Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Moord is het opzettelijk doden van een ander met voorbedachten rade (artikel 289 Sr). Daarop staat levenslang of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaar; ontbreekt de voorbedachte raad, dan is het doodslag (artikel 287 Sr), met een maximum van 25 jaar.
Het verschil tussen moord en doodslag draait dus om één bestanddeel: de voorbedachte raad. Hieronder leest u hoe de Hoge Raad dat begrip uitlegt, hoe moord zich verhoudt tot andere levensdelicten, hoe een moordzaak verloopt en welke rechten nabestaanden hebben. De artikelen staan in het Wetboek van Strafrecht.
Inhoudsopgave
Moord, doodslag en dood door schuld naast elkaar
| Delict | Wat moet bewezen worden | Maximumstraf | Wetsartikel |
|---|---|---|---|
| Moord | Opzettelijk doden met voorbedachten rade | Levenslang of ten hoogste 30 jaar | Art. 289 Sr |
| Gekwalificeerde doodslag | Doodslag gevolgd, vergezeld of voorafgegaan door een ander strafbaar feit, bijvoorbeeld om dat feit te verbergen of de vlucht mogelijk te maken | Levenslang of tijdelijke gevangenisstraf | Art. 288 Sr |
| Doodslag | Opzettelijk doden, zonder voorbedachten rade | 25 jaar | Art. 287 Sr |
| Dood door schuld | Geen opzet; de dood is veroorzaakt door aanmerkelijke onvoorzichtigheid | 2 jaar; in het verkeer gelden hogere maxima | Art. 307 Sr; art. 175 WVW 1994 |
Een poging tot moord of doodslag is ook strafbaar. Bij een poging wordt het maximum met een derde verminderd; bij een misdrijf waarop levenslang staat, is het maximum voor de poging dertig jaar (artikel 45 Sr). Opzet kan ook voorwaardelijk zijn: de verdachte aanvaardt bewust de aanmerkelijke kans dat het slachtoffer overlijdt.
Stand per 29 oktober 2026: het maximum voor doodslag is verhoogd van 15 naar 25 jaar. De Eerste Kamer nam die wetswijziging op 21 februari 2023 aan. Daarmee is het verschil met de maximale tijdelijke straf voor moord kleiner geworden.
Voorbedachte raad: hoe de Hoge Raad het begrip uitlegt
Voorbedachte raad is niet hetzelfde als een uitgewerkt plan van weken. De Hoge Raad (28 februari 2012, ECLI:NL:HR:2012:BR2342) eist dat vaststaat dat de verdachte enige tijd had om over zijn besluit na te denken, en dat hij niet handelde in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling. Omdat dit bestanddeel de maximumstraf sterk verhoogt, gelden strenge eisen en moet de rechter het in zijn vonnis uitdrukkelijk motiveren.
Voldoende tijd is een belangrijke aanwijzing, maar geen automatisme. De rechter mag tegenindicaties zwaarder laten wegen. De Hoge Raad noemt als voorbeelden:
- besluit en uitvoering in een plotselinge hevige drift;
- een korte tijd tussen besluit en uitvoering;
- een besluit dat pas tijdens de uitvoering ontstaat.
Ook een samenstel van omstandigheden kan ertoe leiden dat geen voorbedachte raad wordt aangenomen. Een voorbeeld ter illustratie: iemand die na een ruzie naar huis gaat, een mes pakt en terugkeert, heeft in de regel gelegenheid gehad om na te denken. Toch beoordeelt de rechter ook dan of de verdachte in een hevige emotionele toestand verkeerde. Het is in de eerste plaats een weging van de concrete feiten door de feitenrechter.
De strafmaat bij moord: geen automatisch levenslang
Levenslang is het maximum, niet de standaard. Bij de keuze tussen levenslang en een tijdelijke straf weegt de rechter de ernst van het feit, de omstandigheden waaronder het is gepleegd, de persoon van de verdachte en het gevolg voor nabestaanden. Ook bij moord legt de rechter daarom vaak een tijdelijke gevangenisstraf op. Daarnaast kan de rechter tbs opleggen als de verdachte een stoornis had ten tijde van het feit en de veiligheid van anderen dat eist (artikel 37a Sr). Bij verminderde toerekeningsvatbaarheid kan dat naast een gevangenisstraf.
Begrippen als roofmoord, huurmoord of liquidatie zijn geen aparte delicten in de wet. Zulke feiten worden vervolgd als moord of gekwalificeerde doodslag; de omstandigheden spelen wel mee bij de strafmaat.
Minderjarige verdachten
Voor verdachten van 12 tot 18 jaar geldt in de regel het jeugdstrafrecht (artikel 77a en verder Sr). De straffen zijn anders, en er ligt meer nadruk op opvoeding en behandeling. De rechter kan bij verdachten van 16 en 17 jaar onder voorwaarden het volwassenenstrafrecht toepassen, en bij jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar juist het jeugdstrafrecht (artikel 77b en 77c Sr).
Van onderzoek tot vonnis in een moordzaak
- Opsporing: de politie verzamelt sporen, hoort getuigen en verhoort de verdachte, onder leiding van het Openbaar Ministerie. Bij aanhouding heeft de verdachte vóór het eerste verhoor recht op overleg met een advocaat (artikel 28c Sv).
- Voorarrest: in moordzaken zit de verdachte vaak in voorlopige hechtenis. Binnen 104 dagen na het begin van de bewaring moet de zaak op een eerste zitting komen, vaak een pro forma zitting.
- Tenlastelegging: het OM bepaalt of het moord, doodslag of beide (primair en subsidiair) ten laste legt.
- Inhoudelijke behandeling: de rechtbank onderzoekt het bewijs, hoort de verdachte en eventueel getuigen en deskundigen. Nabestaanden kunnen gebruikmaken van hun spreekrecht (artikel 51e Sv).
- Vonnis en hoger beroep: verdachte en OM kunnen binnen veertien dagen hoger beroep instellen (artikel 408 Sv).
De verdediging toetst vaak of het dossier de voorbedachte raad kan dragen, of dat hooguit doodslag bewezen kan worden. Ook kan een beroep op noodweer of noodweerexces (artikel 41 Sr) of op een psychische stoornis (artikel 39 Sr) aan de orde zijn.
Rechten van nabestaanden
- Spreekrecht: nabestaanden mogen op de zitting vertellen wat het misdrijf met hen heeft gedaan (artikel 51e Sv).
- Voegen als benadeelde partij: nabestaanden kunnen in het strafproces onder meer vergoeding van uitvaartkosten en gederfd levensonderhoud vorderen (artikel 51f Sv en artikel 6:108 BW).
- Schadevergoedingsmaatregel: betaalt de veroordeelde niet binnen acht maanden, dan schiet de Staat het bedrag onder voorwaarden voor (artikel 36f Sr).
- Steun: Slachtofferhulp Nederland biedt kosteloos praktische, juridische en emotionele ondersteuning. Nabestaanden kunnen daarnaast onder voorwaarden een uitkering vragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Drie misverstanden over moord
“Moord vraagt een plan van weken”
Nee. Volgens de Hoge Raad is “enige tijd” om na te denken voldoende, mits de verdachte niet in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling handelde. Ook een korte periode kan genoeg zijn; het hangt af van de omstandigheden.
“Wie veel tijd had, pleegde altijd moord”
Ook niet. Tijd is een aanwijzing, maar tegenindicaties zoals een plotselinge hevige drift kunnen zwaarder wegen. Dan blijft het bij doodslag (artikel 287 Sr).
“Op moord staat altijd levenslang”
Levenslang is het wettelijk maximum. De rechter kan ook een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaar opleggen, eventueel met tbs (artikel 289 en 37a Sr).
Onze rol bij een verdenking van moord of doodslag
Binnen onze praktijk strafrecht verdedigen wij verdachten van levensdelicten, vanaf het eerste verhoor tot en met het hoger beroep.
- Wij staan u bij vóór en tijdens het eerste politieverhoor en bespreken of u verklaart of zwijgt.
- Wij toetsen of het dossier voorbedachte raad kan dragen, aan de hand van de maatstaf van de Hoge Raad.
- Wij beoordelen het forensisch bewijs en vragen zo nodig via de rechter-commissaris om aanvullend onderzoek of getuigenverhoren.
- Wij beoordelen of een beroep op noodweer(exces) of op verminderde toerekeningsvatbaarheid aan de orde is.
In het kort
- Moord is opzettelijk doden met voorbedachten rade (artikel 289 Sr): levenslang of ten hoogste dertig jaar.
- Zonder voorbedachten rade is het doodslag (artikel 287 Sr), met een maximum van 25 jaar.
- Voorbedachte raad vraagt enige tijd om na te denken; een plotselinge hevige drift kan dat tenietdoen (HR 28 februari 2012).
- Nabestaanden hebben spreekrecht en kunnen zich voegen als benadeelde partij.
Meer over het verschil met een fout zonder opzet leest u bij dood door schuld.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.