Inburgeringsplicht: wie moet inburgeren en wat zijn de eisen

Gepubliceerd op 23 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

De inburgeringsplicht geldt voor migranten van 16 jaar tot de AOW-leeftijd die met een verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel in Nederland komen wonen, zoals gezins- en huwelijksmigranten. Burgers van de EU, de EER en Zwitserland zijn niet inburgeringsplichtig, en ook wie hier voor een tijdelijk doel verblijft, zoals een kennismigrant of student, hoeft niet in te burgeren.

Sinds 1 januari 2022 geldt de Wet inburgering 2021. In dit artikel leest u wie moet inburgeren, wat het traject inhoudt, wat het kost en wat er gebeurt als u te laat bent. Ook leest u wat inburgering betekent voor een vergunning voor onbepaalde tijd en voor naturalisatie.

Wie heeft een inburgeringsplicht?

U bent inburgeringsplichtig als u rechtmatig verblijf krijgt, 16 jaar of ouder bent, de AOW-leeftijd nog niet hebt bereikt en niet voor een tijdelijk doel in Nederland bent. Dat staat in artikel 3 lid 1 van de Wet inburgering 2021.

In de praktijk gaat het vooral om:

• partners en echtgenoten van Nederlanders of van migranten met een niet-tijdelijk verblijfsrecht (gezins- en huwelijksmigranten);
• andere migranten van buiten de EU met een verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk doel;
• geestelijk bedienaren, zoals imams en predikanten. Voor hen geldt de plicht ook als hun verblijf tijdelijk is.

Heeft u de Turkse nationaliteit? Dan bent u sinds 1 januari 2022 ook inburgeringsplichtig als u zich hier blijvend vestigt, bijvoorbeeld bij uw partner. Wie op 1 januari 2022 al rechtmatig in Nederland woonde, valt daar niet onder, volgens Rijksoverheid.nl.

De inburgeringsplicht ontstaat niet met terugwerkende kracht (artikel 3 lid 3). Werd u al vóór 1 januari 2022 inburgeringsplichtig? Dan geldt voor u nog de Wet inburgering 2013, met eigen regels.

Wie is niet inburgeringsplichtig?

Burgers van de EU, de EER en Zwitserland en hun familieleden met een verblijfsrecht op grond van het Europese vrije verkeer hoeven niet in te burgeren (artikel 3 lid 2). Hetzelfde geldt voor iedereen die voor een tijdelijk doel in Nederland verblijft.

Welke verblijfsdoelen tijdelijk zijn, staat in artikel 2.2 van het Besluit inburgering 2021. De IND noemt onder meer:

• studie, uitwisseling en het zoekjaar hoogopgeleiden;
• arbeid in loondienst, arbeid als zelfstandige en seizoensarbeid;
• arbeid als kennismigrant, de Europese blauwe kaart en onderzoekers;
• verblijf als familie- of gezinslid bij iemand die zelf voor een tijdelijk doel in Nederland is.

Let op: verandert uw verblijfsdoel later in een niet-tijdelijk doel, dan kan de inburgeringsplicht alsnog ontstaan. Ook zonder inburgeringsplicht heeft u een inburgeringsdiploma nodig als u later een vergunning voor onbepaalde tijd of naturalisatie wilt, tenzij u bent vrijgesteld.

Wanneer krijgt u vrijstelling of ontheffing van de inburgeringsplicht?

Vrijstelling krijgt u als u al aantoonbaar voldoende Nederlands kent of hier lang onderwijs hebt gevolgd (artikel 4). Ontheffing krijgt u als u door een beperking of bijzondere omstandigheden niet aan de plicht kunt voldoen (artikel 5).

DUO verleent vrijstelling onder meer als u:

• ten minste acht jaar leerplichtig of kwalificatieplichtig bent geweest in Nederland;
• een aangewezen Nederlands diploma of certificaat hebt;
• nu leerplichtig of kwalificatieplichtig bent (dat speelt vaak bij 16- en 17-jarigen);
• al aantoonbaar voldoende bent ingeburgerd.

Die laatste grond is bedoeld voor wie hier al lang woont en werkt. Volgens inburgeren.nl moet u dan onder meer tien jaar onafgebroken in Nederland wonen, vijf jaar hier hebben gewerkt en Nederlands op B1-niveau beheersen. U vraagt dit aan bij DUO en voert een gesprek, waarvoor u een vergoeding betaalt.

Ontheffing is mogelijk bij een psychische of lichamelijke belemmering of een verstandelijke beperking waardoor u blijvend niet aan de plicht kunt voldoen (artikel 5 lid 1). Daarnaast kan DUO ontheffing geven als het door omstandigheden die u niet te verwijten zijn onmogelijk of uiterst moeilijk is om te voldoen (artikel 5 lid 2). U moet dat met stukken onderbouwen.

Wat is het basisexamen inburgering buitenland?

Heeft u een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) nodig om bij uw partner te wonen, dan moet u eerst in uw eigen land het basisexamen inburgering buitenland halen. Dat examen gaat over de Nederlandse taal en samenleving en is een voorwaarde voor de mvv-aanvraag.

Het examen bestaat uit drie onderdelen: Kennis van de Nederlandse Samenleving, spreekvaardigheid en leesvaardigheid. U legt het af bij een Nederlandse ambassade, een consulaat of een externe aanbieder. De uitslag is één jaar geldig, aldus de IND. Onder meer burgers van de VS, het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië, Japan, Nieuw-Zeeland en Zuid-Korea hoeven dit examen niet te doen.

Waaruit bestaat de inburgeringsplicht?

De inburgeringsplicht bestaat uit drie onderdelen: het participatieverklaringstraject (PVT), de module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) en het behalen van uw leerroute. Dat staat in artikel 6 lid 1 van de wet.

• PVT. U leert over de kernwaarden van de Nederlandse samenleving en ondertekent aan het eind een participatieverklaring (artikel 6 lid 4).
• MAP. U maakt kennis met de Nederlandse arbeidsmarkt en bereidt u erop voor (artikel 6 lid 6).
• Leerroute. U haalt het inburgeringsexamen, de onderwijsroute of de zelfredzaamheidsroute (Z-route).

De gemeente biedt het PVT en de MAP aan (artikel 6 lid 3). Volgens inburgeren.nl zijn beide gratis.

Welke leerroutes zijn er?

Er zijn drie leerroutes: de B1-route, de onderwijsroute en de Z-route. De gemeente bepaalt na de brede intake welke route bij u past.

Binnen de B1-route kunt u onder voorwaarden afschalen naar taalniveau A2. Volgens DUO moet u dan eerst minstens 600 uur taalles hebben gevolgd. De taalexamens bestaan uit lezen, luisteren, schrijven en spreken.

Wat doen de gemeente en DUO?

De gemeente voert de brede intake uit en stelt uw persoonlijk plan inburgering en participatie (PIP) vast. DUO beslist over vrijstelling, ontheffing en verlenging, neemt examens af en legt de meeste boetes op.

Het traject verloopt in vaste stappen:

1. U krijgt een brief van DUO dat u moet inburgeren. Dat gebeurt nadat u een verblijfsvergunning heeft en bent ingeschreven in de gemeente.
2. De gemeente roept u op voor de brede intake (artikel 14). Daarin zitten onder meer een leerbaarheidstoets en een gesprek over uw opleiding, werkervaring en persoonlijke omstandigheden.
3. De gemeente legt in het PIP uw leerroute en de begeleiding vast (artikel 15).
4. U volgt lessen, rondt het PVT en de MAP af en doet examen.

Komt u niet op de intake, dan krijgt u eerst een schriftelijke waarschuwing en een nieuwe oproep (artikel 14 lid 1). Blijft u weg of werkt u onvoldoende mee, dan kan de gemeente een boete opleggen van maximaal € 250 (artikel 22 en 26).

Hoe lang heeft u om aan de inburgeringsplicht te voldoen?

U heeft drie jaar om aan de inburgeringsplicht te voldoen (artikel 11 lid 1). Die termijn begint op de dag na de datum van uw PIP, niet op de datum van de eerste brief van DUO (artikel 11 lid 2).

DUO verlengt de termijn als u aantoont dat de vertraging u niet te verwijten valt. Ook verlenging is mogelijk als u aanzienlijke inspanningen hebt geleverd en extra tijd naar verwachting tot een diploma leidt (artikel 12). Inburgeren.nl noemt als mogelijke redenen onder meer ziekte, de zorg voor een kind of het volgen van een opleiding. Bewaar daarom bewijs van lesuren, examenpogingen en bijzondere omstandigheden.

Wat kost inburgeren en wie betaalt?

Als gezinsmigrant of andere reguliere migrant betaalt u de cursus en de examens zelf. De brede intake, het PVT en de MAP kosten u niets.

Inburgeren.nl noemt voor de B1-route € 50 per examenonderdeel: lezen, luisteren, schrijven, spreken en KNM, samen € 250. Wat een cursus kost, verschilt per school. Vraag vooraf naar de prijs. Kies bij voorkeur een school met het keurmerk van Blik op Werk, want uren bij zo’n school tellen mee als u later extra tijd nodig hebt.

Heeft u een verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd, dan kunt u in de regel bij DUO lenen voor cursus en examen (artikel 19 en 20). DUO bepaalt op basis van uw inkomen hoeveel u mag lenen. Over de lening betaalt u rente; voor 2026 is dat 2,29%. U begint zes maanden nadat u klaar bent met inburgeren met terugbetalen en heeft daar tien jaar voor, volgens inburgeren.nl.

Welke boete krijgt u als u te laat inburgert?

Haalt u uw leerroute niet op tijd, dan legt DUO een boete op van maximaal € 1.000 (artikel 25 en 26). Rondt u het PVT of de MAP niet op tijd af, dan bedraagt de boete maximaal € 340 (artikel 24 en 26).

De procedure verloopt volgens inburgeren.nl zo:

1. Ongeveer twee maanden voor het einde van uw termijn krijgt u een brief van DUO.
2. Is de termijn verstreken, dan volgt een vooraankondiging termijnoverschrijding. U kunt dan nog reageren en bijvoorbeeld een reden voor verlenging aanvoeren. In sommige gevallen kunt u een hoorzitting vragen.
3. Daarna volgt het boetebesluit met het bedrag en de manier van betalen.

De hoogte van de boete voor de leerroute hangt af van het aantal lesuren, uw examenpogingen en de onderdelen die u al hebt gehaald. Na een boete krijgt u extra tijd om alsnog in te burgeren, afhankelijk van uw voortgang zes maanden tot twee jaar. Een boete ontslaat u dus niet van de plicht.

Wat kunt u doen tegen een boete of een afwijzing?

Tegen een besluit van DUO of de gemeente kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Bent u het niet eens met de beslissing op bezwaar, dan kunt u in beroep bij de rechtbank.

Dat geldt voor een boete, maar ook voor een afgewezen verzoek om vrijstelling, ontheffing of verlenging. Bij DUO kunt u bezwaar maken via Mijn Inburgering of per post, zie de bezwaarpagina van inburgeren.nl. Leg in uw bezwaar uit waarom het besluit niet klopt en voeg bewijs toe, zoals een presentielijst van uw school, medische stukken of een arbeidscontract.

Reageer ook al op de vooraankondiging. Dat is vaak het moment om een boete te voorkomen, bijvoorbeeld door aan te tonen dat de vertraging u niet te verwijten valt.

Wat betekent inburgering voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd?

Voor een verblijfsvergunning regulier voor onbepaalde tijd en voor een vergunning EU-langdurig ingezetene moet u voldoen aan het inburgeringsvereiste. U heeft dan in de regel een inburgeringsdiploma nodig, of een vrijstelling.

Volgens de bijlage inburgeringsvereiste van de IND telt onder de Wet inburgering 2021 ook het inburgeringscertificaat van de Z-route. Vrijgesteld bent u onder meer als u jonger bent dan 18 jaar of de AOW-leeftijd hebt bereikt, als u in Nederland acht jaar leerplichtig bent geweest of als u de Belgische of Luxemburgse nationaliteit hebt. Ook medische gronden en aantoonbare inspanningen kunnen tot vrijstelling leiden. Voor Turkse onderdanen geldt het diplomavereiste voor aanvragen vanaf 1 januari 2025, meldt de IND.

Lees meer over de verschillende vergunningen in ons artikel over verblijfsvergunning en naturalisatie.

Heeft u een inburgeringsdiploma nodig voor naturalisatie?

Ja, voor naturalisatie moet u in de regel het inburgeringsexamen op minimaal taalniveau A2 hebben gehaald, of vrijgesteld zijn. Met alleen een certificaat van de Z-route kunt u niet naturaliseren.

Volgens de IND telt ook het Staatsexamen Nederlands als tweede taal (programma I of II) of een Nederlandstalig diploma boven het basisonderwijs. Lukt het examen niet ondanks aantoonbare inspanningen, dan kunt u onder voorwaarden een advies aantoonbaar geleverde inspanningen vragen. Inburgeren.nl noemt daarvoor onder meer 600 uur les en drie examenpogingen.

Het kabinet heeft voorgesteld de naturalisatietermijn te verlengen van vijf naar tien jaar (Rijksoverheid.nl). Controleer daarom altijd de eisen die gelden op het moment van uw aanvraag. Meer over de voorwaarden leest u in ons artikel over het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit.

Kunt u vrijwillig inburgeren als u niet inburgeringsplichtig bent?

Ja, ook zonder inburgeringsplicht kunt u het inburgeringsexamen doen. Dat is zinvol als u al langer in Nederland woont en later een vergunning voor onbepaalde tijd of naturalisatie wilt.

Wie niet hoeft in te burgeren maar dat wel wil, kan volgens inburgeren.nl lenen bij DUO tot drie jaar na inschrijving. Aan vrijwillig inburgeren zijn geen boetes verbonden.

Wat kunnen wij voor u doen bij de inburgeringsplicht?

Als immigratieadvocaat helpen wij u met de inburgeringsplicht en de gevolgen daarvan voor uw verblijf.

• Wij beoordelen of u inburgeringsplichtig bent of onder een tijdelijk verblijfsdoel valt (artikel 3 Wet inburgering 2021).
• Wij onderbouwen uw verzoek om vrijstelling of ontheffing bij DUO (artikel 4 en 5 Wet inburgering 2021).
• Wij vragen verlenging van de termijn van drie jaar aan als de vertraging u niet te verwijten valt (artikel 12 Wet inburgering 2021).
• Wij reageren op een vooraankondiging van een boete en maken binnen zes weken bezwaar tegen een boete of afwijzing; zo nodig gaan wij in beroep bij de rechtbank.
• Wij toetsen of u voldoet aan het inburgeringsvereiste voor een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd of voor naturalisatie.

Samengevat

• De inburgeringsplicht geldt voor migranten van 16 jaar tot de AOW-leeftijd met verblijf voor een niet-tijdelijk doel, zoals gezins- en huwelijksmigranten.
• EU-, EER- en Zwitserse burgers en migranten met een tijdelijk verblijfsdoel, zoals kennismigranten en studenten, zijn niet inburgeringsplichtig.
• U heeft drie jaar vanaf de dag na uw PIP om het PVT, de MAP en uw leerroute af te ronden.
• Te laat inburgeren leidt tot een boete van maximaal € 1.000 voor de leerroute en € 340 voor het PVT of de MAP, en u moet daarna alsnog inburgeren.
• Voor een vergunning voor onbepaalde tijd, EU-langdurig ingezetene en naturalisatie heeft u in de regel een inburgeringsdiploma of vrijstelling nodig.

Veelgestelde vragen

Vanaf welke leeftijd geldt de inburgeringsplicht?

De inburgeringsplicht geldt vanaf 16 jaar tot de AOW-leeftijd (artikel 3 lid 1). Wie nog leerplichtig of kwalificatieplichtig is, krijgt vrijstelling (artikel 4 lid 1).

Moet mijn partner inburgeren als ik kennismigrant ben?

Nee, meestal niet. Verblijf als gezinslid bij iemand met een tijdelijk verblijfsdoel, zoals een kennismigrant, geldt ook als tijdelijk. Wil uw partner later een vergunning voor onbepaalde tijd of naturaliseren, dan is een inburgeringsdiploma of vrijstelling wel nodig.

Wanneer begint mijn termijn van drie jaar?

De termijn begint op de dag na de datum van uw persoonlijk plan inburgering en participatie (PIP), dat de gemeente vaststelt. Controleer de datum in uw PIP en in Mijn Inburgering.

Kan ik extra tijd krijgen?

Ja, als de vertraging u niet te verwijten valt of als u aanzienlijke inspanningen hebt geleverd (artikel 12). Onderbouw uw verzoek met bewijs, zoals lesuren, examenpogingen of medische stukken.

Vervalt mijn inburgeringsplicht als ik een boete betaal?

Nee. Na een boete krijgt u extra tijd om alsnog aan de inburgeringsplicht te voldoen. Haalt u het dan weer niet, dan kan een nieuwe boete volgen.

Wat kost inburgeren voor een gezinsmigrant?

U betaalt de cursus en de examens zelf; inburgeren.nl noemt € 50 per examenonderdeel. Het PVT en de MAP zijn gratis, en u kunt in de regel bij DUO lenen.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina immigratie advocaat.