Verblijfsvergunning op basis van huwelijk of relatie – hoe werkt dat?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 19 september 2026

Een verblijfsvergunning op basis van huwelijk of relatie stelt uw buitenlandse partner in staat langer dan negentig dagen in Nederland te wonen. De IND verleent die vergunning aan de vreemdeling van 21 jaar of ouder die met de referent een geldig huwelijk of geregistreerd partnerschap heeft, of een naar behoren geattesteerde duurzame en exclusieve relatie (artikel 3.14 Vreemdelingenbesluit 2000). De referent moet zelf ook 21 jaar of ouder zijn en over voldoende middelen beschikken.

Wie kan een verblijfsvergunning bij de partner krijgen?

De regeling is opgebouwd rond twee personen: de vreemdeling die de vergunning aanvraagt en de referent bij wie hij komt wonen. Artikel 3.15 van het Vreemdelingenbesluit 2000 bepaalt wie referent kan zijn: een Nederlander van 21 jaar of ouder, of een vreemdeling van 21 jaar of ouder met rechtmatig verblijf op grond van de in dat artikel genoemde onderdelen van artikel 8 van de Vreemdelingenwet 2000. Een referent met alleen een verblijfsrecht in afwachting van een procedure valt daar niet onder.

Voor burgers van de Europese Unie ligt het anders. Zij ontlenen hun verblijfsrecht rechtstreeks aan het Unierecht en hun familieleden vaak ook. Dat regime is gunstiger: er gelden geen leges van betekenis, geen inburgeringseisen en een lichtere middelentoets. Een aanvraag langs de nationale weg indienen terwijl het Unierecht van toepassing is, kost onnodig geld en tijd. Het onderscheid tussen de verschillende stelsels zetten wij uiteen bij de verschillen tussen tijdelijke, permanente en EU-verblijfsvergunningen.

De nationale regels vinden hun basis in de Europese Gezinsherenigingsrichtlijn, Richtlijn 2003/86/EG. Die richtlijn begrenst wat lidstaten mogen eisen. In de zaak Chakroun oordeelde het Hof van Justitie op 4 maart 2010 (C-578/08) onder meer dat de richtlijn geen onderscheid toestaat tussen gezinsvorming en gezinshereniging en dat de destijds gehanteerde Nederlandse inkomensnorm boven het minimumloon te ver ging. Sindsdien is de norm aan het minimumloon zelf gekoppeld.

Welke relaties erkent de IND?

Een huwelijk dat naar Nederlands internationaal privaatrecht geldig is, wordt erkend, ook als het in het buitenland is gesloten. Voorwaarde is dat het rechtsgeldig tot stand kwam volgens het recht van het land van sluiting en niet in strijd is met de Nederlandse openbare orde. Een polygaam huwelijk levert daarom geen verblijfsrecht op voor een tweede echtgenoot. Het geregistreerd partnerschap wordt gelijk behandeld met het huwelijk.

Ongehuwde partners kunnen ook in aanmerking komen, maar moeten een duurzame en exclusieve relatie aantonen. De IND verlangt daarvoor een relatieverklaring van beide partners en onderbouwend bewijs. Denk aan een gezamenlijke huurovereenkomst, een gezamenlijke bankrekening, inschrijving op hetzelfde adres, correspondentie op beide namen en bewijs van elkaar daadwerkelijk te hebben ontmoet. Uitsluitend online contact volstaat niet.

De relatie moet exclusief zijn: er mag niet daarnaast een huwelijk of andere relatie bestaan. De IND toetst bovendien of geen sprake is van een schijnrelatie. Bij twijfel kan de dienst beide partners afzonderlijk horen over alledaagse details van het samenleven. Onvolledige of tegenstrijdige antwoorden wegen zwaar, ook wanneer de relatie oprecht is; bereid dat gesprek daarom serieus voor.

Wat houdt het middelenvereiste in?

De referent moet zelfstandig en duurzaam beschikken over voldoende middelen van bestaan. Die drie woorden dragen elk hun eigen toets. Zelfstandig betekent dat het inkomen uit arbeid in loondienst of uit een eigen onderneming komt; een bijstandsuitkering telt niet mee. Voldoende betekent dat het inkomen ten minste het toepasselijke normbedrag bereikt, dat is afgeleid van het wettelijk minimumloon inclusief vakantiebijslag. Dat bedrag wordt periodiek aangepast, zodat u het actuele niveau bij de IND moet nagaan.

Duurzaam is in de praktijk het lastigste onderdeel. Bij een vast contract is daaraan snel voldaan. Bij een tijdelijk contract kijkt de IND naar de resterende looptijd op het moment van de beslissing en naar het arbeidsverleden in de voorafgaande periode. Bij een zelfstandige wordt gekeken naar de winst over meerdere jaren. Wisselende inkomsten, uitzendwerk en een recent gestart bedrijf leveren daarom vaker discussie op dan de hoogte van het inkomen zelf.

Er bestaan uitzonderingen op het middelenvereiste. De belangrijkste zijn blijvende en volledige arbeidsongeschiktheid van de referent en het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd. Daarnaast kan een beroep op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ertoe leiden dat vrijstelling moet worden verleend, bijvoorbeeld wanneer er jonge kinderen zijn en gezinsleven elders redelijkerwijs niet mogelijk is. Die belangenafweging is casuistisch; wij werkten haar uit bij de inkomenseis bij gezinshereniging.

Wanneer is een machtiging tot voorlopig verblijf nodig?

Verblijft uw partner in het buitenland, dan is doorgaans eerst een machtiging tot voorlopig verblijf vereist, kortweg de mvv. Dat is een inreisvisum dat vooruitloopt op de verblijfsvergunning. De aanvraag verloopt via de gecombineerde toegangs- en verblijfsprocedure: de referent dient in Nederland een aanvraag in en de IND beoordeelt de mvv en de verblijfsvergunning in samenhang. U hoeft dus geen twee losse trajecten te doorlopen.

Van de mvv-plicht zijn onderdanen van een aantal landen vrijgesteld, waaronder de lidstaten van de Europese Unie en de Europese Economische Ruimte, Zwitserland, de Verenigde Staten, Canada, Japan, Australie, Nieuw-Zeeland en Zuid-Korea. Ook wie al rechtmatig in Nederland verblijft op grond van een geldige verblijfsvergunning, kan de aanvraag rechtstreeks indienen zonder eerst uit te reizen.

Is de mvv verleend, dan haalt uw partner die op bij de Nederlandse vertegenwoordiging in het land van herkomst of bestendig verblijf en reist hij daarmee in. De mvv heeft een beperkte geldigheidsduur waarbinnen moet worden ingereisd; laat die niet verlopen, want dan moet de procedure opnieuw. Na aankomst meldt uw partner zich voor inschrijving in de basisregistratie personen en voor het ophalen van het verblijfsdocument.

Welke documenten heeft u nodig?

De kern van het dossier bestaat uit identiteitsdocumenten, bewijs van de relatie en bewijs van inkomen. Voor de vreemdeling is dat een geldig nationaal paspoort; voor de referent een paspoort of identiteitskaart en een uittreksel uit de basisregistratie personen. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap levert u de akte aan, bij een ongehuwde relatie de relatieverklaring met onderbouwend bewijs.

Buitenlandse akten moeten in beginsel worden gelegaliseerd en vertaald door een beedigd vertaler. Voor landen die partij zijn bij het Apostilleverdrag volstaat een apostille; voor andere landen is consulaire legalisatie nodig, soms met een voorafgaande verificatie van de inhoud. Voor sommige landen geldt een verzwaard regime omdat de betrouwbaarheid van de burgerlijke stand ter discussie staat. Begin hier vroeg mee: legalisatie is vaak de langste schakel in het traject.

Voor het inkomen levert de referent arbeidsovereenkomst, recente loonstroken en een werkgeversverklaring aan, of bij een onderneming de jaarrekeningen en aangiften. Ontbreekt een stuk, dan geeft de IND een hersteltermijn. Reageer daar altijd binnen de termijn op, ook als u het gevraagde nog niet compleet heeft: een aanvraag die buiten behandeling wordt gesteld, kost leges en tijd.

Hoe verloopt de procedure en welke termijnen gelden?

De referent dient de aanvraag in bij de IND en betaalt de leges. De hoogte daarvan verschilt per verblijfsdoel en wordt periodiek gewijzigd; raadpleeg het actuele tarief bij de IND voordat u betaalt. Leges worden niet terugbetaald bij een afwijzing of intrekking van de aanvraag, wat een extra reden is om het dossier vooraf compleet te maken.

Na indiening bevestigt de IND de ontvangst en beoordeelt zij eerst of de aanvraag volledig is. De wettelijke beslistermijn bedraagt negentig dagen. Die termijn kan worden verlengd, en hij wordt opgeschort zolang de IND op gevraagde aanvullende stukken wacht. Vraagt de dienst een aanvullend gehoor of nader onderzoek naar documenten, dan loopt de doorlooptijd in de praktijk verder op.

Wordt de aanvraag ingewilligd, dan ontvangt uw partner een verblijfsdocument. De vergunning wordt verleend voor een bepaalde duur en moet daarna worden verlengd, waarbij opnieuw wordt getoetst of de relatie voortduurt, of wordt samengewoond en of nog aan het middelenvereiste is voldaan. Dien de verlengingsaanvraag ruim voor de vervaldatum in; een gat in het verblijfsrecht heeft gevolgen voor de opbouw naar permanent verblijf.

Wat doet u bij een afwijzing of bij vertraging?

Tegen een afwijzing staat bezwaar open bij de IND, binnen vier weken na bekendmaking van het besluit (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000). In het bezwaarschrift bestrijdt u de afwijzingsgrond gemotiveerd en vult u het dossier aan; in bezwaar vindt een volledige heroverweging plaats, zodat nieuwe stukken mogen worden ingebracht. Wordt het bezwaar ongegrond verklaard, dan volgt beroep bij de rechtbank.

Let goed op de vraag of het indienen van bezwaar schorsende werking heeft. In het vreemdelingenrecht is dat lang niet altijd zo, waardoor uw partner ondanks een lopende procedure kan worden geacht Nederland te verlaten. In dat geval vraagt u daarnaast een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter. Hoe die procedures op elkaar aansluiten, beschrijven wij bij het bezwaar- en beroepsproces bij de IND.

Beslist de IND niet op tijd, dan is de route veranderd. De bestuursrechtelijke dwangsom bij te late beslissingen van de IND is per 15 april 2025 afgeschaft, zodat wachten geen geld meer oplevert. Wat overblijft, is de gewone weg: u stelt de IND schriftelijk in gebreke en stelt daarna beroep in wegens niet tijdig beslissen. De rechtbank kan dan een termijn stellen en daaraan een eigen dwangsom verbinden.

Wat als de relatie eindigt?

Het verblijfsrecht bij een partner is afgeleid: het bestaat zolang de relatie bestaat en de partners samenwonen. Verbreekt u de relatie of gaat u uit elkaar wonen, dan moet dat aan de IND worden gemeld. De dienst kan de vergunning dan intrekken, ook als de geldigheidsduur nog niet is verstreken. Verzwijgen is geen optie: de IND vergelijkt gegevens met de basisregistratie personen.

Er zijn routes naar voortgezet verblijf. Na een aantal jaren verblijf bij de partner kan een zelfstandige vergunning worden verleend. Daarnaast bestaan humanitaire gronden, onder meer bij huiselijk of eergerelateerd geweld en bij achterlating. Ook kan een overstap naar een ander verblijfsdoel mogelijk zijn, bijvoorbeeld arbeid of verblijf bij een in Nederland wonend kind. Bij een scheiding met internationale aspecten spelen bovendien gezags- en vermogensvragen mee, zoals wij beschrijven bij scheiden als expat in Nederland.

Tijdige actie is hier bepalend. Een aanvraag voor voortgezet verblijf die wordt ingediend terwijl de vergunning nog loopt, staat sterker dan een aanvraag na intrekking. Laat daarom bij een dreigende breuk de verblijfsrechtelijke positie beoordelen voordat feitelijke stappen worden gezet.

Van tijdelijk verblijf naar permanent verblijf of naturalisatie

Na een onafgebroken periode van rechtmatig verblijf komt een sterkere status in beeld. U kunt kiezen tussen een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd en, wanneer aan de voorwaarden is voldaan, naturalisatie tot Nederlander. Beide vergen doorgaans het behalen van het inburgeringsexamen en een blanco antecedentenbeeld, en beide kennen hun eigen voor- en nadelen.

Een vergunning voor onbepaalde tijd geeft verblijfszekerheid met behoud van de eigen nationaliteit, maar blijft een verblijfsrecht dat onder omstandigheden kan worden ingetrokken, bijvoorbeeld bij langdurig verblijf buiten Nederland. Naturalisatie geeft de sterkste positie, maar vraagt in beginsel afstand van de oorspronkelijke nationaliteit, waarop belangrijke uitzonderingen bestaan. Welke keuze past, hangt af van uw plannen en van het nationaliteitsrecht van het land van herkomst; die afweging maken wij bij naturalisatie of een vergunning voor onbepaalde tijd.

Houd de opbouw van uw verblijfsjaren in de gaten. Onderbrekingen door een te late verlengingsaanvraag of door een lang verblijf in het buitenland kunnen de teller terugzetten. Wie op termijn permanent verblijf wil, doet er verstandig aan de administratie daarop in te richten en de data van elke vergunning te bewaren. Voor de begeleiding van het traject kunt u terecht bij een advocaat gezinshereniging; het bredere kader van de regels staat in ons overzicht van gezinshereniging in Nederland.

Veelgestelde vragen

Wilt u weten of uw partner aan de voorwaarden voldoet, is een aanvraag afgewezen of wacht u al maanden op een beslissing van de IND? De immigratieadvocaten van Law & More in Eindhoven beoordelen het dossier, bereiden de aanvraag voor en voeren de procedure in bezwaar en beroep. Neem gerust contact met ons op om uw situatie voor te leggen.