Gepubliceerd op 22 februari 2026 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Narcisme of manipulatief gedrag van uw ex-partner verandert de verdeling bij echtscheiding in de regel niet: de rechter verdeelt de gemeenschap volgens artikel 1:100 BW bij helften, ongeacht wie zich slecht heeft gedragen. Dat ligt anders als het gedrag een eigen wettelijk gevolg heeft, zoals verzwegen vermogen (artikel 1:135 lid 3 BW), huwelijkse voorwaarden die onder druk zijn getekend (artikel 3:44 BW) of zeer ernstig wangedrag dat de partneralimentatie raakt.
De rechter kijkt dus niet naar een psychiatrisch label, maar naar concrete gedragingen en de gevolgen daarvan. Hieronder leest u welke regels gelden, hoe rechters oordelen en welk bewijs telt.
Inhoudsopgave
Telt een diagnose narcisme voor de rechter?
Nee, een diagnose als zodanig heeft geen juridisch gevolg. De familierechter beoordeelt alleen gedragingen die aan een wettelijke regel raken, zoals artikel 1:135 BW, 3:44 BW of 1:157 BW.
Gedrag dat in een scheiding vaak als manipulatie wordt omschreven, is bijvoorbeeld:
- vermogen verbergen, wegsluizen of kwijtmaken vlak voor of tijdens de procedure;
- druk uitoefenen om de ander huwelijkse voorwaarden of een convenant te laten tekenen;
- onjuiste of onvolledige informatie geven aan de rechter, in strijd met de waarheidsplicht van artikel 21 Rv;
- stelselmatig dwingend en controlerend gedrag, zoals financiële controle, isolatie of bedreiging (in de literatuur “coercive control” genoemd);
- de ander structureel laten twijfelen aan de eigen waarneming (“gaslighting”).
Begrippen als gaslighting en coercive control komen uit de psychologie. Ze zijn geen juridische maatstaf; de rechter vertaalt het gedrag naar bestaande begrippen zoals misbruik van omstandigheden, onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) of grievend gedrag bij alimentatie.
Hoe wordt het vermogen bij echtscheiding verdeeld?
Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan heeft u ieder recht op de helft (artikel 1:100 lid 1 BW). Bij huwelijken vanaf 1 januari 2018 geldt de beperkte gemeenschap, zodat vermogen van vóór het huwelijk en erfenissen en schenkingen in beginsel privé blijven.
Welke goederen in de gemeenschap vallen, wordt bepaald op het moment dat het verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank is ingediend (artikel 1:99 lid 1 BW). Wat daarna nog wordt weggehaald, blijft dus mee tellen. Huwelijkse voorwaarden of een andere afspraak tussen de echtgenoten kunnen van de helftsverdeling afwijken.
Slecht gedrag van een van de partners is geen zelfstandige grond om van de helft af te wijken. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen aanvaardt de rechter op grond van de redelijkheid en billijkheid tussen deelgenoten (artikel 3:166 lid 3 BW) een andere verdeling. Reken daar niet op als uitgangspunt.
Welke regels beschermen u tegen financiële manipulatie?
De wet geeft drie concrete instrumenten: een sanctie op verzwijgen, opheffing van de gemeenschap tijdens het huwelijk en vernietiging van onder druk gesloten afspraken. Elk instrument heeft eigen voorwaarden.
Verzwegen of verborgen vermogen (artikel 1:135 lid 3 BW)
Een echtgenoot die goederen van de gemeenschap opzettelijk verzwijgt, zoek maakt of verborgen houdt, verbeurt zijn aandeel in die goederen aan de andere echtgenoot. U krijgt die goederen dan geheel, maar u moet wel bewijzen dat het verzwijgen opzettelijk was. Een vergeten spaarrekening is iets anders dan een bewust verborgen rekening in het buitenland.
Wanbeheer tijdens het huwelijk (artikel 1:109 BW)
Maakt uw partner lichtvaardig schulden, verspilt hij de gemeenschap of weigert hij inlichtingen te geven over het vermogen, dan kunt u de rechtbank vragen de gemeenschap op te heffen. Dat kan zonder echtscheiding en voorkomt dat de schade verder oploopt. Verspilling kan daarnaast een rol spelen bij de verdeling, zoals in de zaak van de rechtbank Amsterdam van 24 februari 2023 (ECLI:NL:RBAMS:2023:947), waarin de rechtbank een verspillingskwestie bij de verdeling beoordeelde.
Huwelijkse voorwaarden onder druk getekend (artikel 3:44 BW)
Huwelijkse voorwaarden die tot stand zijn gekomen door misbruik van omstandigheden, zoals afhankelijkheid of onervarenheid, zijn vernietigbaar. Op 16 mei 2025 liet de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2025:762) een vernietiging van gewijzigde huwelijkse voorwaarden in stand.
Volgens de Hoge Raad tellen daarbij alle omstandigheden waaronder de rechtshandeling tot stand kwam. Denk aan financiële afhankelijkheid, tijdsdruk, het ontbreken van eigen advies en de vraag of de ander begreep wat er gebeurde. Let op de verjaring: een vordering tot vernietiging verjaart volgens artikel 3:52 BW drie jaar nadat de invloed van de omstandigheden is opgehouden.
Heeft manipulatief gedrag invloed op partneralimentatie?
Zelden. Zeer ernstig grievend gedrag kan in uitzonderlijke gevallen leiden tot verlaging of het vervallen van partneralimentatie, maar de rechter is terughoudend.
De rechtbank Amsterdam overwoog in de genoemde uitspraak van 24 februari 2023 dat de enkele vaststelling van wangedrag of grievend gedrag jegens de onderhoudsplichtige in beginsel niet genoeg is. Betalingen van de rekening van de man en het niet meewerken aan een taxatie waren daar onvoldoende ernstig.
De rechtbank Noord-Holland oordeelde op 18 december 2025 (ECLI:NL:RBNHO:2025:15042) evenzo: de man had niet aangetoond dat het gedrag van de vrouw de lotsverbondenheid had verbroken, dus bleef de alimentatie staan. Partneralimentatie duurt sinds 2020 in de regel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen.
Hoe bewijst u manipulatief gedrag?
Met concrete, controleerbare stukken die een patroon laten zien. Wie zich op het gedrag beroept, moet het bewijzen (artikel 150 Rv).
- Schriftelijke communicatie: e-mails, WhatsApp-berichten en brieven waarin druk wordt uitgeoefend of onjuiste informatie wordt gegeven.
- Financiële stukken: bankafschriften, jaaropgaven en aangiften die opnames of overboekingen rond de peildatum laten zien.
- Getuigen: familie, vrienden of hulpverleners die het gedrag zelf hebben waargenomen.
- Deskundigen: een forensisch accountant bij vermoedens van verborgen vermogen.
- Een logboek met data en voorvallen; losse incidenten wegen minder zwaar dan een patroon.
Is uw ex-partner strafrechtelijk veroordeeld, bijvoorbeeld voor bedreiging of belaging, dan levert dat vonnis volgens artikel 161 Rv in de civiele zaak dwingend bewijs op van de bewezen feiten, zodra het onherroepelijk is. Uw ex-partner mag wel tegenbewijs leveren. Processen-verbaal en verklaringen uit een strafzaak zonder veroordeling kunnen als gewoon bewijs worden ingebracht; de rechter weegt ze vrij.
Wat gebeurt er bij valse beschuldigingen of misleiding in de procedure?
Partijen moeten de feiten volledig en naar waarheid aanvoeren (artikel 21 Rv). Schendt een partij die plicht, dan kan de rechter daaruit de gevolgen trekken die hij geraden acht, bijvoorbeeld bij de bewijswaardering of de proceskosten.
Een voorbeeld buiten het familierecht: de rechtbank Den Haag wees op 30 juli 2025 (ECLI:NL:RBDHA:2025:14156) de vorderingen van eisers in een burengeschil af. Omdat zij een schermafdruk van een proces-verbaal hadden ingediend waaruit een relevante passage was weggelaten, moesten zij twee keer het gebruikelijke tarief aan proceskosten betalen.
Een veroordeling in de volledige werkelijke advocaatkosten wegens misbruik van procesrecht is uitzonderlijk. Volgens de Hoge Raad van 6 april 2012 (ECLI:NL:HR:2012:BV7828) moet de vordering dan evident ongegrond zijn en moet de eiser dat hebben geweten of behoren te weten; vanwege het recht op toegang tot de rechter (artikel 6 EVRM) past terughoudendheid. Is een uitspraak verkregen met bedrog of valse stukken, dan kan herroeping worden gevorderd (artikel 382 Rv), binnen drie maanden nadat de grond bekend is geworden (artikel 383 Rv).
Waar let u op als u manipulatie stelt?
- Controleer de peildatum (indiening van het echtscheidingsverzoek) en vraag bankafschriften van rond die datum op.
- Koppel elk verwijt aan een wettelijke grond: 1:135 lid 3 BW, 1:109 BW, 3:44 BW of 1:157 BW.
- Bewaar berichten en stukken met datum, in hun oorspronkelijke vorm en volledig.
- Ga na of de verjaringstermijn van drie jaar voor vernietiging van huwelijkse voorwaarden nog loopt.
Waar let u op als u van manipulatie wordt beschuldigd?
- Ga na of de ander de gestelde feiten concreet onderbouwt; de bewijslast ligt bij hem of haar (artikel 150 Rv).
- Leg zelf volledige financiële overzichten over; openheid weerlegt een verwijt van verzwijgen.
- Leg uit waarom een overboeking of opname plaatsvond, met stukken.
- Wijs op onvolledig of selectief ingebracht bewijs; dat raakt de waarheidsplicht van artikel 21 Rv.
Wat kunnen wij voor u doen bij manipulatie in een echtscheiding?
- Uw financiële stukken en de peildatum beoordelen op aanwijzingen voor verzwegen vermogen.
- Huwelijkse voorwaarden of een convenant toetsen op misbruik van omstandigheden en de verjaringstermijn bewaken.
- Een verzoek tot opheffing van de gemeenschap of een verdeling met toepassing van artikel 1:135 lid 3 BW opstellen.
- Uw standpunt over partneralimentatie onderbouwen of verweer voeren tegen een beroep op grievend gedrag.
- Als scheidingsadvocaat namens u onderhandelen en procederen bij de rechtbank en het hof.
Samengevat
- Narcisme of manipulatie verandert de helftsverdeling van artikel 1:100 BW in de regel niet.
- Wie opzettelijk vermogen verzwijgt, verliest zijn aandeel daarin (artikel 1:135 lid 3 BW).
- Huwelijkse voorwaarden die onder druk zijn getekend, zijn vernietigbaar (artikel 3:44 BW); de vordering verjaart na drie jaar.
- Grievend gedrag laat partneralimentatie alleen in uitzonderlijke gevallen vervallen.
- Bewijs moet concreet zijn en een patroon laten zien; een onherroepelijk strafvonnis levert dwingend bewijs op (artikel 161 Rv).
Veelgestelde vragen
Moet ik een diagnose van mijn ex kunnen overleggen?
Nee. De rechter beoordeelt gedragingen en hun gevolgen, niet een diagnose. U moet de concrete feiten bewijzen (artikel 150 Rv).
Krijg ik een groter deel van het vermogen als mijn ex mij heeft gemanipuleerd?
In de regel niet; artikel 1:100 BW gaat uit van gelijke delen. Alleen voor goederen die opzettelijk zijn verzwegen of verborgen, verbeurt de ander zijn aandeel (artikel 1:135 lid 3 BW).
Kan ik huwelijkse voorwaarden laten vernietigen die ik onder druk heb getekend?
Dat kan bij misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW), zoals afhankelijkheid of onervarenheid waarvan de ander wist. De vordering verjaart drie jaar nadat de invloed van die omstandigheden is opgehouden (artikel 3:52 BW).
Wat als mijn ex vlak voor de scheiding geld van de rekening haalt?
Wat op de peildatum van artikel 1:99 BW in de gemeenschap viel, wordt verdeeld, ook als het daarna is weggehaald. Opnames vóór die datum kunnen bij verspilling of opzettelijk verzwijgen ook gevolgen hebben; vraag daarom de afschriften van de maanden ervoor op.
