Artikel 194 en 195 Rv: inzage in gegevens onder het nieuwe bewijsrecht

Eikenhouten spreekgestoelte met microfoon in een lege rechtszaal

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Sinds 1 januari 2025 kan wie voldoende belang heeft op grond van artikel 194 Rv inzage, een afschrift of een uittreksel vragen van bepaalde gegevens over een rechtsbetrekking waarbij hij partij is. Artikel 195 Rv laat de rechter dat tijdens een procedure bevelen, en artikel 195a Rv doet hetzelfde voor gegevens bij een derde. Wie de gegevens heeft, mag alleen weigeren als een verschoningsrecht of gewichtige redenen zich daartegen verzetten.

Deze regels komen uit de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht en vervangen het oude artikel 843a Rv. De tekst staat in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Een rechter en een advocaat in een Nederlandse rechtszaal waarbij de advocaat bewijsstukken presenteert aan de rechter.

Het nieuwe bewijsrecht gaat uit van een eenvoudige gedachte: partijen moeten zo vroeg mogelijk over de relevante feiten en stukken beschikken, liefst al voordat een procedure begint. Daardoor kunnen zij hun kansen beter inschatten, vaker een schikking treffen en, als het toch tot een rechtszaak komt, sneller tot de kern komen.

Wat regelen artikel 194 en artikel 195 Rv?

De artikelen 194 tot en met 195a Rv vormen samen de paragraaf over inzage, afschrift of uittreksel van gegevens. Artikel 194 Rv geeft het recht: wie voldoende belang heeft, kan van degene die over bepaalde gegevens beschikt of ze onder zich heeft, inzage, een afschrift of een uittreksel vorderen. Het moet gaan om gegevens over een rechtsbetrekking waarbij hij (of zijn rechtsvoorganger) partij is.

Artikel 195 Rv regelt het verzoek tijdens een procedure: de rechter kan de wederpartij bevelen de gegevens te verstrekken. Artikel 195a Rv geeft een vergelijkbare regeling voor gegevens die bij een derde liggen. Drie elementen zijn in de praktijk beslissend:

  • Bepaalde gegevens. U moet de gegevens voldoende concreet omschrijven. Een ongericht verzoek om “alle correspondentie” wordt afgewezen. Een verzoek om de e-mails tussen twee met naam genoemde personen over een bepaalde levering in een bepaalde periode heeft meer kans.
  • Een rechtsbetrekking. Het moet gaan om gegevens over een rechtsbetrekking waarbij u partij bent, bijvoorbeeld een overeenkomst, maar ook een onrechtmatige daad.
  • Voldoende belang. De gevraagde stukken moeten van betekenis kunnen zijn voor de beoordeling van uw vordering of uw verweer.

Wat is er veranderd ten opzichte van artikel 843a Rv?

Onder artikel 843a Rv ging het om “bescheiden” en moest de verzoeker een rechtmatig belang aantonen. Rechters legden die regel vaak streng uit. De wetgever wilde de drempel verlagen en het inzagerecht een volwaardige plaats geven naast getuigenverhoor en deskundigenonderzoek.

Oud (art. 843a Rv, tot 1 januari 2025)Nieuw (art. 194-195a Rv, vanaf 1 januari 2025)
BescheidenGegevens, ongeacht de drager (ook e-mails, databestanden, chatberichten)
Rechtmatig belangVoldoende belang
Geregeld in het derde boek van RvOpgenomen in de algemene bewijsregels (afdeling Bewijs)
Losse regeling naast voorlopig getuigenverhoor en deskundigenberichtTe combineren met andere voorlopige bewijsverrichtingen in één verzoek

In de Kamerstukken wordt de gedachte achter de wijziging vaak samengevat als “ja, tenzij”: gegevens die aan de vereisten voldoen, moeten in beginsel worden verstrekt. Dat betekent niet dat elk verzoek slaagt. De eerste uitspraken laten zien dat rechters de bepaalbaarheid nog steeds streng toetsen.

Hoe passen rechters artikel 194 Rv toe?

De Rechtbank Den Haag (1 december 2025, ECLI:NL:RBDHA:2025:23153) beoordeelde een inzageverzoek na een bewijsbeslag in een kwekersrechtzaak. De rechtbank vond een inbreuk alleen aannemelijk voor één partij van 750.000 bollen. Het verzoek was te ruim: de verzoeker moest het beperken tot gegevens over die bollen, en de rechtbank hield haar beslissing aan.

De voorzieningenrechter van de Rechtbank Gelderland (18 augustus 2026, ECLI:NL:RBGEL:2026:6463) wees een inzagevordering in kort geding grotendeels toe, ondanks een arbitragebeding. De vordering was volgens de rechter voldoende afgebakend. Hij paste wel het tijdvak en de zoektermen aan en liet een onafhankelijke deskundige de stukken selecteren, zodat de eiser geen vertrouwelijke stukken te zien kreeg. De dwangsom ging omlaag naar € 1.000 per dag.

Wat bepaalt artikel 195 Rv precies?

Artikel 195 Rv gaat over het verzoek dat u doet terwijl een procedure al loopt. Op verzoek van de partij die op grond van artikel 194 lid 1 Rv recht heeft op de gegevens, kan de rechter de wederpartij bevelen inzage, een afschrift of een uittreksel te verstrekken.

Wijst de rechter het verzoek toe, dan legt hij vast onder welke voorwaarden, op welke wijze en binnen welke termijn de gegevens worden verstrekt. Zo kan hij bepalen dat alleen de advocaat de stukken inziet, of dat de wederpartij ze binnen een bepaald aantal weken moet aanleveren.

Vraag de gegevens bij voorkeur eerst buiten rechte op. Dat laat zien dat u redelijk handelt, en soms is een procedure dan niet meer nodig.

Wat is artikel 195a Rv?

Liggen de gegevens niet bij de wederpartij maar bij een derde, zoals een bank, accountant of voormalige bestuurder, dan biedt artikel 195a Rv de weg. De derde krijgt de gelegenheid om op het verzoek te worden gehoord, maar wordt geen partij in de zaak.

Waarover ging artikel 195 Rv vóór 2025?

Tot 1 januari 2025 regelden de artikelen 194 tot en met 200 Rv het deskundigenbericht. Het oude artikel 195 Rv ging over het voorschot voor de kosten van de deskundige. Oudere uitspraken die naar artikel 195 Rv verwijzen, gaan daarom vaak over deskundigen en niet over inzage. In het huidige wetboek staan de regels over deskundigen in de artikelen 186 tot en met 192 Rv. Artikel 195 van het Wetboek van Strafvordering is een ander artikel en hoort bij het strafproces.

Wanneer mag de wederpartij inzage weigeren?

De plicht tot verstrekken is niet onbeperkt. Degene die de gegevens heeft, kan zich beroepen op een verschoningsrecht, zoals de geheimhoudingsplicht van een advocaat, arts of notaris, of het verschoningsrecht van naaste familie. Daarnaast kan inzage worden geweigerd als er gewichtige redenen zijn. Denk aan bedrijfsgeheimen, de privacy van derden, of een verzoek dat zo omvangrijk is dat de kosten en moeite niet in verhouding staan tot het belang.

De rechter weegt de belangen af en kan een tussenweg kiezen. Hij kan bepalen dat de gegevens alleen aan de advocaat of een onafhankelijke deskundige worden verstrekt, in geanonimiseerde vorm, of alleen voor zover ze op het geschil betrekking hebben. De Gelderse uitspraak hierboven is daar een voorbeeld van.

Hoe doet u een informatieverzoek?

Het nieuwe bewijsrecht verwacht dat u eerst zelf om de gegevens vraagt. Een goed onderbouwd informatieverzoek aan de wederpartij, met een redelijke termijn om te reageren, is vaak de snelste weg. Weigert de wederpartij of reageert zij niet, dan zijn er drie routes:

  1. Een zelfstandige vordering of een kort geding. U vraagt de rechter de wederpartij te bevelen de gegevens te verstrekken. Bij spoed kan dat in kort geding, zoals in de Gelderse zaak.
  2. Een verzoek tot voorlopige bewijsverrichting. Vóór de procedure kunt u de rechter vragen om inzage, eventueel gecombineerd met een voorlopig getuigenverhoor, een voorlopig deskundigenbericht of een plaatsopneming (art. 196 e.v. Rv).
  3. Een incidentele vordering in een lopende procedure. Loopt de zaak al, dan richt u het verzoek aan de rechter die de zaak behandelt, op grond van artikel 195 Rv, of artikel 195a Rv als een derde de gegevens heeft.

Beschrijf in elk geval precies welke gegevens u zoekt, waarom u vermoedt dat de wederpartij of de derde daarover beschikt, op welke rechtsbetrekking ze betrekking hebben en wat u ermee wilt bewijzen.

Hoe werken voorlopige bewijsverrichtingen?

Voorheen kende het wetboek aparte regelingen voor het voorlopig getuigenverhoor, het voorlopig deskundigenbericht en de voorlopige plaatsopneming. Sinds 1 januari 2025 zijn die samengebracht in één regeling voor voorlopige bewijsverrichtingen (artikelen 196 tot en met 204 Rv). Voor alle vormen gelden dezelfde criteria, en u kunt ze met een inzageverzoek in één verzoekschrift bundelen.

Houd rekening met kosten. Bij een deskundigenonderzoek bepaalt de rechter meestal dat de verzoeker een voorschot betaalt voor de kosten van de deskundige. Ook getuigen hebben recht op een vergoeding.

Hoe stelt u bewijs veilig met bewijsbeslag?

Is er een reëel risico dat bewijs verdwijnt, dan kunt u de voorzieningenrechter om verlof voor bewijsbeslag vragen. Een gerechtsdeurwaarder legt dan beslag op de gegevens, bijvoorbeeld door een kopie van een server te maken, zonder dat u ze direct mag inzien. Of en hoe u daarna inzage krijgt, wordt apart beoordeeld. Beide uitspraken hierboven gingen over zo’n inzageverzoek na een bewijsbeslag.

Wat is er verder veranderd in het bewijsrecht?

  • Partijgetuige. De beperking in het oude artikel 164 lid 2 Rv is vervallen. Een verklaring van een partij in eigen voordeel hoeft niet langer door aanvullend bewijs te worden gesteund; de rechter waardeert haar vrij.
  • Verschoningsrecht. Het familiale verschoningsrecht voor getuigen is uitgebreid, onder meer naar (voormalige) levensgezellen.
  • Actievere rechter. De rechter kan bij de mondelinge behandeling met partijen de feiten bespreken en om opheldering vragen.
  • Voorbereiding vooraf. Partijen moeten voorafgaand aan de procedure zoveel mogelijk gegevens verzamelen die voor hun vordering of verweer van belang zijn.

De bewijslastverdeling zelf is niet veranderd. Wie zich beroept op rechtsgevolgen van feiten, moet die feiten in beginsel bewijzen (artikel 150 Rv). Het nieuwe recht maakt het alleen makkelijker om aan dat bewijs te komen.

Voor welke zaken gelden de nieuwe regels?

De Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht is op 1 januari 2025 in werking getreden en geldt voor procedures die vanaf die datum aanhangig zijn gemaakt. Voor zaken die daarvoor al aanhangig waren, blijft in die instantie het oude recht van toepassing. Wordt na 1 januari 2025 hoger beroep ingesteld in een zaak die eerder begon, dan geldt in hoger beroep in beginsel het nieuwe recht.

Checklist voor wie gegevens opvraagt

  • Breng vóór de procedure in kaart welke gegevens u zelf hebt en welke bij de wederpartij of een derde liggen.
  • Formuleer het verzoek zo concreet mogelijk: welke documenten, welke periode, welke personen en zoektermen.
  • Bewaar zelf alle relevante stukken en digitale bestanden; de rechter verwacht dat u uw eigen gegevens tijdig overlegt.
  • Overweeg bewijsbeslag als de kans bestaat dat bewijs wordt vernietigd.
  • Wacht niet te lang: een verzoek dat laat in de procedure komt, kan worden afgewezen omdat het de goede procesorde schaadt.

Meer over de waarde van stukken in een procedure leest u in ons artikel over de rol van bewijs in civiele procedures. Over inzage in persoonsgegevens buiten een procedure gaat ons artikel over het recht op inzage op grond van de AVG, en voor digitale bestanden zie voorlopige bewijsverrichtingen en digitaal bewijs.

Checklist voor wie gegevens moet verstrekken

  • Ga na of het verzoek bepaalde gegevens noemt en over een rechtsbetrekking met de verzoeker gaat (artikel 194 Rv).
  • Beoordeel of een verschoningsrecht of een gewichtige reden, zoals een bedrijfsgeheim of de privacy van derden, weigering rechtvaardigt.
  • Stel voor de gegevens alleen aan de advocaat, een onafhankelijke deskundige of in geanonimiseerde vorm te verstrekken als volledige inzage bezwaarlijk is.
  • Maak afspraken over de kosten van het verzamelen en verstrekken.

Onze rol bij een informatieverzoek

  • Beoordelen welke gegevens u op grond van artikel 194 Rv kunt opvragen en bij wie ze liggen.
  • Een concreet informatieverzoek opstellen aan de wederpartij of de derde.
  • Een verzoek tot voorlopige bewijsverrichting indienen, of tijdens een procedure een bevel vragen op grond van artikel 195 of 195a Rv.
  • Verlof voor bewijsbeslag vragen als bewijs dreigt te verdwijnen.
  • Verweer voeren als u zelf gegevens moet verstrekken.

Samengevat

  • Sinds 1 januari 2025 vervangen de artikelen 194 tot en met 195a Rv het oude artikel 843a Rv.
  • De wederpartij of een derde mag alleen weigeren bij een verschoningsrecht of gewichtige redenen.
  • Rechters blijven eisen dat het verzoek goed is afgebakend; een te ruim verzoek wordt beperkt of aangehouden.
  • De nieuwe regels gelden voor procedures die vanaf 1 januari 2025 aanhangig zijn gemaakt.

Veelgestelde vragen

Kan ik ook gegevens opvragen bij iemand die geen partij is?

Ja. Het recht richt zich tot degene die over de gegevens beschikt of ze onder zich heeft. Dat kan ook een derde zijn, zoals een accountant of een bank, mits de gegevens betrekking hebben op een rechtsbetrekking waarbij u partij bent.

Geldt het nieuwe bewijsrecht ook in strafzaken?

Nee. De wet wijzigt het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en geldt dus voor civiele procedures. Het strafproces kent eigen regels in het Wetboek van Strafvordering.

Staat een arbitragebeding een inzagevordering bij de overheidsrechter in de weg?

Niet altijd. In de Gelderse zaak was de voorzieningenrechter bevoegd omdat de eiser aannemelijk maakte dat de beslissing niet tijdig in de arbitrage kon worden verkregen.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een geschil of een vordering?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat civiel recht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.