen met de Nederlandse nationaliteit, dan kunt u verblijfsrecht ontlenen aan artikel 20 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft geoordeeld dat een ouder uit een derde land een afgeleid verblijfsrecht heeft wanneer tussen ouder en kind een zodanige afhankelijkheidsverhouding bestaat dat het kind gedwongen zou zijn het grondgebied van de Unie te verlaten als die ouder geen verblijf krijgt. Beslissend is niet het gezag op papier, maar wie feitelijk de dagelijkse zorg en opvoeding voor zijn rekening neemt.
Zijn uw kinderen burger van een andere lidstaat, dan loopt de beoordeling via het Unierecht inzake vrij verkeer. Van belang zijn dan onder meer het eenhoofdig gezag of een door de rechter vastgestelde omgangsregeling die in Nederland moet worden uitgevoerd, en de vraag of het gezin over voldoende middelen van bestaan beschikt zodat geen beroep op de publieke kas nodig is. Gaan de kinderen in Nederland naar school, dan kan dat een zelfstandige grond voor verblijf van de verzorgende ouder opleveren.
Hebben u en uw kinderen geen nationaliteit van een lidstaat, dan is er geen Unierechtelijke route en bent u aangewezen op het nationale recht: voortgezet verblijf, een ander verblijfsdoel, of een beroep op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens wegens het familie- en gezinsleven met uw kind. Dat laatste vergt een concrete onderbouwing van uw rol in het leven van het kind. Onze bijdrage over scheiden als expat in Nederland gaat verder in op de combinatie van verblijfsrecht, kinderen en vermogen.
Verblijf na huiselijk of eergerelateerd geweld
Is de relatie geeindigd door huiselijk geweld of door eergerelateerd geweld, dan bestaat een aparte verblijfsvergunning op tijdelijke humanitaire gronden. De vijfjaarstermijn geldt daarvoor niet. De IND beoordeelt onder meer of het geweld de oorzaak was van de verbreking van het huwelijk of de relatie en of de dreiging bij terugkeer naar het land van herkomst voortduurt. De vergunning wordt in eerste instantie voor een jaar verleend; daarna kan doorstroming naar een niet-tijdelijke humanitaire vergunning aan de orde zijn en na verloop van tijd naar een permanente vergunning.
Verzamel bewijs zo vroeg mogelijk: aangiften, meldingen bij Veilig Thuis, medische verklaringen, verklaringen van een hulpverlener of van de opvang. De IND stelt aan die onderbouwing serieuze eisen. Zie voor de voorwaarden de toelichting van de IND op deze verblijfsvergunning. Wacht niet tot de scheiding rond is: het verblijfsrecht en de scheiding lopen als twee aparte trajecten en de termijnen sluiten niet op elkaar aan.
Uw ex-partner is burger van de Europese Unie
Verbleef u in Nederland als familielid van een Unieburger, dan berust uw recht niet op een nationale verblijfsvergunning maar op het Unierecht. Richtlijn 2004/38/EG bevat voor het familielid dat zelf geen Unieburger is een regeling voor behoud van het verblijfsrecht na echtscheiding. Daarbij spelen onder meer de duur van het huwelijk en het verblijf in Nederland, het gezag over of het omgangsrecht met kinderen, en bijzonder schrijnende omstandigheden zoals huiselijk geweld. Ook hier geldt dat u daarna in eigen middelen van bestaan moet kunnen voorzien of als werknemer of zelfstandige werkzaam moet zijn.
Heeft u zelf de nationaliteit van een lidstaat van de Europese Unie, van de Europese Economische Ruimte of van Zwitserland, dan verandert de scheiding weinig. U ontleent een zelfstandig verblijfsrecht aan het vrij verkeer zolang u in Nederland werkt, een onderneming drijft, studeert of over voldoende middelen en een ziektekostenverzekering beschikt.
De IND trekt uw vergunning in of wijst uw aanvraag af
Tegen een besluit van de IND kunt u bezwaar maken binnen de termijn die in het besluit staat vermeld, en daarna beroep instellen bij de rechtbank. Het besluit tot intrekking of afwijzing geldt tegelijk als terugkeerbesluit: u krijgt een termijn waarbinnen u Nederland moet verlaten. Vertrekt u niet binnen die termijn, dan is uw verblijf onrechtmatig, met het risico op een inreisverbod en op gevolgen voor latere aanvragen.
Laat de IND te lang op een beslissing wachten, dan kunt u de dienst in gebreke stellen en vervolgens beroep instellen wegens het niet tijdig beslissen. De bestuursrechtelijke dwangsom bij te late beslissingen van de IND is per 15 april 2025 afgeschaft, dus levert enkel stilzitten u niets meer op. Bespreek ook of het indienen van een verzoek om een voorlopige voorziening zinvol is, zodat u de behandeling van uw bezwaar in Nederland mag afwachten. Zie voor de hoofdlijnen ook de informatie van de Rijksoverheid over verblijf na een scheiding.
Wat u zelf kunt doen
Breng eerst in kaart op welke datum uw verblijfsvergunning is ingegaan en hoeveel jaren u bij dezelfde partner heeft opgebouwd. Nadert u de vijf jaar, of bij Turkse onderdanen de drie jaar, dan kan het lonen de aanvraag voor voortgezet verblijf zorgvuldig te timen. Zorg dat uw inburgering op orde is, want het ontbreken van een diploma of vrijstelling is een veelvoorkomende reden voor afwijzing.
Regel daarnaast de familierechtelijke kant zo dat die uw verblijfspositie ondersteunt: leg de zorgverdeling en de omgang met de kinderen vast in een ouderschapsplan en laat die door de rechter bekrachtigen. Voor de IND is een vastgelegde en daadwerkelijk uitgevoerde zorgtaak veel overtuigender dan een mondelinge afspraak. Hoe de scheidingsprocedure zelf verloopt, staat in ons artikel over echtscheiding aanvragen. Denkt u op termijn aan het Nederlanderschap, lees dan onze vergelijking tussen naturalisatie en een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.
Veelgestelde vragen
Vervalt mijn verblijfsvergunning meteen als ik uit elkaar ga?
Nee. De vergunning blijft geldig tot de IND haar intrekt. Wel voldoet u vanaf het verbreken van de samenwoning niet meer aan de beperking, en u bent verplicht die wijziging te melden.
Telt de tijd dat wij gescheiden woonden mee voor de vijf jaar?
Alleen de periode waarin u daadwerkelijk als familie- of gezinslid bij uw partner verbleef telt mee. Feitelijk uit elkaar gaan zet de opbouw stop, ook als het huwelijk formeel nog bestaat.
Kan ik blijven omdat mijn kind Nederlander is?
Dat kan, als tussen u en uw minderjarige kind zo’n afhankelijkheidsverhouding bestaat dat het kind bij uw vertrek gedwongen zou zijn de Europese Unie te verlaten. Daadwerkelijke zorg- en opvoedingstaken zijn daarbij doorslaggevend.
Wat als ik het land moet verlaten terwijl de scheiding nog loopt?
Vraag dan een voorlopige voorziening zodat u de procedure hier mag afwachten, en laat uw advocaat de verblijfsrechtelijke en de familierechtelijke procedure op elkaar afstemmen. Een omgangsregeling die in Nederland moet worden uitgevoerd, kan uw verblijfspositie versterken.
Advies over scheiden en uw verblijfsvergunning
Wij beoordelen of u in aanmerking komt voor voortgezet verblijf, dienen de aanvraag in, voeren bezwaar en beroep tegen een intrekking of afwijzing, en stemmen dat af op uw echtscheidingsprocedure. Neem contact op met Law & More in Eindhoven via +31 40 369 06 80.
