Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Een most favored customer clause (MFC-clausule, ook meestbegunstigingsclausule) verplicht een leverancier om een afnemer prijzen en voorwaarden te geven die minstens zo gunstig zijn als die voor andere klanten. Naar Nederlands contractenrecht mag u zo’n afspraak maken, maar het mededingingsrecht kan de clausule verbieden en nietig maken (art. 6 Mededingingswet), vooral als de leverancier of een platform een sterke marktpositie heeft.
Hieronder leest u hoe een MFC-clausule werkt, hoe een rechter hem uitlegt, wanneer hij in strijd is met de Mededingingswet en wat u als leverancier of afnemer in het contract vastlegt.
Inhoudsopgave
Wat regelt een most favored customer clause?
De clausule koppelt de voorwaarden van de begunstigde afnemer aan wat de leverancier aan anderen biedt. Geeft de leverancier een andere klant een lagere prijs of betere voorwaarden, dan heeft de begunstigde afnemer daar ook recht op.
Een MFC-clausule kan gaan over de prijs, kortingen, betalingstermijnen, levertijden of serviceniveaus. Het BW kent geen aparte regeling: de clausule valt onder de algemene regels van Boek 6 BW over overeenkomsten en onder de contractvrijheid. Wat precies onder de clausule valt, bepalen partijen dus zelf in hun zakelijke contracten.
Waarin verschilt een MFC-clausule van een pariteitsclausule?
Een MFC-clausule gaat over de voorwaarden die een leverancier aan zijn eigen klanten geeft. Een pariteitsclausule verplicht een aanbieder om zijn product via andere kanalen niet goedkoper aan te bieden dan via een bepaald platform.
Bij een brede pariteitsclausule mag een hotel bijvoorbeeld op geen enkel ander boekingsplatform goedkoper zijn. Bij een smalle pariteitsclausule geldt het verbod alleen voor de eigen website van het hotel. Het mededingingsrecht behandelt beide vormen verschillend, zoals hieronder blijkt.
Hoe legt een rechter een MFC-clausule uit?
De rechter kijkt niet alleen naar de letterlijke tekst, maar ook naar wat partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs aan de bepaling mochten toekennen en van elkaar mochten verwachten. Dat is de Haviltex-maatstaf van de Hoge Raad van 13 maart 1981 (ECLI:NL:HR:1981:AG4158).
Bij MFC-clausules ontstaan geschillen vooral over de vraag welke klanten vergelijkbaar zijn en wat gunstiger voorwaarden zijn. Een korting voor een klant die tien keer zoveel afneemt, is niet vanzelf een gunstiger voorwaarde voor een kleine afnemer. Hoe preciezer het contract die begrippen omschrijft, hoe minder ruimte voor uitleg overblijft.
Daarnaast gelden de algemene correcties van het contractenrecht. Een beding geldt niet voor zover dat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW). Bij onvoorziene omstandigheden kan de rechter de overeenkomst wijzigen of ontbinden (artikel 6:258 BW). Is de afspraak tot stand gekomen door misbruik van omstandigheden, dan is hij vernietigbaar (artikel 3:44 lid 4 BW).
Wanneer is een MFC-clausule in strijd met het mededingingsrecht?
Een MFC-clausule is verboden als hij de concurrentie merkbaar beperkt. Afspraken die de mededinging beperken zijn verboden en van rechtswege nietig volgens artikel 6 lid 1 en 2 Mededingingswet en artikel 101 VWEU; misbruik van een economische machtspositie is verboden volgens artikel 24 Mededingingswet en artikel 102 VWEU.
Valt de clausule onder de groepsvrijstelling voor verticale afspraken?
Vaak wel, als de marktaandelen van leverancier en afnemer elk niet hoger zijn dan 30%. Dat volgt uit de verticale groepsvrijstellingsverordening, Verordening (EU) 2022/720, die sinds 1 juni 2022 geldt.
Er is een belangrijke uitzondering. Brede pariteitsclausules van online platforms vallen volgens artikel 5 lid 1 sub d van die verordening buiten de vrijstelling. Zulke clausules moeten per geval worden beoordeeld. Smalle pariteitsclausules kunnen wel onder de vrijstelling vallen, als de marktaandeeldrempel niet wordt overschreden.
| Soort clausule | Groepsvrijstelling (Vo. 2022/720) | Wat dit voor u betekent |
|---|---|---|
| MFC-clausule tussen leverancier en afnemer | Mogelijk, als beide marktaandelen niet hoger zijn dan 30% | Boven 30%: per geval toetsen aan art. 6 Mw en art. 101 VWEU |
| Smalle pariteitsclausule (alleen eigen website) | Mogelijk, onder dezelfde 30%-drempel | Effecten op de markt blijven bepalend boven de drempel |
| Brede pariteitsclausule van een online platform | Nee, uitgesloten (art. 5 lid 1 sub d) | Altijd individuele toets; vaak risicovol |
| Pariteitsclausule van een aangewezen poortwachter (DMA) | Niet van belang | Verboden (art. 5 lid 3 DMA) |
Wat zegt de rechtspraak over pariteitsclausules?
Het Hof van Justitie van de EU oordeelde op 19 september 2024 in de zaak Booking.com (C-264/23) dat de pariteitsclausules van Booking.com geen toegestane nevenrestricties zijn. Zulke clausules zijn dus niet automatisch toegestaan omdat ze bij de dienst van het platform horen, maar moeten zelfstandig aan artikel 101 VWEU worden getoetst.
Die uitspraak volgde op vragen van de Rechtbank Amsterdam in een zaak van Booking.com tegen 25 Duitse hotels. Op 4 maart 2026 oordeelde de rechtbank dat zij niet gebonden is aan de Duitse besluiten en de relevante markt zelf moet afbakenen; daarvoor benoemt zij een deskundige (ECLI:NL:RBAMS:2026:2134). Ligt het marktaandeel van Booking.com onder 30%, dan kan het platform zich op de groepsvrijstelling beroepen. Voordat de zaak naar een schadestaatprocedure gaat, moeten de hotels aannemelijk maken dat elk van hen schade kan hebben geleden.
Welke regels gelden voor grote platforms?
Voor platforms die zijn aangewezen als poortwachter, zoals grote online marktplaatsen en appwinkels, verbiedt de Digital Markets Act pariteitsclausules. Volgens artikel 5 lid 3 DMA moeten zakelijke gebruikers hun producten via andere kanalen tegen andere prijzen of voorwaarden kunnen aanbieden.
Wat zijn de gevolgen van een verboden clausule?
Een verboden MFC-clausule is van rechtswege nietig (art. 6 lid 2 Mededingingswet), zodat u hem niet kunt afdwingen. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) kan daarnaast een boete opleggen, en benadeelden kunnen schadevergoeding vorderen. De Booking-zaak laat zien dat zo’n schadeclaim jaren kan duren: de procedure in Amsterdam liep in 2026 nog, na prejudiciële vragen in 2023.
Hoe stelt u een MFC-clausule op?
Leg vast welke voorwaarden worden vergeleken, met welke klanten en hoe de begunstigde afnemer controleert of de leverancier zich aan de afspraak houdt. Bepaal ook wat er gebeurt bij een schending.
- Reikwijdte: alleen de prijs, of ook betalingstermijnen, levertijden en serviceniveaus.
- Vergelijkingsgroep: alle klanten, of alleen klanten met een vergelijkbaar volume, looptijd en afzetgebied.
- Uitzonderingen: bijvoorbeeld tijdelijke acties, uitverkoop of klanten met een andere positie in de keten.
- Informatie en controle: een meldplicht van de leverancier of controle door een onafhankelijke accountant, zodat concurrentiegevoelige gegevens niet bij de afnemer terechtkomen.
- Gevolgen van een schending: aanpassing van de prijs, terugbetaling van het verschil, een boetebeding of een recht om op te zeggen.
Bij het onderhandelen over deze punten hebben koper en leverancier meestal tegengestelde belangen.
| Onderwerp | Voorkeur afnemer | Voorkeur leverancier |
|---|---|---|
| Reikwijdte | Alle voorwaarden | Alleen de prijs |
| Vergelijkingsgroep | Alle klanten | Alleen vergelijkbare klanten |
| Looptijd | Hele contractduur | Beperkte periode |
| Uitzonderingen | Zo weinig mogelijk | Ruim omschreven |
Neemt u de clausule op in standaardvoorwaarden, dan gelden ook de regels voor algemene voorwaarden van artikel 6:231 en volgende BW, zoals de plicht om de voorwaarden ter hand te stellen.
Wat controleert u als leverancier voordat u een MFC-clausule tekent?
- Bepaal uw marktaandeel en dat van de afnemer: boven 30% geldt de groepsvrijstelling niet.
- Beperk de clausule tot vergelijkbare klanten en tot omschreven voorwaarden.
- Houd een administratie bij van prijzen en kortingen, zodat u naleving kunt aantonen.
- Deel geen klantgegevens met de afnemer; laat controle via een onafhankelijke accountant lopen.
Hoe maakt u als afnemer de clausule afdwingbaar?
- Controleer of de omschrijving van gunstiger voorwaarden ook kortingen en bonussen omvat.
- Spreek een meldplicht en een controlerecht af; zonder die afspraak moet u de schending zelf bewijzen (artikel 150 Rv).
- Leg de gevolgen van een schending vast, bijvoorbeeld terugbetaling van het prijsverschil.
- Ga na of u zelf een platform of grote inkoper bent; dan weegt de mededingingsrechtelijke toets zwaarder.
Wat wij doen bij een most favored customer clause
- Beoordelen of een bestaande clausule afdwingbaar is en of hij de Mededingingswet doorstaat.
- De clausule opstellen of aanpassen in uw leverings- of inkoopovereenkomst.
- Namens u onderhandelen over reikwijdte, uitzonderingen en controlemechanismen.
- Uw contract controleren op mededingingsrisico’s.
- Procederen bij een geschil over naleving of schadevergoeding, als uw advocaat ondernemingsrecht.
Veelgestelde vragen
Wat kan ik doen als de leverancier de clausule schendt?
U kunt nakoming vorderen, dus aanpassing van de prijs, en schadevergoeding voor het verschil (artikel 6:74 BW). Vaak moet u de leverancier eerst in gebreke stellen (artikel 6:82 BW).
Wordt de hele overeenkomst nietig als de MFC-clausule verboden is?
Nietig is in beginsel alleen het verboden beding. Of de rest van de overeenkomst blijft bestaan, hangt af van de vraag of dat deel in redelijkheid los van het nietige deel kan worden gezien (artikel 3:41 BW).
