Overmacht is de situatie waarin een tekortkoming niet aan de schuldenaar kan worden toegerekend, omdat zij niet zijn schuld is en ook niet voor zijn rekening komt op grond van de wet, een rechtshandeling of de verkeersopvattingen. De schuldeiser kan dan geen schadevergoeding vorderen.
Inhoudsopgave
Wettelijke basis
Artikel 6:75 BW bevat de norm. Overmacht sluit alleen de schadevergoeding uit; de schuldeiser behoudt op grond van artikel 6:265 BW zijn recht op ontbinding, ook bij een niet-toerekenbare tekortkoming. Artikel 6:74 BW koppelt de schadevergoeding aan toerekenbaarheid, en artikel 6:78 BW geeft recht op afgifte van een eventueel voordeel dat de schuldenaar door de overmacht heeft genoten. In de rechtspraak is de lat hoog: financiële onmacht komt vrijwel altijd voor rekening van de schuldenaar, en ook een tekortschietende toeleverancier of een staking bij de eigen onderneming levert zelden overmacht op. Bij internationale koop kent artikel 79 van het Weens Koopverdrag een eigen, vergelijkbare regeling.
Hoe het in de praktijk werkt
Omdat de wettelijke maatstaf streng is, wordt in contracten vrijwel altijd een eigen overmachtsclausule opgenomen met een opsomming van gebeurtenissen, een meldingsplicht, een opschortingsperiode en een recht tot beëindiging als de situatie te lang duurt. Een goede clausule regelt ook wie de kosten draagt gedurende de opschorting. Ontbreekt een clausule, dan geldt de wet en is de uitkomst onzeker.
Waar het misgaat
Partijen beroepen zich op overmacht zonder de gebeurtenis te melden binnen de contractuele termijn, waardoor het beroep vervalt. Een tweede fout is een clausule die alleen gebeurtenissen opsomt zonder de gevolgen te regelen. Ten derde wordt vergeten dat de wederpartij ondanks overmacht kan ontbinden, zodat het contract alsnog eindigt.
Verwante begrippen
Overmacht raakt aan wanprestatie, aan de ontbinding van de overeenkomst en aan de exoneratieclausule.
Verder lezen
Uitgebreider over dit onderwerp: Overmacht: Uitleg, Voorwaarden en Gevolgen in het Recht, Overmacht als excuus bij drugskoeriers – realiteit of illusie?, Overmacht door psychische druk – hoe werkt dat in de rechtspraak?.
Kunt u niet leveren of wordt niet aan u geleverd? Onze civiel recht advocaten beoordelen het beroep op overmacht. Of een beroep op overmacht standhoudt, komt aan de orde in elk dossier over wanprestatie.
